Είναι σπάνιο ένας αρχηγός κυβέρνησης να διατάζει τον θάνατο ενός άλλου. Ωστόσο, στις 28 Φεβρουαρίου ο πρόεδρος της Αμερικής και ο πρωθυπουργός του Ισραήλ έκαναν ακριβώς αυτό, σκοτώνοντας τον 86χρονο ανώτατο ηγέτη του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ. Ο αποκεφαλισμός του ιρανικού καθεστώτος αντανακλά την καταστροφική επιχειρησιακή επιτυχία της «Επιχείρησης Epic Fury». Αλλά τη θέση του κ. Χαμενεΐ κατέλαβε αμέσως μια τριανδρία. Ο επόμενος ανώτατος ηγέτης θα μπορούσε να οριστεί σύντομα—ίσως ακόμη και ο ίδιος του ο γιος, εκτός αν σκοτωθεί κι αυτός. Αυτό προοιωνίζεται κάτι πιο λεπτό και ανησυχητικό: ότι η επιχείρηση αποτυγχάνει να επιτύχει τους πολιτικούς της στόχους.
Είναι αφελές να λέγεται, όπως κάνουν ορισμένοι από τους υποστηρικτές του κ. Τραμπ, ότι επειδή ο κ. Χαμενεΐ ήταν κακός (και σίγουρα ήταν), οποιοσδήποτε πόλεμος έχει νόημα. Όταν διοικείς μια μηχανή τόσο θανατηφόρα και συντριπτική όσο οι ένοπλες δυνάμεις της Αμερικής, ενωμένες σε αυτή την επιχείρηση με τις σκληραγωγημένες στη μάχη Ισραηλινές Αμυντικές Δυνάμεις, έχεις μια ιδιαίτερη ευθύνη να ορίσεις τι θέλεις να επιτύχεις. Αυτό δεν είναι μόνο μια ηθική απαίτηση· είναι και μια πρακτική. Οι στόχοι του πολέμου κατευθύνουν την εκστρατεία· ορίζουν τις θυσίες που το κράτος επιβάλλει στον ίδιο του τον λαό και στον εχθρό· και καθορίζουν πότε πρέπει να τελειώσει η μάχη.
Σε αυτόν τον πόλεμο, ο στόχος του Ισραήλ είναι σαφής: να κατεδαφίσει την απειλή που θέτει το καθεστώς του Ιράν. Αντίθετα, ο κ. Τραμπ και το υπουργικό του συμβούλιο έχουν προσφέρει ένα συνονθύλευμα μεταβαλλόμενων ισχυρισμών—για τους πυραύλους του Ιράν, τα πυρηνικά όπλα, την αλλαγή καθεστώτος, την ακολουθία της ηγεσίας του Ισραήλ, ένα «αίσθημα» ότι το Ιράν ετοιμαζόταν να επιτεθεί και το κλείσιμο λογαριασμών μετά από δεκαετίες εχθρότητας. Πολιτικά, η ασάφεια δίνει στον κ. Τραμπ περιθώριο ελιγμών. Στρατηγικά, η αποτυχία του να πει για ποιον σκοπό υπάρχει η Epic Fury είναι η μεγαλύτερη ευαλωτότητά της.
Το αποτέλεσμα είναι ένας πόλεμος διχασμένης προσωπικότητας. Το ένα πρόσωπο είναι επιχειρησιακό. Η Αμερική και το Ισραήλ έχουν καταστρέψει το ναυτικό του Ιράν και έχουν καθηλώσει την αεροπορία του. Καταστρέφουν την πυραυλική του ικανότητα και τη βιομηχανία όπλων του και στοχεύουν το καθεστώς και τους βίαιους εκτελεστές του. Η κυριαρχία στους ουρανούς σημαίνει ότι η Αμερική και το Ισραήλ μπορούν να πολεμούν κατά βούληση. Οι πύραυλοι αναχαίτισης, εν τω μεταξύ, υπερασπίζονται βάσεις και πόλεις στο Ισραήλ και στις χώρες του Κόλπου, ακόμη και καθώς το Ιράν πλήττει περισσότερους στόχους από ό,τι έκανε κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης τον περασμένο Ιούνιο. Μέχρι στιγμής, τουλάχιστον, υπάρχουν αρκετοί αναχαιτιστές για να συνεχιστεί η άμυνα.
Το άλλο πρόσωπο αυτού του πολέμου είναι πολιτικό και προκύπτει από τη στρατηγική του Ιράν, η οποία αφορά τη σπορά αμφιβολίας και σύγχυσης. Η επιβίωση θα μετρούσε ως νίκη για το καθεστώς του Ιράν. Μέχρι στιγμής, τα καταφέρνει. Μακριά από το να διαλύεται, σπεύδει να κλιμακώσει οριζόντια—ένας περίτεχνος τρόπος να πει κανείς ότι χτυπά προς όλες τις κατευθύνσεις. Αυτό έχει μια σειρά από συνέπειες.
Μία είναι ότι άλλες χώρες παρασύρονται μέσα στη σύγκρουση. Το Ιράν έχει επιτεθεί στα κράτη του Κόλπου, τα οποία έχουν στοιχηματίσει το μέλλον τους στο να είναι καταφύγια από το χάος που καταλαμβάνει την υπόλοιπη Μέση Ανατολή. Μάχες έχουν επίσης ξεσπάσει στον Λίβανο καθώς το Ισραήλ συντρίβει τη Χεζμπολάχ, τον κύριο πληρεξούσιο του Ιράν. Η Γαλλία και η Βρετανία θα υπερασπιστούν τις βάσεις τους από επιθέσεις. Στις 4 Μαρτίου η αεράμυνα του ΝΑΤΟ κατέρριψε έναν ιρανικό πύραυλο που κατευθυνόταν προς την Τουρκία.
Μια άλλη συνέπεια είναι οικονομική. Το Ιράν έχει προσπαθήσει να κλείσει τα Στενά του Ορμούζ, διακόπτοντας ίσως το 20% των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου. Έχει επίσης πλήξει ενεργειακές υποδομές, συμπεριλαμβανομένου του μεγαλύτερου συγκροτήματος υγροποίησης φυσικού αερίου στον κόσμο και του μεγαλύτερου διυλιστηρίου της Σαουδικής Αραβίας. Η τιμή του πετρελαίου Brent έχει αυξηθεί κατά 14% από τις 27 Φεβρουαρίου, στα 83 δολάρια το βαρέλι. Μια μεγαβατώρα φυσικού αερίου στην Ευρώπη κοστίζει 54 ευρώ (63 δολάρια), πάνω από 70% περισσότερο από την περασμένη εβδομάδα. Καθώς οι αγοραστές στην Ασία σπεύδουν να εξασφαλίσουν προμήθειες, οι τιμές θα μπορούσαν να αυξηθούν περαιτέρω. Η παγκόσμια οικονομία θα μπορούσε ακόμη να υποστεί πλήγμα. Εάν το πετρέλαιο φτάσει τα 100 δολάρια το βαρέλι, η αύξηση του ΑΕΠ θα μπορούσε να μειωθεί κατά 0,4 ποσοστιαίες μονάδες και ο πληθωρισμός να αυξηθεί κατά 1,2 μονάδες.
Το άλλο πρόσωπο αυτού του πολέμου είναι πολιτικό και προκύπτει από τη στρατηγική του Ιράν, η οποία αφορά τη σπορά αμφιβολίας και σύγχυσης. Η επιβίωση θα μετρούσε ως νίκη για το καθεστώς του Ιράν. Μέχρι στιγμής, τα καταφέρνει. Μακριά από το να διαλύεται, σπεύδει να κλιμακώσει οριζόντια—ένας περίτεχνος τρόπος να πει κανείς ότι χτυπά προς όλες τις κατευθύνσεις. Αυτό έχει μια σειρά από συνέπειες.
Μία είναι ότι άλλες χώρες παρασύρονται μέσα στη σύγκρουση. Το Ιράν έχει επιτεθεί στα κράτη του Κόλπου, τα οποία έχουν στοιχηματίσει το μέλλον τους στο να είναι καταφύγια από το χάος που καταλαμβάνει την υπόλοιπη Μέση Ανατολή. Μάχες έχουν επίσης ξεσπάσει στον Λίβανο καθώς το Ισραήλ συντρίβει τη Χεζμπολάχ, τον κύριο πληρεξούσιο του Ιράν. Η Γαλλία και η Βρετανία θα υπερασπιστούν τις βάσεις τους από επιθέσεις. Στις 4 Μαρτίου η αεράμυνα του ΝΑΤΟ κατέρριψε έναν ιρανικό πύραυλο που κατευθυνόταν προς την Τουρκία.
Μια άλλη συνέπεια είναι οικονομική. Το Ιράν έχει προσπαθήσει να κλείσει τα Στενά του Ορμούζ, διακόπτοντας ίσως το 20% των παγκόσμιων προμηθειών πετρελαίου. Έχει επίσης πλήξει ενεργειακές υποδομές, συμπεριλαμβανομένου του μεγαλύτερου συγκροτήματος υγροποίησης φυσικού αερίου στον κόσμο και του μεγαλύτερου διυλιστηρίου της Σαουδικής Αραβίας. Η τιμή του πετρελαίου Brent έχει αυξηθεί κατά 14% από τις 27 Φεβρουαρίου, στα 83 δολάρια το βαρέλι. Μια μεγαβατώρα φυσικού αερίου στην Ευρώπη κοστίζει 54 ευρώ (63 δολάρια), πάνω από 70% περισσότερο από την περασμένη εβδομάδα. Καθώς οι αγοραστές στην Ασία σπεύδουν να εξασφαλίσουν προμήθειες, οι τιμές θα μπορούσαν να αυξηθούν περαιτέρω. Η παγκόσμια οικονομία θα μπορούσε ακόμη να υποστεί πλήγμα. Εάν το πετρέλαιο φτάσει τα 100 δολάρια το βαρέλι, η αύξηση του ΑΕΠ θα μπορούσε να μειωθεί κατά 0,4 ποσοστιαίες μονάδες και ο πληθωρισμός να αυξηθεί κατά 1,2 μονάδες.
Η τρίτη πιθανή συνέπεια είναι το χάος μέσα στο Ιράν. Περίπου το 40% των 90 εκατομμυρίων κατοίκων του ανήκουν σε εθνοτικές μειονότητες, συμπεριλαμβανομένων Αράβων, Αζέρων, Μπαλούχων, Κούρδων και Λουρ. Η Αραβική Άνοιξη έδειξε πώς μπορούν να διαλυθούν οι χώρες. Η Αμερική και το Ισραήλ ασκούν πίεση στο καθεστώς υποστηρίζοντας Κούρδους αντάρτες—μια απερίσκεπτη ιδέα που θα μπορούσε να καταλήξει να υποδαυλίσει περσικό εθνικισμό ή εμφύλιο πόλεμο. Ο κ. Τραμπ μπορεί να μη νοιάζεται γι’ αυτό, αλλά δεν θα μπορούσε να αγνοήσει τις επιπτώσεις που ξεχειλίζουν πέρα από τα σύνορα του Ιράν προς τα κράτη του Κόλπου, το Ιράκ, τη Συρία και την Τουρκία.
Ο κίνδυνος είναι ότι ο κ. Τραμπ δεν μπορεί να αντέξει να αποχωρήσει όσο οι αγορές και οι δημοσκοπήσεις τού αρνούνται την επιδοκιμασία που λαχταρά—και αυτό μπορεί να διαρκέσει όσο το Ιράν μπορεί να εκτοξεύει έστω και σποραδικά πυραύλους και drones. Σήμερα μόλις το ένα τρίτο των Αμερικανών υποστηρίζει τη μάχη στο Ιράν (το 90% υποστήριξε την εισβολή στο Αφγανιστάν το 2001). Η Αμερική μπορεί να είναι εξαγωγέας ενέργειας, αλλά οι ψηφοφόροι της απεχθάνονται την ακριβή βενζίνη. Μπορεί να μπει στον πειρασμό να επιδιώξει μια αδιαμφισβήτητη νίκη βομβαρδίζοντας το καθεστώς μέχρι να εξαφανιστεί. Αλλά ακόμη και με τη στρατιωτική ισχύ της Αμερικής, ίσως να μην τα καταφέρει. Εν τω μεταξύ όλοι αυτοί οι κίνδυνοι θα συνεχίσουν να βλάπτουν την περιοχή και την παγκόσμια οικονομία.
Ο κ. Τραμπ θα έκανε καλύτερα να περιορίσει τους στόχους του πολέμου του. Ο στόχος του θα πρέπει να είναι να υποβαθμίσει τις στρατιωτικές δυνατότητες του Ιράν και στη συνέχεια να σταματήσει. Είναι σχεδόν εκεί.
Μερικοί θα υποστηρίξουν ότι η δουλειά θα έχει γίνει μόνο κατά το ήμισυ. Προφανώς, το να αφεθεί το καθεστώς ως ένα τραυματισμένο θηρίο θα ήταν οδυνηρό για τον καταπιεσμένο ιρανικό λαό. Ακόμη κι αν ο κ. Τραμπ θέλει ειρήνη, το Ιράν θα μπορούσε να συνεχίσει να χτυπά για κάποιο διάστημα, τουλάχιστον, απολαμβάνοντας το καθεστώς του ως σύμβολο αντι-αμερικανικής αντίστασης. Το καθεστώς που θα επιβιώσει μπορεί να απορρίψει μια πυρηνική συμφωνία—πράγματι, όπως η Βόρεια Κορέα, μπορεί να θεωρήσει ότι μια βόμβα είναι η μόνη του προστασία. Αν ξαναχτίσει το πυρηνικό του πρόγραμμα, ο κ. Τραμπ μπορεί να χρειαστεί να χτυπήσει ξανά σε μήνες ή χρόνια. Είναι μια ζοφερή προοπτική. Αλλά θα ήταν καλύτερο για την Αμερική να κηρύξει τη νίκη νωρίς παρά να αποσυρθεί κουτσαίνοντας από έναν αντιδημοφιλή πόλεμο εξαιτίας της εξάντλησης.
Λιγότερη οργή, περισσότερη πρόνοια
Αυτοί είναι οι καρποί της παρορμητικής προσέγγισης του κ. Τραμπ. Πριν από αυτόν τον πόλεμο, το καθεστώς του Ιράν ήταν πιο αδύναμο από οποιαδήποτε άλλη στιγμή στην 47χρονη ιστορία του: θα μπορούσε να είχε καταρρεύσει χωρίς ούτε μία αμερικανική βόμβα. Ο κ. Τραμπ μπορεί να σταθεί τυχερός, αλλά είναι πιο πιθανό να καταλήξει να πρέπει να αντιμετωπίσει περιφερειακό χάος ή έναν νέο σκληροπυρηνικό ηγέτη. Περιτριγυρισμένος από δουλοπρεπείς αυλικούς, ο κ. Τραμπ έχει γίνει απερίσκεπτος στη δεύτερη θητεία του. Οι οπορτουνιστικές αρπαγές εξουσίας κάθε φορά που βλέπει αδυναμία είναι επικίνδυνες. Η Αμερική χρειάζεται μια στρατηγική στο Ιράν, όπως ακριβώς χρειάζεται μία και στον κόσμο.
© 2026 The Economist Newspaper Limited. All rights reserved. Άρθρο από τον Economist, το οποίο μεταφράστηκε και δημοσιεύθηκε με επίσημη άδεια από το www.powergame.gr. Το πρωτότυπο άρθρο, στα αγγλικά, βρίσκεται στο www.economist.com.
