«Η κατάσταση είναι τρελή αυτή τη στιγμή», λέει ο Aliko Dangote, ο πλουσιότερος άνθρωπος της Αφρικής, στον Economist σε συνέντευξή του στις 12 Μαρτίου στο γραφείο του στο Λάγος, την εμπορική πρωτεύουσα της Νιγηρίας. Έχει επιστρέψει μετά από λίγες ώρες απουσίας για να διαπιστώσει ότι οι τιμές του αργού πετρελαίου έχουν εκτιναχθεί κατά 10% εξαιτίας των τελευταίων ειδήσεων από τον Κόλπο. «Νομίζω ότι αυτό θα συνεχιστεί για λίγο καιρό», προσθέτει.
Οι Αφρικανοί επιχειρηματίες συχνά διαδραματίζουν δευτερεύοντα ρόλο σε περιόδους παγκόσμιων κρίσεων. Ωστόσο, ο κ. Dangote δεν είναι ένας συνηθισμένος επιχειρηματίας. Το 2023, σχεδόν μια δεκαετία μετά την αρχική σύλληψη του έργου, ο 68χρονος εγκαινίασε το μεγαλύτερο συγκρότημα διυλιστηρίων της Αφρικής, έξω από το Λάγος, σε μια έκταση σχεδόν μισή από το Μανχάταν. Με δυναμικότητα επεξεργασίας 650.000 βαρελιών πετρελαίου ημερησίως, το τηλέφωνό του δεν σταματά να χτυπά από ενδιαφερόμενους αγοραστές. «Ο κόσμος είναι πλέον διατεθειμένος να πληρώσει οτιδήποτε», λέει — ίσως με μια μικρή δόση υπερβολής.
Το διυλιστήριο είναι χαρακτηριστικό του αυξανόμενου πλούτου και της δύναμης του κ. Dangote. Είναι μακράν το μεγαλύτερο σχέδιο που ανήκει στον Όμιλο Dangote, ο οποίος βρίσκεται πίσω από την εκτιμώμενη περιουσία του ύψους 28,5 δισ. δολαρίων, ποσό που, σύμφωνα με το Forbes, τον καθιστά τον μοναδικό Αφρικανό μεταξύ των 100 πλουσιότερων ανθρώπων στον κόσμο. Ωστόσο,ο κ. Dangote υποστηρίζει ότι το διυλιστήριο συμβολίζει κάτι περισσότερο: την ανάγκη η ήπειρος να γίνει πιο αυτοδύναμη. «Αν εμείς οι Αφρικανοί δεν πρωτοστατήσουμε στην εκβιομηχάνιση της Αφρικής, η Αφρική δεν θα εκβιομηχανιστεί ποτέ», υποστηρίζει. Και αν και κανείς να βλέπει τον μεγιστάνα ως αλτρουιστή, μπορεί να έχει δίκιο.
Ο κ. Dangote δεν ξεκίνησε να κατασκευάζει πράγματα. Όπως πολλοί από τους συγγενείς του (ο προπάππους του ήταν πλούσιος έμπορος ξηρών καρπών, μεταξύ άλλων προϊόντων) ήταν έμπορος. Από τη δεκαετία του 1970 και μετά εισήγαγε προϊόντα όπως αλάτι και ζάχαρη και στη συνέχεια τα πουλούσε στη Νιγηρία. Ένα τηλεγράφημα που διέρρευσε από την αμερικανική κυβέρνηση και γράφτηκε το 2005 ανέφερε ότι ο πλούτος του «βασιζόταν στις οικογενειακές του διασυνδέσεις και τις πολιτικές του φιλίες» και ότι κάποια στιγμή κατείχε αποκλειστικά δικαιώματα εισαγωγής τσιμέντου, ζάχαρης και ρυζιού.
Γύρω στην αλλαγή του αιώνα, ενθαρρυμένος από τον τότε πρόεδρο, ο κ. Dangote μεταστράφηκε από την εισαγωγή τσιμέντου στην παραγωγή του. Το τσιμέντο Dangote έγινε το (τσιμεντένιο) θεμέλιο της περιουσίας του. Μία από τις τρεις θυγατρικές της Dangote που είναι εισηγμένες στο χρηματιστήριο της Νιγηρίας (NGX), έχει κεφαλαιοποίηση 13,6 τρισ. νάιρα (10 δισ. δολάρια). Τα λειτουργικά περιθώρια κέρδους της μπορεί να είναι υπερδιπλάσια από εκείνα άλλων πολυεθνικών εταιρειών τσιμέντου, ξεπερνώντας ακόμη και τους ανταγωνιστές της στις αγορές αιχμής, όπου τα περιθώρια κέρδους τείνουν να είναι υψηλότερα.
Ο κ. Dangote υποστηρίζει ότι αυτό αποτελεί απόδειξη αποτελεσματικότητας. Οι επικριτές του λένε ότι δείχνει ότι έχει επωφεληθεί από τις φορολογικές ελαφρύνσεις των κυβερνήσεων και τις απαγορεύσεις εισαγωγής του τσιμέντου που κάποτε έφερνε στη χώρα, καθώς και από μια σκόπιμη στρατηγική για την αύξηση της παραγωγικής ικανότητας ώστε να τρομάξει τους πιθανούς ανταγωνιστές.
Το συγκρότημα διυλιστηρίων είναι, ωστόσο, σε εντελώς άλλη κλίμακα, τόσο για τον ίδιο όσο και για την Αφρική. Για να χτίσει το βιομηχανικό του Xanadu ο κ. Dangote έπρεπε να εκχερσώσει μια τεράστια βαλτώδη περιοχή και να κατασκευάσει ένα λιμάνι κατά παραγγελία για να φέρει τον γιγαντιαίο εξοπλισμό. Σε μια επίσκεψη πριν από τη συνέντευξη ο Economist ξεναγήθηκε σε έναν λαβύρινθο από σωλήνες και αγωγούς, με τον μεγαλύτερο πύργο διύλισης να είναι ψηλότερος από το Big Ben. Οι σχεδόν 200 δεξαμενές καυσίμων του εργοταξίου έχουν σχεδιαστεί για να αποθηκεύουν περισσότερα από 4 δισ. λίτρα καυσίμων, ποσότητα μεγαλύτερη από αυτή που παράγει η Γαλλία σε κρασί το χρόνο. «Κατασκευάζουμε έναν αεροδιάδρομο εκεί», λέει αργότερα ο κ. Dangote. «[Κανείς] δεν πιστεύει ότι κάτι τέτοιο υπάρχει στην Αφρική. Μπορούμε να φέρνουμε αεροπορικώς ανθρώπους για να ρίξουν μια ματιά», προσθέτει.
Το διυλιστήριο είναι ένα μακροοικονομικό, αλλά και βιομηχανικό κατόρθωμα. Πέρυσι το ΔΝΤ εκτίμησε ότι, αν λειτουργούσε σε πλήρη δυναμικότητα, θα αύξανε το μη πετρελαϊκό ΑΕΠ της Νιγηρίας μεταξύ 2025 και 2026, κατά 1,5% και τα επίσημα αποθέματα σε δολάρια κατά 5,5 δισ. ετησίως. Για δεκαετίες η Νιγηρία, η μεγαλύτερη παραγωγός αργού της υποσαχάριας Αφρικής, εισήγαγε το μεγαλύτερο μέρος της βενζίνης της, την οποία οι κυβερνήσεις επιδοτούσαν. Το διυλιστήριο του κ. Dangote, το οποίο μπορεί να υπερκαλύψει την εγχώρια κατανάλωση βενζίνης της Νιγηρίας όταν λειτουργεί στο φουλ, συμβάλλει στη μείωση της ζήτησης για δολάρια και στηρίζει την αξία του τοπικού νάιρα. «Η Νιγηρία θα βρισκόταν αυτή τη στιγμή σε αδιέξοδο χωρίς το διυλιστήριο», λέει ο κ. Dangote.
Διαψεύδει την ιδέα ότι χρησιμοποιεί την πεπατημένη με το διυλιστήριο, εκμεταλλευόμενος τις φορολογικές ελαφρύνσεις και τις απαγορεύσεις εισαγωγών. Οι ρυθμιστικές αρχές λένε ότι δεν εκδίδουν νέες άδειες εισαγωγής για το πετρέλαιο – σε μια κίνηση που θα απηχούσε αυτό που συνέβη με το τσιμέντο – αλλά ο όμιλος Dangote λέει ότι αυτό δεν ισχύει στην πράξη. Υπάρχουν πολλά συμφέροντα στο status quo, τα οποία αποτελούνται από αυτό που αποκαλεί «μαφία του πετρελαίου» που έχει χτιστεί γύρω από τις εισαγωγές.
Η χρήση του διυλιστηρίου εκτείνεται πέρα από την ενέργεια. Παράγει πολυπροπυλένιο για πλαστικά και σύντομα θα προσθέσει ένα βασικό χημικό για απορρυπαντικά. Σε μια αποθήκη μεγέθους υπόστεγου αεροδρομίου, ιμάντες μεταφοράς ξεφορτώνουν τεράστιους σωρούς λιπασμάτων σε φορτηγά που τροφοδοτούνται με αέριο από το διυλιστήριο και κατευθύνονται στο ειδικά κατασκευασμένο λιμάνι του κ. Dangote. Αυτοί είναι μερικοί από τους 3 εκατ. μετρικούς τόνους λιπάσματος που μπορεί να παράγει ετησίως, περισσότερους από κάθε άλλη μονάδα στην Αφρική. Το de facto κλείσιμο λόγω των ιρανικών επιθέσεων του Στενού του Ορμούζ, του διαύλου του Κόλπου μέσω του οποίου περνά το ένα τρίτο του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου λιπασμάτων, επιβεβαιώνει τη σημασία του κ. Dangote.
Ποιο είναι το επόμενο εγχείρημα του κ. Dangote; Θέλει να εισαγάγει ένα τμήμα του διυλιστηρίου στο NGX (και ίσως και στο Λονδίνο, αν και ένα σχέδιο να κάνει το ίδιο για την επιχείρηση τσιμέντου δεν υλοποιήθηκε ποτέ) και μέσα στα επόμενα τρία χρόνια να επεκτείνει τη δυναμικότητα σχεδόν στο μισό της δυναμικότητας όλων των εγκαταστάσεων της Σαουδικής Αραβίας μαζί. Θέλει επίσης να χρησιμοποιήσει το αέριο που παράγεται στο συγκρότημα για την παροχή ενέργειας σε κατασκευαστές που θα μπορούσαν να εγκατασταθούν σε κοντινή απόσταση.
Ο όμιλος Dangote, ο οποίος δραστηριοποιείται ήδη σε 16 άλλες αφρικανικές χώρες, έχει σχέδια πέραν της Νιγηρίας. Πέρυσι ανακοίνωσε κοινοπραξία 2,5 δισ. δολαρίων με την Αιθιοπία για την κατασκευή εργοστασίου λιπασμάτων παρόμοιου μεγέθους με αυτό της Νιγηρίας. Ο κ. Dangote λέει ότι θα επενδύσει άλλo 1 δισ. δολάρια σε έργα τσιμέντου και ενέργειας στη Ζιμπάμπουε. Απαριθμεί και άλλες ιδέες: εξόρυξη ποτάσας και φωσφορικών αλάτων, επεξεργασία χαλκού στη Ζάμπια, επεξεργασία κακάο στη Γκάνα και την Ακτή Ελεφαντοστού, αλλά και αγωγό πετρελαίου από τη Ναμίμπια στην κεντρική Αφρική.
«Γνωρίζουμε ότι αν δεν επενδύσουμε εμείς, δεν θα έρθει κανείς να επενδύσει στην ήπειρό μας», υποστηρίζει ο κ. Dangote. «Ποιος ηγήθηκε των επενδύσεων στην Ανατολική Ασία;», ρωτάει ρητορικά. «Δεν ήταν οι Ευρωπαίοι, αλλά οι Ασιάτες». Και οι βιομήχανοι που επενδύουν στην Ινδία; «Είναι όλοι Ινδοί». Το διυλιστήριο και οι ηπειρωτικές φιλοδοξίες του κ. Dangote έχουν οδηγήσει σε συγκρίσεις με τον Mukesh Ambani, τον πλουσιότερο άνθρωπο της Ινδίας, του οποίου ο όμιλος Reliance, λειτουργεί το μεγαλύτερο διυλιστήριο στη χώρα. «Δείτε αυτό το χώρο. Ο Aliko Dangote πρόκειται να γίνει ο Ambani της Αφρικής», υποστηρίζει ο Amit Jain του Τεχνολογικού Πανεπιστημίου Nanyang στη Σιγκαπούρη.
Αν και ο κ. Dangote μιλάει για την ανάγκη οι Αφρικανοί επιχειρηματίες να επενδύσουν στην Αφρική, υπονοεί ότι οι περισσότεροι είτε δεν μπορούν είτε δεν θέλουν. «Δεν μπορώ να δω καμία αφρικανική χώρα σήμερα να κατασκευάζει ένα διυλιστήριο, και αν προσπαθούσαν, τους εύχομαι καλή τύχη», λέει, αναλογιζόμενος την τεράστια προσπάθεια που κατέβαλε ο ίδιος. «Οι Αφρικανοί γενικά μπορεί να μην έχουν αυτού του είδους τα κεφάλαια. Ακόμη και όταν έχουν, δεν θέλουν να επενδύσουν. Φοβούνται να επενδύσουν. Εμείς όχι».
Ο κ. Dangote έχει 650.000 λόγους την ημέρα για τους οποίους είναι ο καταλληλότερος για να γίνει ο βιομήχανος της Αφρικής. Κανένας άλλος μεγιστάνας δεν έχει τον ισολογισμό, ενισχυμένο από την επιχείρηση τσιμέντου, για να χρηματοδοτήσει τέτοια έργα. Κανείς δεν έχει το ιστορικό του. Βέβαια, μπορεί να είναι το γεγονός ότι ο κ. Dangote το απολαμβάνει κιόλας. Και το αν είναι βέλτιστο για την ήπειρο να έχει έναν μόνο Ambani ή Rockefeller, αντί για μια πανσπερμία ανταγωνιστικών μεγιστάνων, είναι λιγότερο ξεκάθαρο.
Οι εταιρείες του εξακολουθούν επίσης να εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από ξένους υπεργολάβους για μεγάλο μέρος των τεχνικών διαδικασιών υψηλής εξειδίκευσης, από την κατασκευή έως τη συντήρηση. Οι περισσότεροι διευθυντές του διυλιστηρίου είναι Ινδοί. Η επιχείρηση τσιμέντου έχει μακροχρόνια σχέση με την Sinoma, μια μεγάλη κινεζική εταιρεία. Ο κ. Dangote απορρίπτει αυτές τις επικρίσεις. «Είμαστε πολύ, πολύ καινοτόμοι», υποστηρίζει, επικαλούμενος την έντονα αυτοματοποιημένη διύλιση και παραγωγή τσιμέντου.
Καθώς σηκώνεται να φύγει, ένα πλήθος προσωπικού εμφανίζεται φαινομενικά από το πουθενά. «Πρέπει να πάμε σε άλλη μια συνάντηση: να κλείσουμε κι άλλες συμφωνίες». Ο κ. Dangote είναι σαφώς ένας αεικίνητος άνθρωπος. «Όταν επιστρέψετε σε τρία χρόνια», δηλώνει ως αποχαιρετιστήρια σκέψη, «αυτό που είδατε σήμερα, θα είναι τριπλάσιο».
© 2026 The Economist Newspaper Limited. All rights reserved. Άρθρο από τον Economist, το οποίο μεταφράστηκε και δημοσιεύθηκε με επίσημη άδεια από το www.powergame.gr. Το πρωτότυπο άρθρο, στα αγγλικά, βρίσκεται στο www.economist.com.
