Τις βασικές αλλαγές στις οποίες θα ήθελε να προχωρήσει σε περίπτωση επιλογής του ως επικεφαλής της Fed είχε απαριθμήσει ο Κέβιν Γουόρς, σε άρθρο του που δημοσιεύθηκε στη Wall Street Journal τον περασμένο Νοέμβριο. Ο πρώην διοικητικής της αμερικανικής κεντρικής τράπεζας επελέχθη τώρα από τον Ντόναλντ Τραμπ για να αναλάβει εκ νέου τα ηνία της Fed.
Στο εν λόγω άρθρο, ο Γουόρς είχε επιτεθεί στη «δυσλειτουργική ηγεσία» της κεντρικής τράπεζας, είχε επαινέσει την κυβέρνηση Τραμπ και είχε παρουσιάσει τις πρωτοβουλίες στις οποίες θα προχωρούσε ο ίδιος.
Συνοπτικά είχε αναφέρει:
- Επανεξέταση του «δόγματος» για τον πληθωρισμό. Η ταχεία ανάπτυξη και οι αυξήσεις μισθών δεν είναι το πρόβλημα, υποστηρίζει ο Γουόρς. «Ο πληθωρισμός προκαλείται όταν το κράτος δαπανά υπερβολικά και τυπώνει υπερβολικά χρήμα. Το χρήμα στη Wall Street είναι υπερβολικά φθηνό, ενώ η πίστωση στη Main Street είναι υπερβολικά σφιχτή».
- Μείωση του «φουσκωμένου ισολογισμού» της Fed. Αντ’ αυτού, η κεντρική τράπεζα θα πρέπει να μειώσει τα επιτόκια ώστε να «στηρίξει τα νοικοκυριά και τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις».
- Αναγνώριση των πλεονεκτημάτων της τεχνητής νοημοσύνης και τέλος στις ανησυχίες για στασιμοπληθωρισμό. «Η ΤΝ θα αποτελέσει μια σημαντική αποπληθωριστική δύναμη, αυξάνοντας την παραγωγικότητα και ενισχύοντας την ανταγωνιστικότητα των ΗΠΑ», λέει, κάτι που με τη σειρά του θα αυξήσει τους πραγματικούς μισθούς.
- Χαλάρωση της πίεσης στις μικρότερες τράπεζες, στηρίζοντας την προσέγγιση της Μισέλ Μπόουμαν. Ο Γουόρς υποστηρίζει ότι η Fed έχει φέρει σε μειονεκτική θέση τους μικρότερους δανειστές, επιβραδύνοντας «τη ροή πιστώσεων προς την πραγματική οικονομία».
- Παράβλεψη των παγκόσμιων τραπεζικών κανόνων. Ο Γουόρς υποστηρίζει ότι «το τελικό στάδιο της Βασιλείας δεν είναι το τελικό στάδιο της Αμερικής». Το να γίνει οι ΗΠΑ «το καλύτερο μέρος για τις τράπεζες του κόσμου να δραστηριοποιούνται» θα ενθαρρύνει περισσότερες χορηγήσεις δανείων.
Το άρθρο του Γουόρς στη WSJ για τη «δυσλειτουργική ηγεσία» της Fed
Η δυσλειτουργική ηγεσία της Ομοσπονδιακής Τράπεζας
Οι Αμερικανοί θα είχαν υψηλότερους μισθούς και μεγαλύτερη αγοραστική δύναμη αν η Fed έβαζε τάξη στα του οίκου της.
Το κόστος της περιέργειας τείνει προς το μηδέν, χάρη σε μια νέα εποχή αμερικανικής καινοτομίας. Και οι ανταμοιβές της περιέργειας αυξάνονται ραγδαία, σε μεγάλο βαθμό λόγω των φιλοαναπτυξιακών πολιτικών που προώθησε ο πρόεδρος Τραμπ. Γι’ αυτό και οι ΗΠΑ είναι έτοιμες να αναπτυχθούν ταχύτερα από κάθε άλλη μεγάλη οικονομία. Οι Αμερικανοί θα επωφελούνταν από υψηλότερο καθαρό εισόδημα και μεγαλύτερη αγοραστική δύναμη, αν μόνο η ηγεσία της Ομοσπονδιακής Τράπεζας σταματούσε να υπερασπίζεται τα λάθη της και άρχιζε να τα διορθώνει.
Όταν ήμουν φοιτητής, περνούσα ώρες περιπλανώμενος στα ράφια της βιβλιοθήκης για να βρω απαντήσεις στις εργασίες μου. Τις επόμενες δεκαετίες, οι συνομήλικοί μου κι εγώ αναζητούσαμε απαντήσεις ψάχνοντας στο διαδίκτυο. Σήμερα, η άμεση πρόσβαση σε τεκμηριωμένη και συνθετική πληροφορία περιορίζεται μόνο από τη φαντασία του καθενός.
Η συνήθης εξήγηση για αυτό το οικονομικό άλμα είναι η τεχνητή νοημοσύνη. Η τεχνολογική «στοίβα» των ΗΠΑ είναι εντυπωσιακή: νέα μεγάλα γλωσσικά μοντέλα που βασίζονται σε αιχμή σχεδιασμού μικροτσίπ. Όμως μια πιο ταιριαστή ονομασία για αυτό το επίτευγμα της ΤΝ είναι η αμερικανική ευρηματικότητα, η οποία περιλαμβάνει έναν συνδυασμό ανθρώπινης πρωτοβουλίας, ευέλικτου κεφαλαίου και μιας κουλτούρας δυναμισμού. Η ΤΝ αλλάζει βαθιά τόσο τη μέθοδο της εφεύρεσης όσο και την ταχύτητα της καινοτομίας.
Οι νέες ρυθμιστικές και φορολογικές πολιτικές της κυβέρνησης έρχονται την κατάλληλη στιγμή. Η ατζέντα απορρύθμισης —η πιο σημαντική από την εποχή του προέδρου Ρόναλντ Ρίγκαν— έχει αρχίσει να απελευθερώνει νοικοκυριά και επιχειρήσεις από τις επιταγές της γραφειοκρατίας της Ουάσινγκτον. Παράλληλα, το νέο φορολογικό νομοσχέδιο, το οποίο υπέγραψε ο πρόεδρος τον Ιούλιο, έχει ήδη πυροδοτήσει τεράστιες νέες επενδύσεις κεφαλαίου, μεταξύ άλλων στη βιομηχανία υψηλής προστιθέμενης αξίας και στα κέντρα δεδομένων. Οι πολιτικές του προέδρου έχουν οδηγήσει φέτος σε περισσότερα από 5,4 τρισεκατομμύρια δολάρια ιδιωτικών επενδύσεων κεφαλαίου στις ΗΠΑ, με επιτάχυνση σε τριμηνιαία βάση καθώς πλησιάζουμε στο 2026. Οι επενδύσεις σε εξοπλισμό, ένας βασικός προπορευόμενος δείκτης των συνολικών μελλοντικών επενδύσεων, αυξάνονται με ετήσιο ρυθμό περίπου 8% — υπερδιπλάσιο σε σχέση με την περίοδο της διακυβέρνησης Μπάιντεν.
Άλλες μεγάλες οικονομίες, ιδίως εκείνες που λειτουργούν με λογική εντολών και ελέγχου, εργάζονται πυρετωδώς για να αναπαράγουν την αμερικανική τεχνολογική στοίβα. Οι μεγαλύτερες εταιρείες κοινωνικών μέσων της Κίνας εφαρμόζουν τις καινοτόμες αμερικανικές μεθόδους υπολογισμού σε πρωτοφανή κλίμακα και ταχύτητα, σε έναν πληθυσμό ενός δισεκατομμυρίου ανθρώπων. Δεν θα μου έκανε εντύπωση αν, ύστερα από αρκετά χρόνια υποτονικών οικονομικών επιδόσεων, το Πεκίνο σημείωνε μια εφάπαξ επιτάχυνση της ανάπτυξης.
Ωστόσο, οι ΗΠΑ αποτελούν τη δύναμη που δίνει τον ρυθμό και βρίσκονται στην καλύτερη θέση για διατηρήσιμες αυξήσεις της οικονομικής ανάπτυξης μεσοπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα. Η ισχύς των αμερικανικών τεχνολογικών εταιρειών, όπως αποτυπώνεται στις κεφαλαιοποιήσεις τους που επισκιάζουν κατά πολύ εκείνες των αντίστοιχων εταιρειών στο εξωτερικό, προσφέρει στις ΗΠΑ σημαντικά πλεονεκτήματα. Αυτοί οι λεγόμενοι «υπερκλίμακας» (hyperscalers) δεν αποτελούν την πηγή της αμερικανικής ισχύος· είναι το αποτέλεσμα αυτής.
Νέες ιδέες αναδύονται, σχεδόν τυχαία, από άτομα. Οι φετινοί βραβευθέντες με το Νόμπελ Οικονομικών —Φιλίπ Αγκιόν, Πίτερ Χάουιτ και Τζόελ Μόκιρ— μας υπενθυμίζουν ότι μια συνεχής ροή νέων ιδεών είναι το κλειδί για την οικονομική ευημερία. Ταλαντούχοι άνθρωποι ανακαλύπτουν νέες οδούς προόδου και στη συνέχεια το κεφάλαιο συρρέει.
Το πραγματικό συγκριτικό πλεονέκτημα της Αμερικής είναι οι εργαζόμενοί της κάθε είδους — από τα εργοστάσια και τις εξέδρες γεώτρησης έως τα εταιρικά γραφεία και τις νεοφυείς επιχειρήσεις στα γκαράζ — οι οποίοι επινοούν νέους τρόπους άσκησης επιχειρηματικής δραστηριότητας. Το αποτέλεσμα είναι ένα αναζωογονημένο έθνος ανθρώπων της πράξης, που αναλαμβάνουν ρίσκα και, με την απλή διατύπωση του επιχειρηματία Μαρκ Αντρίσεν, «χτιστών».
Ίσως το πιο υποτιμημένο χαρακτηριστικό της κυβέρνησης Τραμπ είναι ο θαυμασμός της για την ατομική επίδοση. Η αντιμετώπιση των ανθρώπων με βάση την αξία τους και όχι το καθεστώς ή τις ευαισθησίες τους αποτελεί το ανανεωμένο αμερικανικό πιστεύω. Η ομάδα αναφοράς που έχει τη μεγαλύτερη σημασία είναι αυτή των συμπολιτών μας Αμερικανών.
Η Wall Street και η Silicon Valley ακμάζουν, και οι Αμερικανοί εργαζόμενοι αρχίζουν επιτέλους να βλέπουν ουσιαστική αύξηση στο πραγματικό καθαρό εισόδημά τους. Παρ’ όλα αυτά, τα οφέλη του αμερικανικού οικονομικού «οδοστρωτήρα» δεν έχουν ακόμη γίνει πλήρως αισθητά. Ένα από τα βασικά εμπόδια είναι η Fed. Ο κόσμος κινείται ταχύτερα, όμως οι ηγέτες της Fed κινούνται πιο αργά. Φαίνεται να είναι εγκλωβισμένοι σε αυτό που ο Μίλτον Φρίντμαν αποκάλεσε «την τυραννία του status quo».
Τι πρέπει να γίνει; Τέσσερα πράγματα. Πρώτον, η Fed θα πρέπει να εγκαταλείψει τις προβλέψεις της για στασιμοπληθωρισμό τα επόμενα δύο χρόνια, σαν να ήταν η υποτονική ανάπτυξη και ο πληθωρισμός 40% πάνω από τον στόχο το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα. Η τεχνητή νοημοσύνη θα αποτελέσει μια σημαντική αποπληθωριστική δύναμη, αυξάνοντας την παραγωγικότητα και ενισχύοντας την ανταγωνιστικότητα των ΗΠΑ. Οι βελτιώσεις στην παραγωγικότητα θα πρέπει να οδηγήσουν σε σημαντικές αυξήσεις των πραγματικών καθαρών μισθών. Μια αύξηση κατά 1 ποσοστιαία μονάδα στον ετήσιο ρυθμό αύξησης της παραγωγικότητας θα διπλασίαζε το βιοτικό επίπεδο μέσα σε μία μόνο γενιά.
Δεύτερον, ο πληθωρισμός είναι επιλογή, και το ιστορικό της Fed υπό την προεδρία του Τζερόμ Πάουελ είναι ένα ιστορικό ατυχών επιλογών. Η Fed θα πρέπει να επανεξετάσει τα μεγάλα λάθη που οδήγησαν στον μεγάλο πληθωρισμό. Πρέπει να εγκαταλείψει το δόγμα ότι ο πληθωρισμός προκαλείται όταν η οικονομία αναπτύσσεται υπερβολικά και οι εργαζόμενοι αμείβονται υπερβολικά. Ο πληθωρισμός προκαλείται όταν το κράτος δαπανά υπερβολικά και τυπώνει υπερβολικά χρήμα. Το χρήμα στη Wall Street είναι υπερβολικά φθηνό, ενώ η πίστωση στη Main Street είναι υπερβολικά περιορισμένη. Ο διογκωμένος ισολογισμός της Fed, που σχεδιάστηκε για να στηρίξει τις μεγαλύτερες επιχειρήσεις σε μια περασμένη εποχή κρίσης, μπορεί να μειωθεί σημαντικά. Αυτή η γενναιοδωρία μπορεί να ανακατευθυνθεί με τη μορφή χαμηλότερων επιτοκίων για τη στήριξη των νοικοκυριών και των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων.
Τρίτον, η Fed θα πρέπει να αναλάβει την ευθύνη για τις ρυθμιστικές της αποτυχίες, συμπεριλαμβανομένης της μαζικής απόσυρσης καταθέσεων από τράπεζες στα τέλη του 2022 και στις αρχές του 2023. Οι κανόνες και οι κανονισμοί της Fed έχουν συστηματικά φέρει σε μειονεκτική θέση τις μικρές και μεσαίες τράπεζες, επιβραδύνοντας τη ροή πιστώσεων προς την πραγματική οικονομία. Η ηγεσία της Fed θα πρέπει να στηρίξει —και όχι να υπονομεύσει— το θετικό αρχικό έργο της νέας αντιπροέδρου για την εποπτεία, Μισέλ Μπόουμαν, η οποία διαμορφώνει ένα νέο ρυθμιστικό πλαίσιο.
Τέταρτον, η Fed υπό την Τζάνετ Γέλεν και τον κ. Πάουελ έχει αφιερώσει πάνω από μία δεκαετία στη διαπραγμάτευση τραπεζικών κανονιστικών και εποπτικών προτύπων με τους διεθνείς ομολόγους της στη Βασιλεία της Ελβετίας. Οι ηγέτες της Fed προσπάθησαν να δεσμεύσουν τις αμερικανικές τράπεζες σε ένα περίπλοκο και πολυδιαφημισμένο σύνολο κανόνων στο όνομα της παγκόσμιας κανονιστικής σύγκλισης. Κατά την άποψή μου, το «τελικό στάδιο της Βασιλείας» δεν είναι το τελικό στάδιο της Αμερικής. Ένα νέο, αναμορφωμένο αμερικανικό κανονιστικό καθεστώς θα πρέπει να καταστήσει τις ΗΠΑ το καλύτερο μέρος για τις τράπεζες του κόσμου να δραστηριοποιούνται. Αυτό θα ενίσχυε τον νέο δανεισμό στο εσωτερικό της χώρας.
Η Fed είναι ένας θεσμός του οποίου η εμβέλεια έχει επεκταθεί πολύ πέρα από τις πραγματικές του δυνατότητες. Η θεμελιώδης μεταρρύθμιση της νομισματικής και της κανονιστικής πολιτικής θα απελευθέρωνε τα οφέλη της τεχνητής νοημοσύνης για όλους τους Αμερικανούς. Η οικονομία θα ήταν ισχυρότερη. Το βιοτικό επίπεδο θα ήταν υψηλότερο. Ο πληθωρισμός θα υποχωρούσε περαιτέρω. Και η Fed θα είχε συμβάλει σε μια νέα χρυσή εποχή.
