Το επόμενο παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σοκ μπορεί να μην ξεκινήσει από μια τράπεζα, μια αγορά ομολόγων ή μια φούσκα περιουσιακών στοιχείων.
Μπορεί να έρθει από ένα πολεμικό μέτωπο, μια μεγάλης κλίμακας κυβερνοεπίθεση ή μια τεχνολογική αστοχία που θα περάσει μέσα σε λίγες ώρες από τις ψηφιακές υποδομές στις περισσότερες τράπεζες και τις αγορές.
Αυτό είναι το βασικό μήνυμα του διοικητή της κεντρικής τράπεζας της Ινδίας – Reserve Bank of India (RBI), Σαντζάι Μαλχότρα, ο οποίος προειδοποίησε ότι οι ρυθμιστικές αρχές πρέπει να αναζητούν τις νέες πηγές συστημικού κινδύνου και όχι μόνο τις παραδοσιακές αδυναμίες του χρηματοπιστωτικού τομέα.
Η προειδοποίηση αποκτά ιδιαίτερο βάρος καθώς ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή έχει ήδη δημιουργήσει ένα παγκόσμιο οικονομικό σοκ μέσω της ενέργειας, του πληθωρισμού και των χρηματοπιστωτικών αγορών.
Πώς ένας πόλεμος περνά στις αγορές
Η Ινδία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Η οικονομία της αναπτύχθηκε κατά 7,8% το δεύτερο τρίμηνο του 2026, όμως παραμένει εκτεθειμένη στις υψηλότερες τιμές εμπορευμάτων και στις πιέσεις στον εξωτερικό τομέα που προκαλεί ο πόλεμος.
Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο έχει ήδη προειδοποιήσει ότι μια παρατεταμένη ή ευρύτερη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή θα μπορούσε να επιβραδύνει σημαντικά την παγκόσμια ανάπτυξη και να προκαλέσει νέα άνοδο του πληθωρισμού.
Οι υψηλότερες τιμές ενέργειας μπορούν να οδηγήσουν σε αυστηρότερη νομισματική πολιτική, ακριβότερο δανεισμό και πιέσεις σε κυβερνήσεις, επιχειρήσεις και νοικοκυριά.
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται πλέον στις τράπεζες. Τα υψηλά επίπεδα δημόσιου χρέους, η μόχλευση μη τραπεζικών χρηματοπιστωτικών οργανισμών και οι αυξημένες αποτιμήσεις στις αγορές μπορούν να λειτουργήσουν ως πολλαπλασιαστές ενός εξωτερικού σοκ.
Η κυβερνοεπίθεση που μπορεί να γίνει συστημική
Ακόμη πιο άμεσος είναι ο κίνδυνος μιας μεγάλης κυβερνοεπίθεσης. Το Συμβούλιο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας έχει προειδοποιήσει ότι ένα σοβαρό περιστατικό, εφόσον δεν περιοριστεί, μπορεί να διαταράξει κρίσιμες χρηματοπιστωτικές υποδομές και να αποκτήσει ευρύτερες συνέπειες για τη σταθερότητα του συστήματος.
Η τεχνητή νοημοσύνη αυξάνει ακόμη περισσότερο το διακύβευμα. Ανάλυση του ΔΝΤ τον Ιούνιο έδειξε ότι η AI μπορεί να επιταχύνει την ανακάλυψη και εκμετάλλευση ευπαθειών, ενώ η χρήση κοινών ψηφιακών υποδομών και παρόχων δημιουργεί διαύλους, μέσω των οποίων μια επίθεση μπορεί να εξαπλωθεί ταχύτατα σε πολλές χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις.
Το νέο ρίσκο της AI και των αγορών
Το ζήτημα δεν είναι μόνο οι κυβερνοεπιθέσεις. Οι διεθνείς εποπτικές αρχές εξετάζουν πλέον και το ενδεχόμενο οι μεγάλες επενδύσεις στην τεχνητή νοημοσύνη να δημιουργήσουν νέες χρηματοπιστωτικές ευπάθειες.
Η Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών έχει επισημάνει ότι η αυξανόμενη χρηματοδότηση εταιρειών λογισμικού και AI, μέσω δημόσιου και ιδιωτικού χρέους, μπορεί να δημιουργήσει διασυνδέσεις μεταξύ διαφορετικών αγορών.
Μια απότομη αναθεώρηση των προσδοκιών για την κερδοφορία των επενδύσεων στην AI θα μπορούσε, επομένως, να μεταδοθεί πέρα από τις ίδιες τις τεχνολογικές εταιρείες.
Παράλληλα, το Financial Stability Board έχει προειδοποιήσει ότι τα προηγμένα μοντέλα AI μπορούν να αυξήσουν την ταχύτητα και την κλίμακα των κυβερνοεπιθέσεων, δημιουργώντας κινδύνους που είναι δυσκολότερο να αντιμετωπιστούν με τις παραδοσιακές διαδικασίες.
Η Ινδία μπροστά σε ένα κρίσιμο τεστ
Η κεντρική τράπεζα της Ινδίας αναμένεται να αποφασίσει για τη νομισματική πολιτική της στις 7 Οκτωβρίου, με τους οικονομολόγους να περιμένουν αύξηση επιτοκίων για πρώτη φορά από τις αρχές του 2023, καθώς εντείνονται οι πληθωριστικές πιέσεις.
Η Ινδία διαθέτει σήμερα ένα ισχυρό και επαρκώς κεφαλαιοποιημένο τραπεζικό σύστημα, όμως η RBI προειδοποιεί ότι η σημερινή ανθεκτικότητα δεν αποτελεί εγγύηση για την επόμενη κρίση.
Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση χρηματοπιστωτικής σταθερότητας, τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια σε 46 ινδικές τράπεζες θα μπορούσαν να αυξηθούν στο 1,9% των συνολικών χορηγήσεων έως τον Μάρτιο του 2028, από 1,8% τον Μάρτιο του 2026.
Το νέο στοιχείο είναι ότι η επόμενη κρίση μπορεί να ξεκινήσει πολύ μακριά από το χρηματοπιστωτικό σύστημα, αλλά να εξαπλωθεί μέσα σε αυτό με ταχύτητα που οι παραδοσιακοί μηχανισμοί άμυνας δυσκολεύονται να προβλέψουν.
