Αντιμέτωπο με μια νέα πρόκληση βρίσκεται το Εθνικό Σύστημα Υγείας (ΕΣΥ), καθώς η Ελλάδα δυσκολεύεται να προσελκύσει νέους νοσηλευτές, την ώρα που οι ελλείψεις προσωπικού στα νοσοκομεία παραμένουν μεγάλες. Ειδικότερα, το 2026 καταγράφηκαν περίπου 600 κενές θέσεις στα εννέα πανεπιστημιακά τμήματα Νοσηλευτικής, έναντι περίπου 400 το προηγούμενο έτος. Την ίδια στιγμή, η χώρα βρίσκεται στις τελευταίες θέσεις μεταξύ των χωρών του ΟΟΣΑ ως προς την αναλογία νοσηλευτικού προσωπικού, με περίπου 3,8 νοσηλευτές ανά 1.000 κατοίκους, έναντι 9,2 κατά μέσο όρο στις χώρες του Οργανισμού, σύμφωνα με την έκθεση Health at a Glance 2025.
Όπως εξηγούν στο powergame.gr εκπρόσωποι του νοσηλευτικού κλάδου, το επάγγελμα έχει χάσει σημαντικό μέρος της ελκυστικότητάς του, με αποτέλεσμα όλο και λιγότεροι νέοι να το επιλέγουν. Οι χαμηλές αποδοχές, οι δύσκολες συνθήκες εργασίας, οι συνεχείς βάρδιες και οι περιορισμένες δυνατότητες επαγγελματικής εξέλιξης συγκαταλέγονται στους βασικούς αποτρεπτικούς παράγοντες. Σε αυτούς προστίθεται η απουσία ενός ολοκληρωμένου σχεδιασμού για τις ανάγκες στελέχωσης των νοσοκομείων, καθώς και η μετανάστευση μεγάλου αριθμού νοσηλευτών στο εξωτερικό, προς αναζήτηση καλύτερων αποδοχών και συνθηκών εργασίας.
Αναλογία νοσηλευτικού προσωπικού ανά 1.000 κατοίκους στην Ελλάδα και σε επιλεγμένες ευρωπαϊκές χώρες, σε σύγκριση με τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ ©OECD, Health at a Glance 2025
Το πρόβλημα αναμένεται να ενταθεί ακόμη περισσότερο τα επόμενα χρόνια, καθώς η γήρανση του πληθυσμού, η αύξηση των χρόνιων νοσημάτων και οι αυξανόμενες ανάγκες για μακροχρόνια φροντίδα θα απαιτούν περισσότερο νοσηλευτικό προσωπικό. Το ερώτημα, επομένως, είναι πώς η Ελλάδα θα καταφέρει να προσελκύσει μια νέα γενιά επαγγελματιών σε έναν κλάδο που ήδη δυσκολεύεται να κρατήσει όσους εργάζονται σε αυτόν.
Λιγότεροι νέοι νοσηλευτές και μεγάλη απόσταση από τον ΟΟΣΑ
Η δυσκολία ανανέωσης του νοσηλευτικού δυναμικού αποτυπώνεται και στα στοιχεία του ΟΟΣΑ, τα οποία αναδεικνύουν τη σημαντική απόσταση της Ελλάδας από άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Σύμφωνα με την ετήσια έκθεση, το 2025 στη χώρα μας αντιστοιχούν περίπου μόλις 17 νέοι απόφοιτοι Νοσηλευτικής ανά 100.000 κατοίκους, έναντι 43 κατά μέσο όρο στις υπόλοιπες χώρες, μια διαφορά που αγγίζει το 60%. Ενδεικτικά, στη Γερμανία ο αντίστοιχος αριθμός φτάνει τους 45 αποφοίτους και στην Ελβετία τους 110.
Την ίδια στιγμή, το περιορισμένο ενδιαφέρον για το επάγγελμα εμφανίζεται ήδη από τη σχολική ηλικία, καθώς λιγότερο από το 1% των 15χρονων μαθητών στην Ελλάδα (το 2022 και το 2018), δηλώνει ότι θα ήθελε να εργάζεται ως νοσηλευτής ή νοσηλεύτρια στην ηλικία των 30 ετών, όταν ο μέσος όρος στις χώρες του Οργανισμού φτάνει το 2,1%. Την αβεβαιότητα που συνοδεύει την επιλογή του συγκεκριμένου επαγγέλματος εξέφρασε και ένας νεαρός νοσηλευτής στο powergame.gr, αναφέροντας χαρακτηριστικά ότι «δεν ήθελα να γίνω εξαρχής νοσηλευτής, έχοντας ακούσει για τις δυσκολίες του επαγγέλματος».
Ποσοστό 15χρονων μαθητών που επιθυμούν να εργαστούν ως νοσηλευτές στην ηλικία των 30 ετών, ανά χώρα, το 2018 και το 2022 ©OECD, Health at a Glance 2025
Από την πλευρά του, ο πρόεδρος της Ένωσης Νοσηλευτών Ελλάδος (ΕΝΕ), Δημήτρης Σκουτέλης, επισημαίνει ότι οι κενές θέσεις στα πανεπιστημιακά τμήματα Νοσηλευτικής δεν αποτελούν αποκλειστικά εκπαιδευτικό πρόβλημα, αλλά συνδέονται άμεσα με τις συνθήκες που περιμένουν τους νέους μετά την αποφοίτησή τους. «Η Πολιτεία δεν μπορεί να επιδιώκει περισσότερους εισακτέους χωρίς να διαμορφώνει ταυτόχρονα ένα περιβάλλον στο οποίο οι νέοι επιστήμονες θα θέλουν να εργαστούν και να παραμείνουν».
Στην ίδια κατεύθυνση κινείται και ο πρόεδρος της Πανελλήνιας Συνδικαλιστικής Νοσηλευτικής Ομοσπονδίας του ΕΣΥ (ΠΑ.ΣΥ.Ν.Ο.–Ε.Σ.Υ.), Γεώργιος Αβραμίδης, ο οποίος υπογραμμίζει ότι η ενίσχυση των νοσηλευτικών σχολών, αν και αναγκαία, δεν αρκεί από μόνη της. Το ζητούμενο, όπως εξηγεί, είναι οι νέοι απόφοιτοι να βρίσκουν συνθήκες εργασίας και επαγγελματικές προοπτικές που θα τους δίνουν κίνητρο να παραμείνουν στην Ελλάδα και να συνεχίσουν να ασκούν το επάγγελμά τους.
Τέλος, οι ανάγκες στελεχώσεις αφορούν το σύνολο του συστήματος υγείας και εμφανίζονται τόσο στα δημόσια νοσοκομεία όσο και στις ιδιωτικές κλινικές, στις μονάδες αποκατάστασης, στις δομές χρονίως πασχόντων, στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας και στις υπηρεσίες κατ’ οικον νοσηλείας, ενώ διαφοροποιείται ανάλογα με το αντικείμενο, το μέγεθος και την οργανωτική λειτουργία κάθε δομής.
Χαμηλές αποδοχές και απαιτητικές βάρδιες: Τα αντικίνητρα του επαγγέλματος
Στον πυρήνα του προβλήματος, σύμφωνα με τους δύο εκπροσώπους του κλάδου, βρίσκεται η αναντιστοιχία ανάμεσα στην ευθύνη που αναλαμβάνουν οι νοσηλευτές και στην οικονομική, θεσμική και επαγγελματική αναγνώριση που λαμβάνουν. Πρόκειται για μια ανισορροπία που, όπως επισημαίνουν, λειτουργεί αποτρεπτικά τόσο για την είσοδο νέων επαγγελματιών στον κλάδο όσο και για την παραμονή όσων ήδη εργάζονται σε αυτόν.
Πιο αναλυτικά, σύμφωνα με την έκθεση του ΟΟΣΑ για το 2025, οι ετήσιες αποδοχές των νοσηλευτών στην Ελλάδα διαμορφώνονται σε περίπου 39.000 δολάρια, σε όρους ισοτιμίας αγοραστικής δύναμης, έναντι 61.000 δολαρίων κατά μέσο όρο. Η διαφορά φτάνει περίπου το 36%, ενώ στη Γερμανία οι αντίστοιχες αποδοχές είναι περίπου 87% υψηλότερες από τις ελληνικές και στο Λουξεμβούργο ξεπερνούν το τριπλάσιο.
Ετήσιες αποδοχές νοσηλευτών στην Ελλάδα και σε επιλεγμένες ευρωπαϊκές χώρες, σε δολάρια προσαρμοσμένα στην ισοτιμία αγοραστικής δύναμης (PPP), ©OECD, Health at a Glance 2025
Η μισθολογική αυτή υστέρηση δεν αποτελεί πρόσφατο φαινόμενο. Σύμφωνα με τον ΟΟΣΑ, την περίοδο 2013–2019 οι πραγματικές αποδοχές των νοσηλευτών στην Ελλάδα μειώνονταν κατά περίπου 1% ετησίως ή και περισσότερο. Αν και από το 2019 έως το 2023 καταγράφηκε μέση ετήσια αύξηση περίπου 0,7%, η βελτίωση παρέμεινε περιορισμένη σε σύγκριση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Ωστόσο, τα αντικίνητρα δεν εξαντλούνται στις αποδοχές. Όπως εξηγεί ο Δημήτρης Σκουτέλης, οι νοσηλευτές καλούνται καθημερινά να διαχειριστούν δύσκολα περιστατικά και να αναλάβουν σημαντικές ευθύνες για την ασφάλεια των ασθενών, συχνά με λιγότερο προσωπικό από αυτό που απαιτείται. Παράλληλα, οι συνεχείς εναλλαγές βαρδιών, η δυσκολία συνδυασμού της εργασίας με την προσωπική ζωή και οι περιορισμένες δυνατότητες εξέλιξης αποθαρρύνουν αρκετούς νέους από το να ακολουθήσουν το επάγγελμα.
Τις δυσκολίες αυτές αποτυπώνει στην πράξη και η μαρτυρία του νοσηλευτή, ο οποίος εργάζεται εδώ και κάποιους μήνες σε χειρουργικό τμήμα μεγάλης ιδιωτικής κλινικής. Όπως περιγράφει στο powergame.gr, οι βάρδιες εναλλάσσονται μεταξύ πρωινού, απογευματινού και νυχτερινού ωραρίου, ενώ ο φόρτος εργασίας εξαρτάται από τον αριθμό των νοσηλευόμενων ασθενών και τις νέες εισαγωγές. Σε μία από τις πιο απαιτητικές ημέρες, αναφέρει ότι χρειάστηκε να εξυπηρετήσει έως και 27 ασθενείς σε μία βάρδια, συμπεριλαμβανομένων όσων νοσηλεύονταν ήδη, αλλά και εκείνων που προσέρχονταν την ίδια μέρα για χειρουργικές επεμβάσεις.
Η έλλειψη προσωπικού, την οποία επισημαίνουν οι εκπρόσωποι του κλάδου, γίνεται αισθητή και στη δική του καθημερινότητα. Όπως εξηγεί, η παρουσία ενός ακόμη νοσηλευτή στην πρωινή βάρδια θα διευκόλυνε σημαντικά την εργασία τους, καθώς «στα δύο άτομα που είμαστε, μαζί με έναν προϊστάμενο πολλές φορές είναι πολύ δύσκολο να βγει η βάρδια και πρέπει να τρέξουμε πάρα πολύ».
Η πίεση αυτή δεν επηρεάζει μόνο τους εργαζομένους, αλλά μπορεί να έχει συνέπειες και στην ποιότητα της παρεχόμενης φροντίδας. «Το κρίμα σε όλο αυτό είναι ότι επειδή βιάζεσαι πολλές φορές δεν γίνεται σωστή εξυπηρέτηση απέναντι στον ασθενή», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Μια λιγότερο ορατή πλευρά του επαγγέλματος, και τις πιο πολλές φορές η δυσκολότερη, είναι η ευθύνη που καλείται να αναλάβει το νοσηλευτικό προσωπικό, το οποίο ακολουθεί τον ασθενή σε διαφορετικά στάδια της νοσηλείας, από την εισαγωγή του ασθενούς μέχρι το εξιτήριο. Όπως μας περιγράφει ο νοσηλευτής καλείται να διαχειριστεί σύνθετες κλινικές καταστάσεις, να λαμβάνει κρίσιμες αποφάσεις στο πλαίσιο των επαγγελματικών του αρμοδιοτήτων, να διασφαλίζει τη συνέχεια της φροντίδας και να ανταποκρίνεται σε αυξημένες απαιτήσεις, συχνά υπό συνθήκες σοβαρής υποστελέχωσης.
Αν και η περιγραφή βασίζεται στην προσωπική του εμπειρία, είναι ενδεικτική των απαιτήσεων και των δυσκολιών που μπορεί να αντιμετωπίσει ένας νέος νοσηλευτής στην καθημερινότητά του, ενώ οι συνθήκες αυτές φαίνεται να επηρεάζουν ήδη και τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζει το επαγγελματικό του μέλλον. «Γενικά δεν ξέρω αν μπορώ να δω τον εαυτό μου να είμαι σε δέκα χρόνια στην ίδια συνθήκη».
Η μετανάστευση των νοσηλευτών και το κενό στην καταγραφή των αποχωρήσεων
Πέρα από το περιορισμένο ενδιαφέρον των νέων, μια ακόμη πρόκληση για το ελληνικό σύστημα υγείας είναι η αποχώρηση νοσηλευτών προς το εξωτερικό. Ωστόσο, όπως επισημαίνουν και οι δύο εκπρόσωποι του κλάδου, δεν υπάρχει σήμερα ένα ενιαίο, πλήρες και επικαιροποιημένο επίσημο σύστημα που να παρακολουθεί τη συνολική επαγγελματική διαδρομή των Ελλήνων νοσηλευτών στο εξωτερικό, τις ενδεχόμενες επιστροφές τους, αλλά και τις αποχωρήσεις τους από το επάγγελμα.
Σύμφωνα με τον πρόεδρο της ΕΝΕ, Δημήτρη Σκουτέλη, έχουν υποβληθεί περίπου 2.500 αιτήσεις για την έκδοση πιστοποιητικού καλής επαγγελματικής κατάστασης (Good Standing), στοιχείο που καταδεικνύει το ενδιαφέρον σημαντικού αριθμού νοσηλευτών για επαγγελματική κινητικότητα και αναζήτηση δυνατοτήτων απασχόλησης εκτός Ελλάδας. Ο ίδιος διευκρινίζει πάντως, ότι ο αριθμός αυτός δεν σημαίνει πως 2.500 νοσηλευτές έχουν πράγματι μεταναστεύσει, καθώς η αίτηση για το πιστοποιητικό δεν αποδεικνύει ότι κάποιος εγκαταστάθηκε τελικά σε άλλη χώρα.
Από την πλευρά του, ο πρόεδρος της ΠΑ.ΣΥ.Ν.Ο.–Ε.Σ.Υ., Γεώργιος Αβραμίδης, εκτιμά ότι περισσότεροι από 3.500 νοσηλευτές έχουν μεταναστεύσει και εργάζονται στο εξωτερικό κατά την τελευταία δεκαπενταετία. Η απώλεια αυτή, όπως επισημαίνει, επιβαρύνει περαιτέρω όσους παραμένουν στο ελληνικό σύστημα υγείας, ενώ αναδεικνύει την ανάγκη συστηματικής παρακολούθησης των μετακινήσεων του προσωπικού. «Χρειαζόμαστε πραγματικά και διαρκώς επικαιροποιημένα δεδομένα, όχι αποσπασματικές εκτιμήσεις. Μόνο έτσι θα γνωρίζουμε πόσους Νοσηλευτές εκπαιδεύει η χώρα, πόσους αξιοποιεί και πόσους τελικά χάνει», τονίζει χαρακτηριστικά.
Τι χρειάζεται να αλλάξει για να προσελκύσει η Ελλάδα νέους νοσηλευτές
Πέρα από την προσέλκυση νέων επαγγελματιών, οι εκπρόσωποι του κλάδου θέτουν και το ζήτημα του συνολικότερου σχεδιασμού της στελέχωσης των μονάδων υγείας, δίνοντας ιδιαίτερη βαρύτητα στον εκσυγχρονισμό του ισχύοντος πλαισίου, το οποίο εξακολουθεί να στηρίζεται σε γενικούς συντελεστές που θεσπίστηκαν με το Προεδρικό Διάταγμα 87/1986.
Όπως υπογραμμίζουν, ο καθορισμός των αναγκών σε νοσηλευτικό προσωπικό δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά στον αριθμό των κλινών, χωρίς να λαμβάνονται υπόψη οι ιδιαιτερότητες κάθε τμήματος και η βαρύτητα των περιστατικών. Για παράδειγμα, οι ανάγκες μιας παθολογικής κλινικής, δεν μπορούν να αξιολογούνται με τα ίδια κριτήρια που ισχύουν για μια Μονάδα Εντατικής Θεραπείας ή ένα χειρουργείο.
Στο πλαίσιο αυτό, ζητούν έναν πιο ολοκληρωμένο σχεδιασμό για τη στελέχωση των νοσοκομείων, με βάση τις πραγματικές ανάγκες κάθε μονάδας, καθώς και ενεργότερη συμμετοχή των νοσηλευτών στον σχεδιασμό και στην αξιολόγηση των υπηρεσιών υγείας, δεδομένης της άμεσης εμπλοκής τους στην καθημερινή φροντίδα των ασθενών.
Παράλληλα, συμφωνούν ότι η αύξηση των εισακτέων στις νοσηλευτικές σχολές και οι νέες προσλήψεις, δεν αρκούν από μόνες τους για την αντιμετώπιση του προβλήματος. Η βελτίωση των συνθηκών εργασίας, η ενίσχυση των επαγγελματικών προοπτικών και η ουσιαστική αλλαγή της αντίληψης γύρω από τη Νοσηλευτική, αποτελούν καθοριστικούς παράγοντες, ώστε ο συγκεκριμένος κλάδος να μην αντιμετωπίζεται απλώς ως υποστηρικτικός μηχανισμός της ιατρικής, αλλά ως αυτοτελής επιστημονικός και επαγγελματικός πυλώνας του συστήματος υγείας.
Τέλος, καταλήγουν ότι η υποστελέχωση δεν αποτελεί ένα πρόβλημα που αφορά αποκλειστικά τους εργαζομένους, αλλά οι συνέπειές της επεκτείνονται στους ασθενείς, στις οικογένειές τους, στη δημόσια υγεία και, τελικά, στην ίδια την ποιότητα και την αξιοπιστία του συστήματος υγείας.
