Ένα νέο ρήγμα διαμορφώνεται στην αγορά κρατικών ομολόγων της Ευρωζώνης, καθώς η εκτίναξη του κόστους δανεισμού λόγω του πολέμου στο Ιράν επαναφέρει τους φόβους για τη βιωσιμότητα του δημόσιου χρέους. Αυτή τη φορά, ωστόσο, στο επίκεντρο των ανησυχιών δεν βρίσκονται οι παραδοσιακά ευάλωτες οικονομίες της ευρωπαϊκής περιφέρειας, αλλά η Γαλλία και το Βέλγιο, δύο χώρες που αντιμετωπίζουν αυξανόμενα δημοσιονομικά προβλήματα και πολιτικές δυσκολίες στην προσπάθεια περιορισμού των ελλειμμάτων τους.
Όπως επισημαίνουν οι Financial Times, η αλλαγή στη συμπεριφορά των επενδυτών θυμίζει την κρίση χρέους που συγκλόνισε την Ευρωζώνη πριν από περίπου 15 χρόνια, όταν οι αγορές εγκατέλειπαν τα ομόλογα των πιο αδύναμων οικονομιών και στρέφονταν προς ασφαλέστερους εκδότες, με κυριότερο τη Γερμανία.
Η διαφορά είναι ότι σήμερα ο χάρτης των κινδύνων έχει αλλάξει. Χώρες όπως η Ισπανία και η Ιρλανδία θεωρούνται πλέον λιγότερο ευάλωτες, ενώ το Παρίσι και οι Βρυξέλλες βρίσκονται αντιμέτωπες με την αυξανόμενη δυσπιστία των αγορών.
Εκτίναξη των αποδόσεων και νέα δεδομένα στις αγορές
Από την έναρξη του πολέμου στο Ιράν, στα τέλη Φεβρουαρίου, η απόδοση του γαλλικού δεκαετούς ομολόγου έχει αυξηθεί κατά περίπου 1,6 ποσοστιαίες μονάδες, ξεπερνώντας κάποια στιγμή το 5% για πρώτη φορά από το 2002. Στο Βέλγιο, η αντίστοιχη αύξηση έφτασε τις 1,2 μονάδες, με την απόδοση να κινείται στην περιοχή του 4,3%.
Η εικόνα αποτυπώνει τη μεγαλύτερη επιφυλακτικότητα των επενδυτών απέναντι σε χώρες με υψηλό δημόσιο χρέος, ασθενική ανάπτυξη και αυξανόμενες χρηματοδοτικές ανάγκες.
Σήμερα, η απόδοση του γαλλικού δεκαετούς διαμορφώνεται περίπου στο 4,76%, έναντι 4,22% του βελγικού, 4,35% του ιταλικού και 3,29% του γερμανικού. Το ισπανικό δεκαετές κινείται στο 3,86%, ενώ η απόδοση του ελληνικού ομολόγου βρίσκεται κοντά στο 4,15%. Το spread της Γαλλίας έναντι της Γερμανίας διαμορφώνεται έτσι περίπου στις 147 μονάδες βάσης, έναντι 105 μονάδων για την Ιταλία και 85 μονάδων για την Ελλάδα.
«Η Γαλλία έκανε τους πάντες να σταθούν και να προσέξουν τα θεμελιώδη μεγέθη», επισημαίνει η Έιπριλ ΛαΡους, συνεπικεφαλής διαχείρισης χαρτοφυλακίων διεθνών πελατών της BNY Investments.
Όπως εξηγεί, οι επενδυτές εξετάζουν πλέον πολύ πιο αυστηρά τη δημοσιονομική κατάσταση των χωρών που θεωρούνται αδύναμοι κρίκοι.
Γαλλία και Βέλγιο αντιμέτωπες με δημοσιονομικό αδιέξοδο
Οι δύο χώρες παρουσιάζουν σημαντικές ομοιότητες. Το δημόσιο χρέος της Γαλλίας προσεγγίζει το 120% του ΑΕΠ και του Βελγίου το 110%, ενώ τα δημοσιονομικά τους ελλείμματα υπερβαίνουν το 5%. Ο Άλες Κούτνι, επικεφαλής διεθνών επιτοκίων της Vanguard, επισημαίνει ότι ο συνδυασμός χαμηλής ανάπτυξης, υψηλών κρατικών δαπανών και αυξανόμενου κόστους χρηματοδότησης μπορεί να οδηγήσει τα ελλείμματα των δύο χωρών προς το 6% του ΑΕΠ.
Στη Γαλλία, η κυβέρνηση προσπαθεί να προωθήσει προϋπολογισμό που προβλέπει περικοπές δαπανών και φορολογικές αυξήσεις συνολικού ύψους 43 δισ. ευρώ. Ωστόσο, η απουσία κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας καθιστά εξαιρετικά δύσκολη την έγκρισή του.
Το Παρίσι εξετάζει ακόμη και την προσφυγή σε συνταγματικές διαδικασίες που θα επέτρεπαν την υιοθέτηση του προϋπολογισμού χωρίς κανονική κοινοβουλευτική ψηφοφορία, με κίνδυνο να βρεθεί αντιμέτωπο με πρόταση δυσπιστίας.
Αντίστοιχο αδιέξοδο επικρατεί στο Βέλγιο, όπου ο πρωθυπουργός Μπαρτ Ντε Βέβερ προσφέρθηκε την προηγούμενη εβδομάδα να παραιτηθεί, εξαιτίας των διαφωνιών στο εσωτερικό του κυβερνητικού συνασπισμού. Ο βασιλιάς δεν έκανε δεκτή την παραίτησή του, αλλά οι διαπραγματεύσεις συνεχίζονται.
Οι κυβερνητικοί εταίροι διαφωνούν κυρίως για τις περικοπές στην υγεία, στις συντάξεις και στις κοινωνικές παροχές, καθώς το φλαμανδικό σοσιαλιστικό κόμμα Vooruit αντιτίθεται στις προτάσεις των δεξιών κομμάτων.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προβλέπει ότι το βελγικό έλλειμμα θα αυξηθεί από 5,2% του ΑΕΠ φέτος σε 5,4% το 2027, εξαιτίας των υψηλότερων αμυντικών δαπανών και των αυξανόμενων πληρωμών τόκων.
Γιατί Ισπανία και Ιρλανδία θεωρούνται πλέον ασφαλέστερες
Η αναδιάταξη των κινδύνων αποτελεί μία από τις σημαντικότερες αλλαγές στην Ευρωζώνη. Η Ιρλανδία, που βρέθηκε στο επίκεντρο της προηγούμενης κρίσης χρέους, δανείζεται πλέον με αποδόσεις κοντά στις γερμανικές.
Αντίστοιχα, η ισχυρή οικονομική ανάπτυξη της Ισπανίας έχει συμβάλει στη βελτίωση των δημοσιονομικών της προοπτικών. Από τα τέλη Φεβρουαρίου, η απόδοση του ισπανικού δεκαετούς έχει αυξηθεί κατά περίπου 0,8 ποσοστιαίες μονάδες, σημαντικά λιγότερο από τη γαλλική.
Η Ιταλία παραμένει μια ξεχωριστή περίπτωση. Παρά τη σημαντική βελτίωση των δημόσιων οικονομικών της τα τελευταία χρόνια, το μεγάλο χρέος εξακολουθεί να την καθιστά ευάλωτη στις αυξήσεις των επιτοκίων.
Το ιταλικό έλλειμμα αναμένεται να διαμορφωθεί στο 2,9% του ΑΕΠ φέτος, πριν αυξηθεί στο 3,4% το 2027.
Ο πόλεμος στο Ιράν και ο ρόλος της ΕΚΤ
Καταλυτικό ρόλο στη νέα αναταραχή διαδραματίζει ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή, καθώς η άνοδος των ενεργειακών τιμών έχει ενισχύσει τις πληθωριστικές πιέσεις και έχει οδηγήσει σε υψηλότερες αποδόσεις ομολόγων διεθνώς.
Ο πληθωρισμός στην Ευρωζώνη έφτασε την περασμένη εβδομάδα στο 4%, για πρώτη φορά από το 2023, επιβαρύνοντας περαιτέρω τις προοπτικές των υπερχρεωμένων οικονομιών.
Παρότι οι αγορές εμφάνισαν σημάδια αποκλιμάκωσης μετά την υποχώρηση του πετρελαίου κάτω από τα 90 δολάρια, οι διαχειριστές κεφαλαίων εκτιμούν ότι τα βαθύτερα δημοσιονομικά προβλήματα δεν πρόκειται να εξαφανιστούν ακόμη και εάν περιοριστούν οι ενεργειακές πιέσεις.
Η εξέλιξη αυτή επαναφέρει στο προσκήνιο τον πιθανό ρόλο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Μεταξύ των επιλογών που συζητούνται είναι η διακοπή της ποσοτικής σύσφιγξης, δηλαδή της σταδιακής μείωσης των ομολόγων που διακρατεί η ΕΚΤ από τα προηγούμενα προγράμματα αγοράς τίτλων. Οι περισσότεροι επενδυτές, πάντως, δεν αναμένουν άμεση παρέμβαση.
Ο Κλάας Κνοτ, ένας από τους επικρατέστερους υποψηφίους για τη διαδοχή της Κριστίν Λαγκάρντ, δήλωσε στους Financial Times ότι η ΕΚΤ δεν θα διστάσει να παρέμβει σε περίπτωση νέας κρίσης χρέους, αφήνοντας ανοιχτό ακόμη και το ενδεχόμενο δημιουργίας ενός νέου, ειδικά σχεδιασμένου εργαλείου.
Το ερώτημα πλέον είναι εάν οι δημοσιονομικά ευάλωτες χώρες θα καταφέρουν να αποκαταστήσουν την εμπιστοσύνη των επενδυτών προτού το αυξημένο κόστος δανεισμού μετατραπεί σε έναν νέο φαύλο κύκλο χρέους και ελλειμμάτων.
