Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία (που ήταν και η αφορμή για να γραφτεί το βιβλίο) δεν ξεκίνησε το 2022, αλλά κατ’ ουσίαν πολύ νωρίτερα: Πριν από το 2014, όταν ο Πούτιν προσάρτησε βίαια και παράνομα την Κριμαία, όταν είδε ότι χάνει κάτι που θεωρούσε ιδιοκτησία του και όχι ως ανεξάρτητο κράτος.
Η άνοδος του Πούτιν στην ηγεσία πριν ένα τέταρτο του αιώνα σήμανε την επιτύμβια πλάκα στο μέλλον της Ρωσίας ως παράγοντα ευημερίας, ανάπτυξης και συνεργασίας της πρώην υπερδύναμης με τη Δύση.
Ήδη με τη διάλυση της ΕΣΣΔ το 1991 τα πράγματα ήταν αμφίρροπα και τελικά η πλάστιγγα έγειρε με το μέρος ενός ηγέτη, που αποφάσισε να κατακτήσει μια ανεξάρτητη γειτονική του χώρα επειδή διαθέτει και πυρηνικά, μέρος των οποίων διέθετε και η Ουκρανία, πριν η τελευταία πειστεί να τα εκχωρήσει στον τωρινό κατακτητή της σε ένα ουτοπικό αντάλλαγμα ειρήνης.
Στην προσπάθεια βαθύτερης επεξήγησης όλων αυτών, ο στρατηγικός αναλυτής-κρεμλινολόγος Βασίλης Σιταράς επιχειρεί με το ανά χείρας βιβλίο να εισάγει τον αναγνώστη στη σημερινή πραγματικότητα της Ρωσίας.
Μπαίνοντας στον πέμπτο χρόνο ενός αιματηρού πολέμου μετά την εισβολή στην Ουκρανία, είναι απαραίτητο για τον αναγνώστη που θέλει να παραμένει ενημερωμένος να γνωρίζει ποια είναι η πρώην υπερδύναμη που απειλεί το σύνολο της Ευρώπης, βασιζόμενη στην ως τώρα ανεπαρκή αμυντική οργάνωση και στρατηγική αποτροπή της ΕΕ.
Στα 10 συνολικά κεφάλαια του βιβλίου ο συγγραφέας μας ξεναγεί στην απεραντοσύνη της Ρωσίας, στη σοβιετική κληρονομιά, την ολοκληρωτική εξουσία, την οικονομία, τα πυρηνικά όπλα, τις ένοπλες δυνάμεις, το ρόλο της εκκλησίας, την εξωτερική πολιτική, την αντιπαράθεση με τη Δύση, σχέσεις με Κίνα, Ινδία, Ιράν, Τουρκία και εκτιμήσεις για το μέλλον ως το 2050 και μετά.
Είναι ίσως η πρώτη φορά που Έλληνας συγγραφέας επιχειρεί να συνοψίσει τη σύγχρονη Ρωσία σε ένα και μοναδικό πόνημα, (σε αντιδιαστολή άλλων συλλογικών έργων) και η συνολική αυτή προσέγγιση προσφέρει στον αναγνώστη μια μοναδική και ολοκληρωμένη θέαση του προβλήματος.
Η Δύση άφησε παντελώς ανεκμετάλλευτη τη μοναδική ευκαιρία που της πρόσφερε ο Γκορμπατσώφ, ενώ η ΕΣΣΔ διαλυόταν. Αντί να βοηθήσει με δάνεια και επενδύσεις τον μοναδικό ανοιχτόμυαλο Ρώσο ηγέτη που πλησίασε θετικά το δυτικό τρόπο σκέψης και ζωής, του αρνήθηκε σχεδόν τα πάντα. Έτσι κατέληξε σήμερα η Ρωσία σε έναν ολοένα και σκληρότερο πολιτικό αυταρχισμό, κεντρικό ζήτημα με το οποίο ασχολείται το πόνημα του συγγραφέα.
Ο αναγνώστης θα δει το πώς ο Πούτιν χρειάστηκε ελάχιστα χρόνια για να αναρριχηθεί στην εξουσία, διαλύοντας μεθοδικά κάθε δημοκρατικό στοιχείο για να εγκαθιδρύσει μια κλεπτοκρατική ελίτ, που συντρώγει άπληστα τον υφαρπαχθέντα πλούτο των προηγούμενων βιομηχάνων, ενώ ο λαός πεινάει χωρίς προοπτικές βελτίωσης.
Θα μάθει για τον «Κώδικα του Πουτινισμού» που αποτελεί τη βάση του σημερινού κατ’ ουσίαν δικτατορικού πολιτικού συστήματος που ασκεί ασφυκτικό έλεγχο των πάντων. Και φυσικά τον απόλυτο έλεγχο της πληροφορίας και των ΜΜΕ, μέσω επιστημονικής προπαγάνδας.
Κάτι που εξηγεί όχι μόνο την προβληματική πορεία της Ρωσίας σε έναν τεχνολογικό κόσμο, που προάγει την ελευθερία της σκέψης ως προϋπόθεση ανάπτυξης, αλλά και την ουσιαστική αυτο-καταδίκη της όσον αφορά τις πιθανότητες να ξεφύγει από αυτό το πνευματικό και τεχνολογικό-βιομηχανικό τέλμα όπου βρίσκεται εγκλωβισμένη.
Για παράδειγμα, στο κεφάλαιο 4 περί ρωσικής οικονομίας ο αναγνώστης παθαίνει ένα σοκ αντιλαμβανόμενος πόσο πίσω έχει μείνει η ρωσική οικονομία σε βασικά μεγέθη, όπως το ΑΕΠ, που πέφτει από την 11η προς τη 13η θέση και τείνει να ξεπεραστεί από χώρες όπως η Νότια Κορέα, ενώ σε σύγκριση με την Κίνα, βρίσκουμε μια οικονομία που είναι το ένα δέκατο από αυτά που έχει καταφέρει το Πεκίνο.
Ενώ τα ρωσικά κρατικά έσοδα λιγοστεύουν, σχεδόν οι μισές κρατικές δαπάνες, περίπου το 10% του ρωσικού ΑΕΠ, τεράστιο ποσοστό για τη σημερινή οικονομική κατάσταση της χώρας, διοχετεύεται στην άμυνα και την εσωτερική ασφάλεια, κάτι πρωτοφανές μετά τη διάλυση της ΕΣΣΔ.
Το κεφάλαιο 8, που αναλύει την εξωτερική πολιτική, είναι ίσως από τα πλέον ενδιαφέροντα, καθώς επισημαίνει την αντιδυτική ψύχωση του Πούτιν ως βασικό πυρήνα ασφυκτικού ελέγχου του ρωσικού λαού, που βιώνοντας δυσκολίες, πρέπει να έχει το αφήγημα της «κακής Δύσης» έναντι της μεγάλης και κραταιάς Ρωσίας. Η ανάγκη αυτή έφτασε μέχρι τον πόλεμο στην Ουκρανία, προκειμένου να αποκαταστήσει το κύρος της σκληροπυρηνικής πουτινικής ηγεσίας ανά τον κόσμο.
Η εντελώς αχρείαστη και αποτυχημένη εμπλοκή της Μόσχας στη Συρία, από το 2015, αποτέλεσε την κορύφωση της πολυπραγμοσύνης του Κρεμλίνου, που βρήκε ξανά «τοίχο» στην Ουκρανία.
Διότι μια ακμάζουσα, ευημερούσα και κυρίως δυτικόφιλη Ουκρανία μετά την πτώση του Γιανούκοβιτς θα ήταν μέγιστο αντιπαράδειγμα και επομένως απειλή για τη στάσιμη ως προβληματική Ρωσία των τελευταίων ετών, που δεν έχει καμία σχέση με ό,τι προσπαθεί να προβάλλει προς τα έξω η φροντισμένη προπαγάνδα του Κρεμλίνου.
Κομβικό σημείο της αφέλειας της Ευρώπης να πιστέψει σε μια ειρηνική προσέγγιση με τη μεταπολεμική ΕΣΣΔ [και Ρωσία αργότερα] ήταν η στενή εμπορική σχέση του Βερολίνου με τη φθηνή ενέργεια, που παρείχε η Μόσχα στην ταχέως αναπτυσσόμενη γερμανική βιομηχανία και ελίτ.
Απόδειξη της αφέλειας -αλλά και της απληστίας- ο Γερμανός καγκελάριος Σρέντερ, που ενάμιση μήνα μετά την αποχώρηση από το αξίωμα έγινε ακριβοπληρωμένος υπάλληλος του Πούτιν, αναλαμβάνοντας μέλος του ΔΣ σε ρωσική εταιρεία κατασκευής του Nord Stream.
To κεφάλαιο 9 εξετάζει τις σχέσεις της Ρωσίας με χώρες συμμάχους της, όπως Κίνα, Ινδία, Τουρκία και Ιράν, παραθέτοντας πολύ ενδιαφέροντα στοιχεία και αριθμούς σε σύγκριση.
Βρήκαμε εξαιρετικά ενδιαφέρουσα την ανάλυση για το τεράστιο και αναπόδραστο δημογραφικό πρόβλημα της Ρωσίας, όπου το 2055 αναμένεται να χάσει το 20% του πληθυσμού της, με τους περισσότερους ηλικιωμένους και μόνο 60 εκατομμύρια οικονομικά ενεργούς, ενώ θα έχουν αυξηθεί κατά πολύ οι μουσουλμάνοι μετανάστες, κάτι που δεν είναι ευρύτερα γνωστό και αποκρύπτεται από την προπαγάνδα, που θέλει να μας παρουσιάσει μια «καθαρή» και «αγνή» ορθόδοξη Ρωσία.
Τα δομικά οικονομικά προβλήματα τα αναγνωρίζει ήδη η κεντρική ρωσική τράπεζα, χωρίς όμως να υπάρχουν λύσεις. Χώρες όπως η Αίγυπτος, το Πακιστάν, η Νιγηρία και το Μεξικό θα έχουν ξεπεράσει τη Ρωσία ως προς το ΑΕΠ μέχρι το 2060, ενώ χώρες όπως η Ινδονησία θα το έχουν καταφέρει ήδη από το 2050.
Η πολεμική πουτινική οικονομία και η απώλεια της ΕΕ ως εξαγωγικής αγοράς δημιουργούν ρόγχο αργού θανάτου, που σύμμαχοι ευκαιρίας, όπως η Κίνα και η Ινδία, μπορούν μόνο να καθυστερήσουν και με αντάλλαγμα πολύ χαμηλές τιμές.
Ακόμα και στο ισχυρό της χαρτί, τις εξαγωγές όπλων, η Ρωσία χάνει έδαφος, καθώς το ποσοστό συμμετοχής της στην παγκόσμια «πίτα» εξοπλιστικών περιορίστηκε από το 21% την 5ετία 2019-23 σε ένα ισχνό 7% (μόλις στο ένα τρίτο) και βαίνει μειούμενο, πέφτοντας πίσω ακόμα και από τη Γαλλία.
Ο συγγραφέας κλείνει προβλέποντας ότι μέχρι το 2050 είναι πολύ πιθανό «η Ρωσία να μεταβληθεί σε μία Βόρεια Κορέα, απλά με περισσότερα πυρηνικά», ότι ο Πούτιν δεν θα σταματήσει να πολεμά, προκειμένου να διατηρήσει την εξουσία και το αφήγημα ισχύος στο λαό του, καθώς στα 27 χρόνια της εξουσίας του διεξάγει συνεχώς πολέμους, από την Τσετσενία και τη Γεωργία, μέχρι τη Συρία και -για 5η χρονιά- στην Ουκρανία.
Τελικά «ο ιδεολογικός κληρονόμος των Ναζί είναι ο σκληροπυρηνικός πουτινισμός», όπως σημειώνει εύστοχα ο συγγραφέας, αλλά είχε προβλέψει και ο Winston Churchill, όταν στη λήξη του Β’ΠΠ έγραφε ότι «η ρωσική απειλή έχει ήδη αντικαταστήσει τους Ναζί εχθρούς μας».
Συμπερασματικά ένα χρηστικότατο εγχειρίδο για όσους θέλουν να κατανοήσουν πραγματικά, πέρα από αφηγήματα και ιδεολογισμούς, αλλά με ρεαλιστικά στοιχεία και πηγές, τι ακριβώς είναι και που τελικά βαδίζει η Ρωσία σήμερα.
