Σε έναν απομονωμένο δρόμο στους λόφους πάνω από τη Γρανάδα, τέσσερις άνδρες, μεταξύ των οποίων ο Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα, κατέβηκαν από ένα αυτοκίνητο, οδηγήθηκαν σε έναν ελαιώνα και εκτελέστηκαν. Ενενήντα χρόνια αργότερα, παραμένουν αναπάντητα κρίσιμα ερωτήματα: ποιος έδωσε την εντολή για τη δολοφονία του ποιητή, τι ακριβώς συνέβη τις τελευταίες ώρες της ζωής του και πού βρίσκεται θαμμένο το σώμα του, γράφουν σε δημοσίευμά τους οι Times.
Η υπόθεση εξακολουθεί να αποτελεί ένα από τα μεγάλα ανεξιχνίαστα εγκλήματα της Ισπανίας, αναφέρει η εφημερίδα. Ο ερευνητής και ιστορικός Ίαν Γκίμπσον ζητεί τη διεξαγωγή δημόσιας έρευνας για να αποσαφηνιστούν οι συνθήκες του θανάτου ενός από τους σημαντικότερους συγγραφείς του 20ού αιώνα, τον οποίο ο ίδιος έχει χαρακτηρίσει «Ισπανό Σαίξπηρ».
Το ζήτημα επανήλθε στο προσκήνιο μέσα από δύο ντοκιμαντέρ, τα οποία παρουσιάζουν διαφορετικές εκδοχές για τα γεγονότα. Ο Γκίμπσον εμφανίζεται και στα δύο.
Το ντοκιμαντέρ του RTVE, The Lost Hours, δίνει έμφαση στη θεωρία ότι η δολοφονία του Λόρκα συνδεόταν με μια μακροχρόνια διαμάχη μεταξύ επιφανών οικογενειών της Γρανάδας για γη, όρια ιδιοκτησιών και δικαιώματα στο νερό.
Ο Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα © Wikimedia Commons
Σύμφωνα με αυτή την εκδοχή, μέλη αντίπαλων οικογενειών είχαν στραφεί εναντίον του Λόρκα επειδή αναγνώριζαν τον εαυτό τους στους χαρακτήρες του έργου του Το σπίτι της Μπερνάρντα Άλμπα, το οποίο περιγράφει τη ζωή μιας αυταρχικής χήρας και των θυγατέρων της.
Ο Γκίμπσον, το πρώτο βιβλίο του οποίου για τον Λόρκα κυκλοφόρησε το 1971 και απαγορεύτηκε στην Ισπανία, δήλωσε ότι διαφωνεί με τον τρόπο με τον οποίο το ντοκιμαντέρ παρουσιάζει αυτή τη θεωρία. «Το βασικό επιχείρημα είναι ότι η υπόθεση της προσωπικής βεντέτας προβάλλεται προκειμένου να υποβαθμιστεί η πολιτική στράτευση του Λόρκα», ανέφερε.
Αντίθετα, το ντοκιμαντέρ του laSexta, 90 Years Searching for Lorca: The Poet Who Survived Franco and Won the War, δίνει πολύ μεγαλύτερη έμφαση στις πολιτικές απόψεις του ποιητή και στις διώξεις που εξαπολύθηκαν εναντίον της αριστερής κυβέρνησης των Ρεπουμπλικανών μετά τη στρατιωτική εξέγερση.
Ο Γκίμπσον υποστηρίζει ότι η θεωρία της προσωπικής διαμάχης δεν μπορεί να εξηγήσει την ανοιχτή αντίθεση του Λόρκα στον φασισμό. Ο Λόρκα δεν ήταν κομμουνιστής και είχε επανειλημμένα απορρίψει προσπάθειες να ενταχθεί στο κομμουνιστικό κόμμα. Ωστόσο, η πολιτική του ταύτιση με τη Δεύτερη Ισπανική Δημοκρατία και η δημόσια αντίθεσή του στον φασισμό τον κατέστησαν στόχο μετά τη στρατιωτική εξέγερση, αναφέρει το δημοσίευμα.
«Ήταν ανοιχτά αντιφασίστας», λέει ο Γκίμπσον. «Αυτό δεν σημαίνει ότι ήταν φιλοκομμουνιστής, αλλά ήταν ρητά και δημόσια αντιφασίστας» προσθέτει ο ίδιος.
Ο Λόρκα, 38 ετών, συνελήφθη στις 16 Αυγούστου 1936 στο σπίτι της οικογένειας Ροσάλες στη Γρανάδα, όπου είχε αναζητήσει καταφύγιο, καθώς η απόπειρα πραξικοπήματος εξελισσόταν σε έναν παρατεταμένο εμφύλιο πόλεμο.
Ο ποιητής διατηρούσε στενή σχέση με την οικογένεια Ροσάλες και ήταν φίλος του ποιητή Λουίς Ροσάλες, ο οποίος ήταν αντιφασίστας. Από εκεί μεταφέρθηκε προς το χωριό Βίσναρ, αρχικά με την υποτιθέμενη πρόθεση να οδηγηθεί σε άλλο χώρο κράτησης. Τελικά, όμως, σκοτώθηκε μαζί με άλλους τρεις κρατούμενους.
Για τον Γκίμπσον, ο εντοπισμός της σορού του Λόρκα παραμένει καθοριστικής σημασίας για να αποσαφηνιστεί ποιοι ευθύνονται για τον θάνατό του. «Θα θέλαμε να εξεταστεί η σορός, γιατί το σώμα μπορεί να μας πει πάρα πολλά», δήλωσε.
Ο ιστορικός έχει συναντηθεί με τον Ισπανό πρωθυπουργό Πέδρο Σάντσεθ, ζητώντας του να ανοίξει εκ νέου η έρευνα για την υπόθεση.
Ο Γκίμπσον υποστηρίζει ότι εξακολουθούν να υπάρχουν περίπου 115.000 θύματα του Φράνκο σε τάφους χωρίς σήμανση. «Ο Λόρκα αντιπροσωπεύει τους αγνοούμενους, όλους αυτούς τους ανθρώπους. Τους αντιπροσωπεύει συμβολικά. Είναι το σημαντικότερο σύμβολο όσων συνέβησαν», λέει.
Παράλληλα, η εικόνα του Λόρκα υφίσταται μεταμόρφωση, καθώς πλέον προβάλλεται ως ένας ομοφυλόφιλος συγγραφέας, με τη σεξουαλικότητά του να θεωρείται κεντρικό στοιχείο της κληρονομιάς του.
Καταλύτης αυτής της νέας προσέγγισης είναι η ταινία The Black Ball, η οποία βασίζεται σε ανολοκλήρωτο έργο του Λόρκα. Η ταινία έχει ήδη αποσπάσει το βραβείο σκηνοθεσίας στις Κάννες.
«Η ταινία είναι φανταστική», λέει ο Γκίμπσον. «Την έχω δει και πρέπει να πω ότι είναι πραγματικά, πραγματικά δυνατή».
