Αλλαγές στο καθεστώς εργαζομένων στις πλατφόρμες φέρνει -μέχρι τέλος του 2026- η επερχόμενη ενσωμάτωση της κοινοτικής οδηγίας στο ελληνικό δίκαιο για τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας των εργαζομένων σε πλατφόρμες (2024/2831). Ο λόγος για όσους απασχολούνται σε delivery (δηλαδή σε εταιρείες όπως η e-food, η wolt) και διαδικτυακές πωλήσεις. Πιο συγκεκριμένα διακρίνονται σε πλατφόρμες εργασίας on-location (π.χ. delivery, courier) και online web-based (εξ αποστάσεως εργασία) και πρόκειται για ένα «κλάδο» με εκρηκτική ανάπτυξη μετά την πανδημία του 2020 – 2021.
Το πεδίο της απασχόλησης επιδιώκει να ξεκαθαρίσει η ΕΕ με την παραπάνω οδηγία, ενώ σύμφωνα με έγκυρες πληροφορίες του powergame.gr στο Υπουργείο Εργασίας, η νομοπαρασκευαστική επιτροπή εργάζεται ήδη από τον Οκτώβριο και τον Μάρτιο που πέρασε έγινε ακρόαση εργοδοτικών και εργαζομένων.
Μάλιστα, θα παραδοθεί σχετικό πόρισμα μέχρι τον Σεπτέμβριο και στην συνέχεια θα ψηφιστεί μέχρι τέλος του έτους. H εν λόγω οδηγία δίνει «γραμμή» για ενίσχυση των συλλογικών διαπραγματεύσεων μεταξύ εργαζομένων στις πλατφόρμες και των εργοδοτών τους (με στόχο την υπογραφή συλλογικών συμβάσεων), για λήψη προληπτικών μέτρων υπέρ της ασφάλειας και της υγείας των εργαζομένων αλλά και για διαφάνεια όσον αφορά τα αυτοματοποιημένα συστήματα παρακολούθησης και λήψης αποφάσεων.
Σημειώνεται ότι στον κλάδο με τις πλατφόρμες έχουν αποτυπωθεί από συνδικαλιστικής εργατικής πλευράς αιτήματα όπως η υπογραφή κλαδικής συλλογικής σύμβασης, η ένταξη των εργαζομένων στα Βαρέα και Ανθυγιεινά Επαγγέλματα, αλλά και η 7ωρη εργασία ημερησίως.
Πιο αναλυτικά, τα βασικά σημεία της κοινοτικής οδηγίας που θα ενσωματώσει η Ελλάδα έχουν ως εξής:
Προώθηση των συλλογικών διαπραγματεύσεων στην εργασία σε πλατφόρμα
Η σχετική οδηγία αναφέρει πως «τα κράτη μέλη, με την επιφύλαξη της αυτονομίας των κοινωνικών εταίρων και συνεκτιμώντας την ποικιλομορφία των εθνικών πρακτικών, λαμβάνουν κατάλληλα μέτρα για την προώθηση του ρόλου των κοινωνικών εταίρων και την ενθάρρυνση της άσκησης του δικαιώματος συλλογικής διαπραγμάτευσης στην εργασία σε πλατφόρμα, συμπεριλαμβανομένων μέτρων για τον καθορισμό του ορθού καθεστώτος εργασίας των εργαζομένων σε πλατφόρμες και για τη διευκόλυνση της άσκησης των δικαιωμάτων τους όσον αφορά την αλγοριθμική διαχείριση».
Απαγόρευση της υποβάθμισης και ευνοϊκότερες διατάξεις
«Η παρούσα οδηγία δεν συνιστά βάσιμο λόγο για την υποβάθμιση του γενικού επιπέδου προστασίας που ήδη παρέχεται στους εργαζομένους σε πλατφόρμες εντός των κρατών μελών, μεταξύ άλλων όσον αφορά καθιερωμένες διαδικασίες για τον καθορισμό του ορθού καθεστώτος εργασίας ς των προσώπων που εκτελούν εργασία σε πλατφόρμα, καθώς και τα υφιστάμενα προνόμια των εκπροσώπων τους», αναφέρεται επίσης.
Η παρούσα οδηγία «δεν θίγει το προνόμιο των κρατών μελών να εφαρμόζουν ή να εκδίδουν νομοθετικές, κανονιστικές ή διοικητικές διατάξεις περισσότερο ευνοϊκές για τους εργαζομένους σε πλατφόρμες ή να ενθαρρύνουν ή να επιτρέπουν την εφαρμογή συλλογικών συμβάσεων που είναι ευνοϊκότερες για τους εργαζομένους σε πλατφόρμες, σύμφωνα με τους στόχους της παρούσας οδηγίας».
Συλλογικές συμβάσεις και ειδικοί κανόνες για την επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα
«Τα κράτη μέλη δύνανται, διά νόμου ή μέσω συλλογικών συμβάσεων, να προβλέπουν ειδικότερους κανόνες για τη διασφάλιση της προστασίας των δικαιωμάτων και των ελευθεριών όσον αφορά την επεξεργασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα των προσώπων που εκτελούν εργασία σε πλατφόρμα» αναφέρεται στην εν λόγω οδηγία.
Επίσης, «τα κράτη μέλη δύνανται να επιτρέπουν στους κοινωνικούς εταίρους να διατηρούν, να διαπραγματεύονται, να συνάπτουν και να επιβάλλουν συλλογικές συμβάσεις, σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία ή πρακτική, οι οποίες θεσπίζουν ρυθμίσεις σχετικά με την εργασία σε πλατφόρμα διαφορετικές από εκείνες που αναφέρονται στη σχετική οδηγία».
Ασφάλεια και υγεία
Η οδηγία αναφέρει πως «οι ψηφιακές πλατφόρμες εργασίας δεν χρησιμοποιούν αυτοματοποιημένα συστήματα παρακολούθησης ή λήψης αποφάσεων κατά τρόπο που να ασκεί αδικαιολόγητη πίεση στους εργαζομένους σε πλατφόρμες ή να θέτει με άλλο τρόπο σε κίνδυνο την ασφάλεια και τη σωματική και ψυχική υγεία των εργαζομένων σε πλατφόρμες. Εκτός από τα αυτοματοποιημένα συστήματα λήψης αποφάσεων, το παρόν άρθρο εφαρμόζεται επίσης όταν ψηφιακές πλατφόρμες εργασίας χρησιμοποιούν αυτοματοποιημένα συστήματα που λαμβάνουν ή υποστηρίζουν αποφάσεις που επηρεάζουν τους εργαζομένους σε πλατφόρμες με οποιονδήποτε τρόπο. Για να διαφυλαχθούν η ασφάλεια και η υγεία των εργαζομένων σε πλατφόρμες, μεταξύ άλλων από βία και παρενόχληση, τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι οι ψηφιακές πλατφόρμες εργασίας λαμβάνουν προληπτικά μέτρα, συμπεριλαμβανομένης της παροχής αποτελεσματικών διαύλων υποβολής καταγγελιών».
Διαφάνεια όσον αφορά τα αυτοματοποιημένα συστήματα παρακολούθησης και λήψης αποφάσεων
Σύμφωνα με την οδηγία «τα κράτη μέλη απαιτούν από τις ψηφιακές πλατφόρμες εργασίας να ενημερώνουν τα πρόσωπα που εκτελούν εργασία σε πλατφόρμα, τους εκπροσώπους των εργαζομένων σε πλατφόρμες και, κατόπιν αιτήματος, τις αρμόδιες εθνικές αρχές, σχετικά με τη χρήση αυτοματοποιημένων συστημάτων παρακολούθησης ή λήψης αποφάσεων. Η εν λόγω ενημέρωση αφορά:
α) σε σχέση με τα αυτοματοποιημένα συστήματα παρακολούθησης:
– το γεγονός ότι τα συστήματα αυτά χρησιμοποιούνται ή βρίσκονται σε στάδιο καθιέρωσης·
– τις κατηγορίες δεδομένων και ενεργειών που παρακολουθούνται, επιβλέπονται ή αξιολογούνται από τα συστήματα αυτά, συμπεριλαμβανομένης της αξιολόγησης από τον αποδέκτη της υπηρεσίας·
– τον στόχο της παρακολούθησης και τον τρόπο με τον οποίο διεξάγεται η εν λόγω παρακολούθηση·
-τους αποδέκτες ή τις κατηγορίες αποδεκτών των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που υποβάλλονται σε επεξεργασία από τα εν λόγω συστήματα και κάθε διαβίβαση ή μεταφορά τέτοιων δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, μεταξύ άλλων σε επίπεδο ομίλου επιχειρήσεων·
β) σε σχέση με τα αυτοματοποιημένα συστήματα λήψης αποφάσεων:
– το γεγονός ότι τα συστήματα αυτά χρησιμοποιούνται ή βρίσκονται σε στάδιο καθιέρωσης·
– τις κατηγορίες αποφάσεων που λαμβάνονται ή υποστηρίζονται από τα συστήματα αυτά·
– τις κατηγορίες των δεδομένων και τις κύριες παραμέτρους τις οποίες λαμβάνουν υπόψη τα συστήματα αυτά και τη σχετική σημασία αυτών των κύριων παραμέτρων στο πλαίσιο της αυτοματοποιημένης λήψης αποφάσεων, συμπεριλαμβανομένου του τρόπου με τον οποίο τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα ή η συμπεριφορά του προσώπου που εκτελεί εργασία σε πλατφόρμα επηρεάζουν τις αποφάσεις·
– τους λόγους για τους οποίους λαμβάνονται αποφάσεις περιορισμού, αναστολής ή παύσης του λογαριασμού του προσώπου που εκτελεί εργασία σε πλατφόρμα, άρνησης πληρωμής για την εργασία που εκτελείται από τα πρόσωπα, καθώς επίσης αποφάσεις για το συμβατικό καθεστώς τους ή κάθε απόφαση με ισοδύναμο ή επιζήμιο αποτέλεσμα.
γ) όλα τα είδη των αποφάσεων που υποστηρίζονται ή λαμβάνονται από αυτοματοποιημένα συστήματα λήψης αποφάσεων που επηρεάζουν με οποιονδήποτε τρόπο τα πρόσωπα που εκτελούν εργασία σε πλατφόρμα.
Οι ψηφιακές πλατφόρμες εργασίας παρέχουν τις πληροφορίες υπό μορφή εγγράφου που μπορεί να είναι σε ηλεκτρονική μορφή. Οι πληροφορίες παρέχονται σε διαφανή, εύληπτη και εύκολα προσβάσιμη μορφή, με σαφή και απλή γλώσσα.
Οι ψηφιακές πλατφόρμες εργασίας παρέχουν με συνοπτικό τρόπο στα πρόσωπα που εκτελούν εργασία σε πλατφόρμα πληροφορίες σχετικά με τα συστήματα και τα χαρακτηριστικά τους που τα επηρεάζουν άμεσα, συμπεριλαμβανομένων, κατά περίπτωση, των συνθηκών εργασίας τους:
α) το αργότερο την πρώτη εργάσιμη ημέρα
β) πριν από την εισαγωγή αλλαγών που επηρεάζουν τις συνθήκες εργασίας, την οργάνωση της εργασίας ή την παρακολούθηση της εκτέλεσης της εργασίας
γ) ανά πάσα στιγμή κατόπιν αιτήματός τους. Κατόπιν αιτήματος των προσώπων που εκτελούν εργασία σε πλατφόρμα, οι ψηφιακές πλατφόρμες εργασίας τους παρέχουν επίσης με πλήρη και λεπτομερή τρόπο τις πληροφορίες που αναφέρονται στην παράγραφο 1 για όλα τα σχετικά συστήματα και τα χαρακτηριστικά τους.
Οι ψηφιακές πλατφόρμες εργασίας παρέχουν στους εκπροσώπους των εργαζομένων με πλήρη και λεπτομερή τρόπο τις πληροφορίες για όλα τα σχετικά συστήματα και τα χαρακτηριστικά τους. Παρέχουν τις πληροφορίες αυτές:
α) πριν από τη χρήση των εν λόγω συστημάτων
β) πριν από την εισαγωγή αλλαγών που επηρεάζουν τις συνθήκες εργασίας, την οργάνωση της εργασίας ή την παρακολούθηση της εκτέλεσης της εργασίας
γ) ανά πάσα στιγμή κατόπιν αιτήματός τους. Οι ψηφιακές πλατφόρμες εργασίας παρέχουν στις αρμόδιες εθνικές αρχές με πλήρη και λεπτομερή τρόπο τις πληροφορίες ανά πάσα στιγμή κατόπιν αιτήματός τους.
Οι ψηφιακές πλατφόρμες εργασίας παρέχουν τις πληροφορίες που αναφέρονται στην παράγραφο 1 στα πρόσωπα που συμμετέχουν σε διαδικασία πρόσληψης ή επιλογής. Οι πληροφορίες παρέχονται είναι συνοπτικές, αφορούν μόνο τα αυτοματοποιημένα συστήματα παρακολούθησης ή λήψης αποφάσεων που χρησιμοποιούνται στην εν λόγω διαδικασία, και παρέχονται πριν από την έναρξη της διαδικασίας πρόσληψης ή επιλογής.
Τα πρόσωπα που εκτελούν εργασία σε πλατφόρμα έχουν δικαίωμα στη φορητότητα των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που παράγονται κατά την εκτέλεση της εργασίας τους στο πλαίσιο των αυτοματοποιημένων συστημάτων παρακολούθησης ή λήψης αποφάσεων μιας ψηφιακής πλατφόρμας εργασίας, συμπεριλαμβανομένων βαθμολογήσεων και αξιολογήσεων, χωρίς να επηρεάζονται δυσμενώς τα δικαιώματα του αποδέκτη της υπηρεσίας δυνάμει του κανονισμού (ΕΕ) 2016/679.
Η ψηφιακή πλατφόρμα εργασίας παρέχει δωρεάν στα πρόσωπα που εκτελούν εργασία σε πλατφόρμα εργαλεία για τη διευκόλυνση της αποτελεσματικής άσκησης των δικαιωμάτων φορητότητας που αναφέρονται στο άρθρο 20 του κανονισμού (ΕΕ) 2016/679 και στο πρώτο εδάφιο της παρούσας παραγράφου. Κατόπιν αιτήματος του προσώπου που εκτελεί εργασία σε πλατφόρμα, η ψηφιακή πλατφόρμα εργασίας διαβιβάζει τα εν λόγω δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα απευθείας σε τρίτο μέρος.
