Μέτρα επιστροφής στην απασχόληση των ανέργων δικαιούχων του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος (που καταβάλλεται από τον ΟΠΕΚΑ) συστήνει ο ΟΟΣΑ, σε ειδική μελέτη του που δημοσιοποιήθηκε στις 24 Σεπτεμβρίου 2026.
Η σχετική έκθεση του ΟΟΣΑ έχει τίτλο: «Η Τεχνητή Νοημοσύνη και η ψηφιοποίηση για την στήριξη της απασχόλησης στο Βέλγιο και την Ελλάδα» και αντικείμενό της είναι αφενός η περιγραφή των κενών στα συστήματα καταβολής των επιδομάτων του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος στις δύο χώρες και αφετέρου η υποβολή προτάσεων για την αντιμετώπισή τους.
Σε ό,τι αφορά την Ελλάδα, ο ΟΟΣΑ εντοπίζει τα μεγαλύτερα κενά στην καθυστερημένη διακοπή του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος σε όσους πιάνουν δουλειά, αλλά και στην ελλιπή κατεύθυνση την οποία παρέχει η Δημόσια Υπηρεσία Απασχόλησης (ΔΥΠΑ) στους ανέργους – δικαιούχους του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος προκειμένου να απασχοληθούν.
Ως πηγή των δυο παραπάνω κενών στο ελληνικό θεσμικό πλαίσιο εισοδηματικής και επαγγελματικής υποστήριξης των ανέργων – δικαιούχων του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος εντοπίζει ο ΟΟΣΑ το γεγονός ότι δεν υπάρχει διαλειτουργικότητα των συστημάτων της ΔΥΠΑ, της «Εργάνη» (υπουργείο Εργασίας) και του ΟΠΕΚΑ.
Η διαμόρφωσης μίας κοινής πλατφόρμας επικοινωνίας των μητρώων των τριών παραπάνω φορέων θα μπορούσε να βοηθήσει αφενός στην ταχύτερη ανταπόκριση του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος στο ρόλο του (που αποτελεί η άμεση εισοδηματική στήριξη όσων μένουν χωρίς δουλειά και χωρίς επίδομα ανεργία, χωρίς όμως να αποτελεί αντι-κίνητρο στην εργασία) και αφετέρου στην πιο στοχευμένη καθοδήγηση των ανέργων – δικαιούχων του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος στο να βρουν και μάλιστα την πιο κατάλληλη για αυτούς δουλειά.
Τα κενά που εντοπίζει ο ΟΟΣΑ
Τα κενά τα οποία εντοπίζει ο ΟΟΣΑ στο σύστημα κοινωνικής στήριξης αφενός από τη ΔΥΠΑ και αφετέρου από τον ΟΠΕΚΑ είναι, μεταξύ άλλων, τα εξής:
- Η ΔΥΠΑ συγκεντρώνει δεδομένα για όλους τους εγγεγραμμένους αναζητούντες εργασία, συμπεριλαμβανομένων των δικαιούχων του προγράμματος. Ορισμένοι δήμοι λειτουργούν επίσης ολοκληρωμένα γραφεία απασχόλησης, προσφέροντας υποστήριξη στους πολίτες τους για την αναζήτηση εργασίας. Σε κάποιο βαθμό, αυτό δημιουργεί επικάλυψη προσπαθειών ή διαφοροποίηση στην παρεχόμενη υποστήριξη ανάλογα με την περιοχή. Αυτός ο κατακερματισμός ενδέχεται να επηρεάσει τις προοπτικές απασχόλησης της ομάδας-στόχου, αναδεικνύοντας έτσι την ανάγκη για πιο ολοκληρωμένες ψηφιακές λύσεις στον τομέα αυτό.
- Τα διαστήματα απασχόλησης μετά την εγγραφή στο Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα τείνουν να είναι σύντομα, γεγονός που υποδεικνύει την ανάγκη για στήριξη πέρα από την αρχική τοποθέτηση σε θέση εργασίας. Πολλοί δικαιούχοι αποχωρούν πρόωρα από την απασχόληση, ιδίως κατά το πρώτο έτος μετά την ανάληψη εργασίας. Αυτά τα πρότυπα αντικατοπτρίζουν, εν μέρει, τα χαρακτηριστικά των θέσεων εργασίας και των κλάδων στους οποίους απασχολούνται οι δικαιούχοι, αλλά και τα εμπόδια και τις ευπάθειες που αντιμετωπίζουν όσον αφορά τη διατήρηση της απασχόλησης. Συνολικά, οι παράγοντες αυτοί αναδεικνύουν τη σημασία των εργαλείων επαγγελματικής εξέλιξης που εστιάζουν όχι μόνο στην πρόσβαση σε θέσεις εργασίας, αλλά και στη διατήρηση και τη σταθεροποίηση της απασχόλησης με την πάροδο του χρόνου.
- Η ΔΥΠΑ αξιοποιεί διάφορα ψηφιακά εργαλεία για τη στήριξη των αναζητούντων εργασία, αν και τα εργαλεία αυτά δεν είναι επαρκώς διασυνδεδεμένα μεταξύ τους ούτε πλήρως ευθυγραμμισμένα με τις ανάγκες των δικαιούχων του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος.
- Παρόλο που ο Μηχανισμός Διάγνωσης Αναγκών Αγοράς Εργασίας παράγει πολύτιμη πληροφόρηση για την αγορά εργασίας, δεν είναι ακόμη ευρέως διαθέσιμος σε φιλικές προς τον χρήστη μορφές για τους ωφελούμενους ή τους συμβούλους, ούτε είναι ενσωματωμένος σε διαδικασίες αντιστοίχισης ή καθοδήγησης.
- Από το 2022, η ΔΥΠΑ χρησιμοποιεί ένα chatbot τεχνητής νοημοσύνης («Δάφνη»), το οποίο Η λειτουργικότητά του είναι χρήσιμη, αλλά περιορίζεται στην παροχή πληροφοριών βάσει κανόνων και δεν συνδέεται με προφίλ χρηστών ή αποφάσεις αντιστοίχισης.
- Παρά την εισαγωγή νέων λύσεων, οι διαδικασίες αντιστοίχισης παραμένουν σε μεγάλο βαθμό χειροκίνητες και εξαρτώνται από τον συντονισμό μεταξύ των συμβούλων. Η ψηφιακή αντιστοίχιση για ευάλωτες ομάδες είναι σχεδόν ανύπαρκτη. Ο ιστότοπος της ΔΥΠΑ ενσωματώνει μια εφαρμογή αντιστοίχισης θέσεων εργασίας, η οποία λειτουργεί επί του παρόντος σε εσωτερικό περιβάλλον δοκιμών.
- Η ΔΥΠΑ εισήγαγε την εφαρμογή για κινητά «JOBmatch». Αν και η εφαρμογή επιτρέπει σε εργοδότες και αναζητούντες εργασία να πραγματοποιούν αναζητήσεις ανεξάρτητα, δεν είναι συνδεδεμένη με τα μητρώα της ΔΥΠΑ ή άλλα διοικητικά μητρώα, δεν ενσωματώνει προφίλ δικαιούχων, δεν επιτρέπει τη διαμεσολάβηση από συμβούλους της ΔΥΠΑ και περιορίζεται σε συγκεκριμένους κλάδους. Κατά συνέπεια, οι πληροφορίες για τις κενές θέσεις και τους εργοδότες είναι διασκορπισμένες μεταξύ της πύλης της ΔΥΠΑ, της εφαρμογής αντιστοίχισης για τον τουριστικό κλάδο και ιδιωτικών πλατφορμών, γεγονός που οδηγεί σε κατακερματισμένα και ελλιπή δεδομένα για την αντιστοίχιση.
- Ενώ η πλειονότητα των δεδομένων που συλλέγονται από την ΔΥΠΑ – όπως πληροφορίες για την ανεργία, δεδομένα σχετικά με τις ικανότητες και τις δεξιότητες και τη συμμετοχή σε ΕΠΑΕ – αποθηκεύονται στο Ολοκληρωμένο Πληροφοριακό Σύστημα (ΟΠΣ) της DYPA, ορισμένες συγκεκριμένες πληροφορίες, όπως η συμμετοχή σε προγράμματα κατάρτισης, καταγράφονται σε ξεχωριστό μητρώο που διαχειρίζεται ο εξωτερικός πάροχος, το Ινστιτούτο Τεχνολογίας Υπολογιστών και Εκδόσεων (Διόφαντος).
- Αν και το σύστημα «ΕΡΓΑΝΗ» καταγράφει την απασχόληση στο πλαίσιο ορισμένων ενεργητικών πολιτικών απασχόλησης (ΕΠΑ), όπως οι επιδοτήσεις μισθού και τα προγράμματα δημόσιων έργων, δεν περιλαμβάνει την αυτοαπασχόληση ή την απασχόληση στον δημόσιο τομέα. Η απουσία δεδομένων για τους αυτοαπασχολούμενους – οι οποίοι εκτιμάται ότι αντιπροσωπεύουν περισσότερο από το 30% της συνολικής απασχόλησης στην Ελλάδα, ποσοστό πολύ υψηλότερο από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ – αποτελεί σημαντικό περιορισμό. Ένας επιπλέον περιορισμός των δεδομένων απασχόλησης είναι ότι δεν καταγράφουν την απασχόληση στην άτυπη οικονομία.
- Στο εξεταζόμενο δείγμα (ενεργά διαστήματα λήψης του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος – ΕΕΕ τον Δεκέμβριο του 2024, για άτομα ηλικίας 18-64 ετών), περίπου δύο στους τρεις δικαιούχους του ΕΕΕ είναι εγγεγραμμένοι στη ΔΥΠΑ και, ως εκ τούτου, έχουν πρόσβαση στα μέτρα ενεργοποίησης των δημόσιων υπηρεσιών απασχόλησης. Ενώ ορισμένοι δικαιούχοι που δεν είναι εγγεγραμμένοι στη ΔΥΠΑ ενδέχεται να είναι πρόσφατοι αιτούντες που δεν έχουν ακόμη ολοκληρώσει την εγγραφή τους.
Συστάσεις ΟΟΣΑ
Προκειμένου να αντιμετωπιστούν τα παραπάνω συστημικά κενά, ο ΟΟΣΑ για την Ελλάδα συστήνει:
- Διεύρυνση της διαλειτουργικότητας και εισαγωγή ρυθμίσεων ανταλλαγής δεδομένων μεταξύ του μητρώου του Ελάχιστου Εγγυημένου Εισοδήματος, της ΔΥΠΑ, του συστήματος Εργάνη και των δεδομένων για τα Ενεργητικά Μέτρων Απασχόλησης, ώστε να καταστεί δυνατή η διασύνδεση και η ανταλλαγή δεδομένων της αγοράς εργασίας, της κοινωνικής προστασίας και της κοινωνικής πρόνοιας σε πραγματικό χρόνο, για σκοπούς αντιστοίχισης θέσεων εργασίας και επαγγελματικού προσανατολισμού.
- Αξιοποίηση των υπαρχουσών εργαλείων, συμπεριλαμβανομένων των εργαλείων αξιολόγησης δεξιοτήτων και περιγραφής θέσεων εργασίας που υποστηρίζονται από την Τεχνητή Νοημοσύνη, για να ενισχυθεί ο εντοπισμός των μεταβιβάσιμων δεξιοτήτων (σ.σ. ικανότητες και ιδιότητες που μπορείτε να αξιοποιήσετε σε διαφορετικές θέσεις εργασίας, ρόλους και κλάδους) και των κενών δεξιοτήτων.
- Διαμόρφωση προτάσεων για σχετικές κοινωνικές υπηρεσίες, κατάρτιση και ενεργητικά προγράμματα απασχόλησης και να βελτίωση της διαχείρισης των κενών θέσεων εργασίας. Αυτό θα μπορούσε να περιλαμβάνει την περαιτέρω ενσωμάτωση αυτών των λειτουργιών της διεύρυνσης της πρόσβασης σε κατάλληλες ευκαιρίες εργασίας και στην στήριξη των εργοδοτών προκειμένου να εντοπίσουν κατάλληλους υποψηφίους.
- Ενίσχυση της ενσωμάτωσης και της διαλειτουργικότητας των λειτουργιών αντιστοίχισης θέσεων εργασίας, επαγγελματικού προσανατολισμού και πληροφοριών για την αγορά εργασίας και θέσπιση κοινών ρυθμίσεων διακυβέρνησης που συνδέουν το Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα, τις ενεργητικές πολιτικές απασχόλησης και τις υπηρεσίες υποστήριξης της απασχόλησης.
- Πιλοτική εφαρμογή και δοκιμή των νέων εργαλείων πριν από την ανάπτυξη σε μεγάλη κλίμακα, με τη συμμετοχή βασικών ενδιαφερόμενων μερών, όπως οργανώσεις εργοδοτών, ενώσεις που εκπροσωπούν υποεκπροσωπούμενες ομάδες, συνδικάτα και προσωπικό απασχόλησης και κοινωνικών υπηρεσιών, καθ’ όλη τη διαδικασία σχεδιασμού και εφαρμογής.
- Παροχή εκπαίδευσης σε συμβούλους και κοινωνικούς λειτουργούς σχετικά με τον τρόπο ερμηνείας και χρήσης των συστάσεων που παράγονται από τα εργαλεία, την ενσωμάτωσή τους στη διαχείριση υποθέσεων, την κατανόηση των περιορισμών τους και την αποφυγή της υπερβολικής εξάρτησης από αυτοματοποιημένες συστάσεις.
- Παροχή καθοδήγησης και συνεχούς υποστήριξης χρηστών σε άτομα που αναζητούν εργασία και εργοδότες, συμπεριλαμβανομένων γραμμών βοήθειας, ηλεκτρονικής βοήθειας και υποβοηθούμενης πρόσβασης για χρήστες που χρειάζονται πρόσθετη υποστήριξη ή έχουν χαμηλές ψηφιακές δεξιότητες.
- Διασφάλιση της πρόσβασης σε έγκαιρα δεδομένα υψηλής ποιότητας, τα οποία μπορούν να διασυνδεθούν, για τα εργαλεία παροχής συστάσεων σχετικά με θέσεις εργασίας και τη σταδιοδρομία.
- Θέσπιση ειδικού νομικού πλαισίου για τη διασύνδεση και την επαναχρησιμοποίηση διοικητικών δεδομένων μεταξύ φορέων, με σκοπό την υποστήριξη εργαλείων παροχής συστάσεων για θέσεις εργασίας και τη σταδιοδρομία που βασίζονται στην τεχνητή νοημοσύνη (ΤΝ), σε συμμόρφωση με τους εθνικούς και ευρωπαϊκούς κανονισμούς, συμπεριλαμβανομένης της Πράξης της ΕΕ για την Τεχνητή Νοημοσύνη (EU AI Act).
- Καθορισμός σαφών κανόνων σχετικά με την πρόσβαση στα δεδομένα, την ανταλλαγή δεδομένων, τις αρμοδιότητες των φορέων και τις δικλείδες ασφαλείας για τη λειτουργία υπηρεσιών απασχόλησης που βασίζονται στην τεχνική νοημοσύνη, καθώς και διασφάλιση της ενημέρωσης των χρηστών σχετικά με τον τρόπο παραγωγής των συστάσεων που υποστηρίζονται από την τεχνητή νοημοσύνη και τον τρόπο χρήσης τους.
- Ιεράρχηση της ενσωμάτωσης δεδομένων που αφορούν δεξιότητες, ιστορικό απασχόλησης, συμμετοχή σε ενεργητικές πολιτικές απασχόλησης, εμπόδια στην απασχόληση και τη ζήτηση εργασίας —συμπεριλαμβανομένων των δεδομένων ανάλυσης της αγοράς εργασίας— για την υποστήριξη εξατομικευμένων συστάσεων και την ανταπόκριση στις μεταβαλλόμενες ανάγκες σε δεξιότητες.
- Αξιοποίηση υφιστάμενων πλαισίων ταξινόμησης και προτύπων δεδομένων, ώστε να προωθηθεί περαιτέρω η συνεκτική κωδικοποίηση δεξιοτήτων, επαγγελμάτων και παραγόντων απασχολησιμότητας στα σχετικά συστήματα και τις πηγές δεδομένων, ενισχύοντας τη διαλειτουργικότητα και την ποιότητα των δεδομένων.
- Χρήση διαχρονικών δεδομένων απασχόλησης και δεξιοτήτων για την ενίσχυση των λειτουργιών παροχής συστάσεων σταδιοδρομίας και τον εντοπισμό ευκαιριών επαγγελματικής εξέλιξης.
- Χρήση δημογραφικών δεδομένων και δεδομένων αποτελεσμάτων για την παρακολούθηση της απόδοσης, της προσβασιμότητας, της δικαιοσύνης και των πιθανών μεροληψιών των εργαλείων που βασίζονται στην τεχνητή νοημοσύνη.
