Ο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επαναφέρει στο προσκήνιο το ζήτημα της επανένταξης της Τουρκίας στο πρόγραμμα των μαχητικών F-35, παρουσιάζοντάς το ως κρίσιμο βήμα τόσο για την αποκατάσταση των σχέσεων με τις Ηνωμένες Πολιτείες όσο και για την ενίσχυση της συλλογικής ασφάλειας του ΝΑΤΟ. Σε γραπτές απαντήσεις του σε ερωτήσεις του Bloomberg, ο Τούρκος πρόεδρος εμφανίζεται αποφασισμένος να αξιοποιήσει τη νέα πολιτική συγκυρία στην Ουάσινγκτον και την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο, προκειμένου να ανατρέψει μια από τις πιο δύσκολες κρίσεις που έχουν σημαδέψει τις αμερικανοτουρκικές σχέσεις την τελευταία δεκαετία.
Ο Ερντογάν χαρακτήρισε «άδικη» την απόφαση των ΗΠΑ να αποκλείσουν την Τουρκία από το πρόγραμμα των F-35 μετά την αγορά των ρωσικών συστημάτων αντιαεροπορικής άμυνας S-400, τονίζοντας ότι η Άγκυρα έχει ήδη καταβάλει τα χρήματα που της αναλογούσαν για τα αεροσκάφη. Όπως σημείωσε, η παραλαβή των F-35 και η επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα δεν είναι απλώς ζήτημα διμερών σχέσεων, αλλά θέμα που αφορά άμεσα τη συνοχή και την αμυντική ισχύ της Βορειοατλαντικής Συμμαχίας.
Ερντογάν: Νέα εποχή στις σχέσεις ΗΠΑ – Τουρκίας μετά την επανεκλογή Τραμπ
Σύμφωνα με τον ίδιο, η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στην προεδρία των ΗΠΑ δημιουργεί ένα νέο παράθυρο ευκαιρίας για να μεταφερθούν οι σχέσεις Τουρκίας–ΗΠΑ σε «πιο λογική και εποικοδομητική βάση». Ο Τούρκος πρόεδρος αποκάλυψε ότι έθεσε το θέμα προσωπικά στον Τραμπ κατά τη συνάντησή τους στον Λευκό Οίκο τον Σεπτέμβριο, επιδιώκοντας να επαναφέρει στο τραπέζι μια υπόθεση που είχε παγώσει πλήρως τα προηγούμενα χρόνια.
Πίσω από τη ρητορική περί ΝΑΤΟ και στρατηγικής συνεργασίας, διαφαίνεται μια ευρύτερη προσπάθεια της Άγκυρας να επαναπροσδιορίσει τη θέση της ανάμεσα στη Δύση και τη Ρωσία, εξηγεί το Bloomberg. Η αγορά των S-400 αποτέλεσε το σημείο καμπής που οδήγησε στην απομάκρυνση της Τουρκίας από το πρόγραμμα των F-35 και στη βαθιά κρίση εμπιστοσύνης με την Ουάσιγκτον. Πλέον, σύμφωνα με πληροφορίες που επικαλείται το πρακτορείο, η Τουρκία αναζητά τρόπους να επιστρέψει ή να αποσύρει τα ρωσικά συστήματα, με τον Ερντογάν να έχει θέσει το ζήτημα ακόμη και στον Ρώσο πρόεδρο Βλαντίμιρ Πούτιν, κατά τη διάρκεια συνάντησής τους στο Τουρκμενιστάν.
Την ίδια κατεύθυνση επιβεβαίωσαν και δηλώσεις του Αμερικανού πρέσβη στην Άγκυρα, Τομ Μπάρακ, στενού συμμάχου του Τραμπ, ο οποίος εκτίμησε ότι η Τουρκία πλησιάζει σε λύση για το θέμα των S-400 και προέβλεψε ότι το ζήτημα θα μπορούσε να επιλυθεί εντός τεσσάρων έως έξι μηνών. Για τον Ερντογάν, η αμυντική συνεργασία με τις ΗΠΑ αποτελεί «κεντρικό πυλώνα» των διμερών σχέσεων και η επιστροφή στα F-35 συνδέεται άμεσα με αυτή τη στρατηγική επιδίωξη.
Παράλληλα, η Άγκυρα επιδιώκει και την αγορά μαχητικών F-16 Block 70 από τις ΗΠΑ, αν και, όπως παραδέχθηκε ο Τούρκος πρόεδρος, οι διαπραγματεύσεις για την τιμολόγηση βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη. Ο Ερντογάν υπογράμμισε ότι η Τουρκία αναμένει όρους που να συνάδουν με το πνεύμα της συμμαχίας του ΝΑΤΟ, επικαλούμενος ως παράδειγμα και την παράλληλη κίνηση της χώρας του προς την αγορά ευρωπαϊκών μαχητικών Eurofighter.
Οι αμυντικές διαφωνίες, ωστόσο, δεν είναι το μόνο αγκάθι στις σχέσεις Άγκυρας–Ουάσιγκτον. Ο Ερντογάν αναφέρθηκε και στην πολυετή υπόθεση της κρατικής τουρκικής τράπεζας Halkbank, η οποία έχει κατηγορηθεί από τις αμερικανικές αρχές για συμμετοχή σε πολυδισεκατομμυριακό σχέδιο παράκαμψης των κυρώσεων κατά του Ιράν. Ο Τούρκος πρόεδρος χαρακτήρισε τις κατηγορίες «αβάσιμες» και τόνισε ότι βρίσκονται σε εξέλιξη συνομιλίες ώστε η τράπεζα να μην αντιμετωπίσει «άδικες ποινές», εκφράζοντας την ελπίδα για μια δίκαιη και νομικά συνεπή λύση.
Στροφή της Τουρκίας στο αμερικανικό LNG
Στο ενεργειακό πεδίο, ο Ερντογάν εμφανίζεται να ανταποκρίνεται στις πιέσεις των ΗΠΑ για μείωση της εξάρτησης από τη Ρωσία. Αν και η Μόσχα εξακολουθεί να καλύπτει περίπου το 61% των τουρκικών εισαγωγών πετρελαίου και το 40% των αναγκών σε φυσικό αέριο, η Άγκυρα έχει αρχίσει να αναπροσαρμόζει τη στρατηγική της, δίνοντας μεγαλύτερο βάρος στο αμερικανικό LNG και εξετάζοντας επενδύσεις σε πετρελαϊκά και αεριοφόρα κοιτάσματα στις Ηνωμένες Πολιτείες.
«Έχουμε αυξήσει σημαντικά τις προμήθειες LNG μας, ιδίως από τις ΗΠΑ, οι οποίες κατέχουν πλέον εξέχουσα θέση» στην αλυσίδα εφοδιασμού της Τουρκίας, δήλωσε ο Ερντογάν.
«Η θέση της Τουρκίας είναι πολύ σαφής: ενεργούμε σύμφωνα με τα εθνικά μας συμφέροντα και την ενεργειακή μας ασφάλεια», δήλωσε ο Τούρκος πρόεδρος. «Ως χώρα που βασίζεται στις εισαγωγές για ένα σημαντικό μέρος των αναγκών της σε υδρογονάνθρακες, πρέπει να ακολουθήσουμε μια προσεκτική και ισορροπημένη προσέγγιση σε όλα τα θέματα που ενδέχεται να επηρεάσουν την ενεργειακή μας ασφάλεια».
Σε γεωπολιτικό επίπεδο, η Τουρκία συνεχίζει να βαδίζει σε λεπτές ισορροπίες. Από την έναρξη του πολέμου στην Ουκρανία, η Άγκυρα έχει αρνηθεί να επιβάλει κυρώσεις στη Ρωσία, αλλά ταυτόχρονα έχει περιορίσει τη διέλευση ρωσικών πολεμικών πλοίων από τα Στενά και έχει παράσχει στρατιωτικό εξοπλισμό στο Κίεβο. Ο Ερντογάν υποστηρίζει ότι ακριβώς αυτή η στάση επιτρέπει στην Τουρκία να διατηρεί ανοιχτούς διαύλους επικοινωνίας τόσο με τον Βλαντίμιρ Πούτιν όσο και με τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, καθιστώντας την εν δυνάμει κόμβο μελλοντικών ειρηνευτικών συνομιλιών.
Ερντογάν: Η Τουρκία βασικός παράγοντας στις εξελίξεις στη Γάζα
Στη Μέση Ανατολή, ο Τούρκος πρόεδρος επανέλαβε τον ρόλο της χώρας του ως βασικού παράγοντα στις εξελίξεις στη Γάζα, δηλώνοντας ότι μια ενδεχόμενη διεθνής δύναμη σταθεροποίησης δεν θα μπορούσε να αποκτήσει νομιμοποίηση χωρίς τη συμμετοχή της Τουρκίας.
«Βρισκόμαστε στη θέση μιας χώρας-κλειδιού για μια τέτοια αποστολή λόγω των βαθιών ιστορικών μας δεσμών με την παλαιστινιακή πλευρά, των καναλιών ασφαλείας και διπλωματίας που έχουμε διεξάγει με το Ισραήλ στο παρελθόν και της περιφερειακής μας επιρροής ως χώρα μέλος του ΝΑΤΟ», είπε. «Η πολιτική μας βούληση είναι σαφής. Είμαστε έτοιμοι να αναλάβουμε οποιαδήποτε ευθύνη για μια διαρκή ειρήνη στη Γάζα» συμπλήρωσε.
Στο πλαίσιο αυτό, σήμερα αναμένεται τηλεφωνική επικοινωνία μεταξύ Ντόναλντ Τραμπ και Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, με ατζέντα που περιλαμβάνει τη Γάζα, την Ουκρανία, τις διμερείς σχέσεις, αλλά και τις διεθνείς εξελίξεις στη Βενεζουέλα. Για την Άγκυρα, όμως, το κεντρικό διακύβευμα παραμένει σαφές: η επιστροφή στο πρόγραμμα των F-35, που ο Ερντογάν θεωρεί καταλύτη για μια συνολική επανεκκίνηση των σχέσεων με τις Ηνωμένες Πολιτείες και για την επανατοποθέτηση της Τουρκίας στον πυρήνα της δυτικής αρχιτεκτονικής ασφάλειας.
