Η στρατιωτική επιχείρηση των ΗΠΑ στη Βενεζουέλα, που οδήγησε στη σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο, ερμηνεύεται από πολλούς αναλυτές ως η αρχή της νέας πραγματικότητας, που επιδιώκει να παγιώσει η Ουάσιγκτον στη «δεύτερη φορά» Τραμπ στον Λευκό Οίκο. Οι ΗΠΑ δηλώνουν με εμφατικό τρόπο ότι θέλουν να έχουν τον πρώτο λόγο σε ζώνες επιρροής, οι οποίες είναι ζωτικής σημασίας για τα αμερικανικά συμφέροντα (οικονομικά, ενεργειακά και στρατιωτικά).
Λίγες ώρες μετά την επιβεβαίωση ότι ο Μαδούρο βρίσκεται στα χέρια των ΗΠΑ, αναλυτές εστίασαν τόσο στο τι ακολουθεί για τη Βενεζουέλα όσο (κυρίως) και στο ποια άλλη περιοχή του πλανήτη θα μπορούσε να βρεθεί στο επίκεντρο του αμερικανικού ενδιαφέροντος. Λιγότερο από ένα 48ωρο από την επιχείρηση στη Βενεζουέλα, ο Τραμπ ξανάνοιξε το θέμα της Γροιλανδίας. «Χρειαζόμαστε τη Γροιλανδία» δήλωσε ρητά, επαναφέροντας στο προσκήνιο ένα θέμα που επιβεβαιώνει τη βαθύτερη γεωστρατηγική στόχευση των ΗΠΑ, με φόντο την κυριαρχία στην Αρκτική.
Η αντίδραση της Δανίας, όπως και στις προηγούμενες… κρούσεις του Τραμπ, ήταν άμεση, με επίκληση στο Διεθνές Δίκαιο και στην ενότητα του ΝΑΤΟ, ωστόσο αυτό που δεν αμφισβητείται είναι το γεγονός πως ο Αμερικανός πρόεδρος δοκιμάζει για μία ακόμη φορά την Ευρώπη. Η προηγούμενη φορά ήταν με το προωθούμενο νέο status quo που αφορά στην ασφάλεια της «Γηραιάς Ηπείρου», στο οποίο οι ΗΠΑ παύουν να αποτελούν θεματοφύλακα.
Σε ανάλυσή του το Bloomberg υπενθυμίζει ότι στην πρώτη του προεδρία ο Τραμπ είχε εκφράσει δημόσια το ενδιαφέρον του οι ΗΠΑ να αγοράσουν τη Γροιλανδία από τη Δανία. Αν και η τότε δήλωση αντιμετωπίστηκε από αρκετούς ως «πολιτική υπερβολή», στην πραγματικότητα ανέδειξε την ολοένα και μεγαλύτερη σημασία που αποκτά η Αρκτική εν μέσω κλιματικής αλλαγής. Το λιώσιμο των πάγων ανοίγει νέους θαλάσσιους δρόμους και πρόσβαση σε σημαντικούς φυσικούς πόρους, όπως οι υδρογονάνθρακες και οι σπάνιες γαίες.
Επίσης, ως απόρροια της γεωγραφικής της θέσης, η Γροιλανδία έχει σημαίνουσα στρατηγική σημασίας, αποτελώντας ένα φυσικό διαχωριστικό μεταξύ Βόρειας Αμερικής και Ευρώπης. Οι ΗΠΑ διατηρούν στρατιωτική παρουσία στο νησί εδώ και δεκαετίες, ωστόσο για τον Τραμπ αυτό δεν αρκεί, από τη στιγμή που η Ρωσία, επί διακυβέρνησης Πούτιν, δεν σταματά να ενεργοποιεί «ξεχασμένες» σοβιετικές ερευνητικές και στρατιωτικές εγκαταστάσεις.
Απόβαση στη Γροιλανδία με το βλέμμα στην Κίνα
Σημειώνεται ότι η επιθυμία για ένταξη της Γροιλανδίας στην αμερικανική σφαίρα επιρροής συνδέεται και με την προσπάθεια για ανακοπή της Κίνας. Δημοκρατικοί και Ρεπουμπλικάνοι στο αμερικανικό Κογκρέσο είχαν αναγνωρίσει, πριν καν «σηκωθεί» το θέμα ασφαλείας με τη Huawei, ότι οι ΗΠΑ βρίσκονται αντιμέτωπες με τα σοβαρά λάθη και τις διαδοχικές αστοχίες τους στην εξωτερική πολιτική των πρώτων δύο δεκαετιών του 20ου αι. Πρόκειται για την περίοδο που οι ΗΠΑ είχαν συνδέσει την κυριαρχία τους (αρχικά) με την επιβολή της στρατιωτικής δύναμης σε περιοχές του πλανήτη και στη συνέχεια με την εφαρμογή μιας «ήπιας ισχύς» μέσω της διπλωματίας. Την ίδια στιγμή, όμως, η Κίνα θεμελίωνε μεθοδικά την παγκόσμια επιρροή της μέσα από μπαράζ επενδύσεων σε κομβικές υποδομές χωρών του πλανήτη: λιμάνια, ορυχεία, σιδηρόδρομος κ.λπ., φροντίζοντας παράλληλα να δανείζει αφειδώς γουάν σε κυβερνήσεις κρατών (κυρίως στην Αφρική).
Η Γροιλανδία διαθέτει σημαντικά αποθέματα σπάνιων γαιών, κρίσιμων για την παραγωγή τεχνολογίας αιχμής, από μπαταρίες και ανεμογεννήτριες έως στρατιωτικά συστήματα υψηλής ακρίβειας. Καθόλου, τυχαία, ότι η επαναφορά του Τραμπ στο θέμα της Γροιλανδίας γίνεται σε μια περίοδο όπου οι ΗΠΑ επιδιώκουν να μειώσουν την εξάρτησή τους από την Κίνα στον τομέα των αλυσίδων εφοδιασμού.
Και με την Κούβα, τι γίνεται;
Στον αντίποδα, η ενασχόληση των ΗΠΑ με την Κούβα έχει έντονα πολιτικές προεκτάσεις, οι οποίες ξεκινούν από την περίοδο κυριαρχίας των αδελφών Κάστρο. Για τον Τραμπ η Κούβα συμβολίζει μια παλιά αλλά άλυτη ιδεολογική σύγκρουση. Το κομμουνιστικό καθεστώς της Αβάνας παραμένει ένα από τα τελευταία κατάλοιπα του Ψυχρού Πολέμου στο δυτικό ημισφαίριο. Υπενθυμίζεται ότι σε αντίθεση με την πολιτική προσέγγισης και εξομάλυνσης που ακολούθησε η κυβέρνηση Ομπάμα, ο Τραμπ επανέφερε τη σκληρή γραμμή στην πρώτη του θητεία, ενισχύοντας τις κυρώσεις και περιορίζοντας τις οικονομικές και διπλωματικές επαφές.
Η στάση αυτή έχει τόσο εσωτερικά όσο και εξωτερικά κίνητρα. Στο εσωτερικό των ΗΠΑ, ο Τραμπ απευθύνεται σ’ ένα συντηρητικό ακροατήριο και κυρίως στους Κουβανούς της διασποράς στη Φλόριντα. Ο ίδιος ο Ρούμπιο, σε προεκλογικές συγκεντρώσεις, είχε φροντίσει να στείλει μηνύματα για την ανάγκη να αλλάξουν οι πολιτικοί συσχετισμοί στην Κούβα. Σε διεθνές επίπεδο, η Κούβα εντάσσεται στον ευρύτερο ανταγωνισμό των ΗΠΑ με Ρωσία και Κίνα, που διατηρούν σημαντική επιρροή στο νησί.
Το ερώτημα τι επιφυλάσσει ο Τραμπ για την Κούβα, όμως, δεν αφορά τόσο σε μια άμεση ανατροπή όσο στη συνέχιση μιας πολιτικής πίεσης και απομόνωσης, με έμφαση στη διακοπή της οικονομικής και ενεργειακής βοήθειας από σημαντικούς συμμάχους της νησιωτικής χώρας. Ήδη, μια αλλαγή καθεστώτος στη Βενεζουέλα, φίλα προσκείμενου στις ΗΠΑ, θα περιόριζε δραστικά ένα σημαντικό ενεργειακό στήριγμα για την Αβάνα. Σε ανάλυσή του ο Guardian σημειώνει ότι η στρατηγική Τραμπ στην Κούβα βασίζεται στην οικονομική ασφυξία, με την προσδοκία ότι οι εσωτερικές κοινωνικές και πολιτικές πιέσεις θα οδηγήσουν σε πολιτικές αλλαγές -κάτι που αναγνωρίζει και το ίδιο το καθεστώς στην Αβάνα.
Σε κάθε περίπτωση οι εξελίξεις του τελευταίου 48ωρου δείχνουν ότι τόσο η Γροιλανδία όσο και η Κούβα μπαίνουν σταδιακά στη σφαίρα του «America First», αλλάζοντας δραματικά παγιωμένες αρχές δεκαετιών.
