Η ιδέα ότι οι ΗΠΑ μπορούν να αποκτήσουν τη Γροιλανδία φάνταζε έως πρόσφατα ως πολιτική φαντασίωση. Ωστόσο, οι πρόσφατες κινήσεις και δηλώσεις του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, σε συνδυασμό με την αυξανόμενη γεωπολιτική ένταση στην Αρκτική και πέραν αυτής, οδηγούν Ευρωπαίους αξιωματούχους και αναλυτές να εξετάζουν σοβαρά το ενδεχόμενο.
Παρότι η Γροιλανδία ανήκει στο Βασίλειο της Δανίας και η συντριπτική πλειονότητα των κατοίκων της δεν επιθυμεί να ενταχθεί στις ΗΠΑ, ειδικοί προειδοποιούν ότι υπάρχει ένα ρεαλιστικό —και ανησυχητικό— μονοπάτι προς αυτή την κατεύθυνση, με ομοιότητες που θυμίζουν έντονα τη στρατηγική επέκτασης του Βλαντίμιρ Πούτιν, μεταδίδει το Politico.
Ο Ντόναλντ Τραμπ επιθυμεί οι Ηνωμένες Πολιτείες να αποκτήσουν τη Γροιλανδία. Το πρόβλημα είναι ότι η Γροιλανδία ανήκει ήδη στη Δανία και οι περισσότεροι Γροιλανδοί δεν θέλουν να γίνουν μέρος των ΗΠΑ. Αν και ένα σενάριο αιφνιδιαστικής κατάληψης της πρωτεύουσας Νουούκ —στα πρότυπα της επιχείρησης στη Βενεζουέλα— μοιάζει τραβηγμένο, οι πρόσφατες εξελίξεις δείχνουν ότι υπάρχει μια σαφής διαδρομή, στην οποία ο Τραμπ φαίνεται να έχει ήδη προχωρήσει αρκετά.
Ανησυχούν οι Ευρωπαίοι, λέγοντας πως η στρατηγική αυτή θυμίζει έντονα το επεκτατικό «εγχειρίδιο» του Βλαντίμιρ Πούτιν. Το Politico μίλησε με εννέα αξιωματούχους της ΕΕ, στελέχη του ΝΑΤΟ, ειδικούς στην άμυνα και διπλωμάτες, προκειμένου να χαρτογραφήσει πώς θα μπορούσε να εξελιχθεί μια αμερικανική ανάληψη ελέγχου του πλούσιου σε ορυκτά και στρατηγικής σημασίας αρκτικού νησιού.
«Θα μπορούσε να γίνει με πέντε ελικόπτερα… δεν θα χρειαζόταν πολλούς στρατιώτες», δήλωσε Δανός πολιτικός υπό καθεστώς ανωνυμίας. «Δεν θα υπήρχε τίποτα που θα μπορούσαν να κάνουν οι Γροιλανδοί».
Βήμα 1: Εκστρατεία επιρροής για την ανεξαρτησία της Γροιλανδίας
Σχεδόν αμέσως μετά την ανάληψη της εξουσίας, η κυβέρνηση Τραμπ άρχισε να προωθεί ανοιχτά την ιδέα της ανεξαρτησίας της Γροιλανδίας, η οποία αποτελεί ημιαυτόνομη περιοχή του Βασιλείου της Δανίας. Μια ανεξάρτητη Γροιλανδία θα μπορούσε να συνάπτει απευθείας συμφωνίες με τις ΗΠΑ, κάτι που σήμερα απαιτεί την έγκριση της Κοπεγχάγης.
Για να επιτευχθεί η ανεξαρτησία, απαιτείται δημοψήφισμα και στη συνέχεια διαπραγμάτευση που θα πρέπει να εγκριθεί τόσο από το Νουούκ όσο και από τη Δανία. Σε δημοσκόπηση του 2025, το 56% των Γροιλανδών δήλωσε ότι θα ψήφιζε υπέρ της ανεξαρτησίας, ενώ το 28% κατά.
Σύμφωνα με δανικά μέσα ενημέρωσης, Αμερικανοί με δεσμούς με τον Τραμπ έχουν πραγματοποιήσει συγκαλυμμένες επιχειρήσεις επιρροής στη Γροιλανδία, με τη δανική υπηρεσία πληροφοριών PET να προειδοποιεί ότι η περιοχή «αποτελεί στόχο ποικίλων εκστρατειών επιρροής».
Ο ειδικός ψηφιακής πολιτικής Φέλιξ Κάρτε συνέκρινε τις μεθόδους αυτές με τις τακτικές της Μόσχας σε χώρες όπως η Μολδαβία, η Ρουμανία και η Ουκρανία, όπου συνδυάζονται φυσικές και διαδικτυακές παρεμβάσεις για τη δημιουργία αίσθησης αναπόφευκτης πολιτικής αλλαγής.
Βήμα 2: Μια «γλυκιά» συμφωνία για τη Γροιλανδία
Αν η Γροιλανδία ψηφίσει υπέρ της ανεξαρτησίας, το επόμενο βήμα θα ήταν η υπαγωγή της στη σφαίρα επιρροής των ΗΠΑ. Μια επιλογή θα ήταν η ενσωμάτωσή της ως πολιτεία των ΗΠΑ — ιδέα που έχει επανειλημμένα συζητηθεί από κύκλους προσκείμενους στον Τραμπ. Ωστόσο, το 85% των Γροιλανδών αντιτίθεται σε αυτό το ενδεχόμενο.
Εναλλακτικά, η Ουάσιγκτον φέρεται να προωθεί μια Συμφωνία Ελεύθερης Σύνδεσης (Compact of Free Association), παρόμοια με εκείνες που έχει με τη Μικρονησία ή το Παλάου. Στο πλαίσιο αυτών, οι ΗΠΑ προσφέρουν προστασία και βασικές υπηρεσίες με αντάλλαγμα πλήρη στρατιωτική πρόσβαση.
Ο Γροιλανδός βουλευτής Κούνο Φένκερ σημείωσε ότι «οι Γροιλανδοί θα αποφασίσουν σε δημοψήφισμα», αν και ειδικοί προειδοποιούν ότι ο Τραμπ δύσκολα θα διαπραγματευτεί επί ίσοις όροις.
Βήμα 3: Η Ευρώπη, η Ουκρανία και η Γροιλανδία
Η Ευρώπη —και ιδίως οι σύμμαχοι της Δανίας— θα αντιδρούσαν έντονα σε μια τέτοια εξέλιξη. Ωστόσο, σύμφωνα με διπλωμάτες, οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν ως διαπραγματευτικό χαρτί την Ουκρανία, προσφέροντας ισχυρότερες εγγυήσεις ασφαλείας με αντάλλαγμα μεγαλύτερο ρόλο στη Γροιλανδία.
Ένα τέτοιο πακέτο θα ήταν πικρό, αλλά ενδεχομένως προτιμότερο από το να προκαλέσει κανείς την οργή του Τραμπ, με κίνδυνο κυρώσεων ή ανατροπής των ειρηνευτικών συνομιλιών.
Βήμα 4: Στρατιωτική εισβολή στη Γροιλανδία
Αν η Γροιλανδία ή η Δανία που πρέπει να εγκρίνει την απόσχιση πουν «όχι», τότε το σενάριο της στρατιωτικής επέμβασης δεν αποκλείεται. Σύμφωνα με ειδικούς, οι ΗΠΑ διαθέτουν ήδη σημαντική παρουσία στο νησί, ενώ οι αμυντικές δυνατότητες της Δανίας είναι περιορισμένες.
«Οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να καταλάβουν το Νουούκ μέσα σε μισή ώρα», δήλωσε ο ερευνητής Λιν Μόρτενσγκααρντ. Μια τέτοια κίνηση, ωστόσο, δεν θα είχε νομική βάση και θα ισοδυναμούσε με το τέλος του ΝΑΤΟ, όπως προειδοποιούν αναλυτές.
Παρά τα δραματικά σενάρια, αξιωματούχοι του ΝΑΤΟ εμφανίζονται ψύχραιμοι. «Είμαστε ακόμη μακριά από αυτό το σημείο», δήλωσε ανώτερος διπλωμάτης της Συμμαχίας. «Θα υπάρξουν σκληρές διαπραγματεύσεις, αλλά δεν βρισκόμαστε κοντά σε μια εχθρική κατάληψη».
Ο Τραμπ εξετάζει «φάσμα επιλογών»
Ο Λευκός Οίκος επιβεβαίωσε ότι ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ εξετάζει «φάσμα επιλογών» για να αποκτήσει τη Γροιλανδία, αναμεσά τους και τη χρήση του στρατού.
Τον περασμένο Μάρτιο, ο Τραμπ δήλωσε ότι η Αμερική θα «προχωρήσει όσο χρειαστεί» για να αποκτήσει τον έλεγχο της Γροιλανδίας
Μάλιστα, εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου δήλωσε στο BBC ότι η απόκτηση της ημιαυτόνομης περιοχής που διοικείται από τη σύμμαχο των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ, Δανία είναι «προτεραιότητα για την εθνική ασφάλεια».
Η τοποθέτηση από τη μεριά του Λευκού Οίκου ήρθε λίγες ώρες μετά την κοινή δήλωση των Ευρωπαίων ηγετών, οι οποίοι τάχθηκαν υπέρ της Δανίας που αντιτίθεται στις φιλοδοξίες του Τραμπ για το νησί της Αρκτικής.
Ο Τραμπ επανέλαβε το Σαββατοκύριακο ότι οι ΗΠΑ «χρειάζονται» τη Γροιλανδία για λόγους ασφαλείας, οδηγώντας την πρωθυπουργό της Δανίας Μέτε Φρέντερικσεν να δηλώσει ότι οποιαδήποτε επίθεση από τις ΗΠΑ θα σήμαινε το τέλος του ΝΑΤΟ.
BBC: Επώδυνα ερωτήματα για το ΝΑΤΟ και την ΕΕ
Για τραγική ειρωνεία κάνει λόγο το BBC, επισημαίνοντας ότι την ώρα που Ευρωπαίοι ηγέτες προσπαθούν να εμπλέξουν την κυβέρνηση Τραμπ στην προστασία της Ουκρανίας, η Ουάσινγκτον απειλεί την κυριαρχία ενός άλλου ευρωπαϊκού έθνους, της Δανίας.
Σύμφωνα με διμερή συμφωνία, οι ΗΠΑ έχουν ήδη μια στρατιωτική βάση στη Γροιλανδία – η οποία ιδρύθηκε στις αρχές του Ψυχρού Πολέμου, ενώ από την πλευρά της, η Δανία δεσμεύτηκε πρόσφατα να επενδύσει 4 δισεκατομμύρια δολάρια στην άμυνα της Γροιλανδίας, συμπεριλαμβανομένων σκαφών, drones και αεροσκαφών.
Αλλά η κυβέρνηση Τραμπ δεν έχει δείξει κανένα ενδιαφέρον να μιλήσει με τους Δανούς.
Εάν υπήρχε μια κοινή δήλωση και από τους 27 εταίρους της ΕΕ, συν το Ηνωμένο Βασίλειο, σύμμαχο του ΝΑΤΟ, υπέρ της κυριαρχίας της Δανίας, αυτό θα είχε στείλει ένα ισχυρό μήνυμα στην Ουάσινγκτον», τόνισε ο Καμίλ Γκράντε του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Εξωτερικών Σχέσεων.
Αλλά μόνο έξι από τους Ευρωπαίους συμμάχους της Δανίας εξέδωσαν κοινή δήλωση.
«Η Γροιλανδία ανήκει στον λαό της. Εναπόκειται στη Δανία και τη Γροιλανδία, και μόνο σε αυτές, να αποφασίζουν για θέματα που αφορούν τη Δανία και τη Γροιλανδία», ανέφεραν σε κοινή δήλωση οι ηγέτες της Γαλλίας, της Γερμανίας, της Ιταλίας, της Πολωνίας, της Ισπανίας, της Βρετανίας και της Δανίας.
Την ίδια ώρα το σενάριο διάσπασης του ΝΑΤΟ, ενισχύεται. Η πρωθυπουργός της Δανίας, Μέτε Φρέντερικσεν, προειδοποίησε ανοικτά ότι διακυβεύεται η κατάρρευση της συμμαχίας του ΝΑΤΟ που από το μήνυμα «η Γροιλανδία δεν πωλείται», πέρασε στην προειδοποίηση ότι «αν οι ΗΠΑ επιλέξουν να επιτεθούν στρατιωτικά σε μια άλλη χώρα του ΝΑΤΟ, όλα σταματούν, συμπεριλαμβανομένου του ΝΑΤΟ και, επομένως, της ασφάλειας που έχει παρασχεθεί από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου».
Guardian: Πώς η απειλή από τις ΗΠΑ υπονομεύει το ΝΑΤΟ
Το πιο διάσημο άρθρο στην ιδρυτική συνθήκη του ΝΑΤΟ , το άρθρο 5 δεν διακρίνει με σαφήνεια τι θα συνέβαινε αν δύο από τα μέλη του βρίσκονταν σε πόλεμο, επισημαίνεται στο δημοσίευμα. Οι συνθήκες του ΝΑΤΟ δεν κάνουν διάκριση μεταξύ επίθεσης σε έναν σύμμαχο από τρίτες χώρες ή από έναν άλλο σύμμαχο στο ΝΑΤΟ, αλλά υπάρχει η αντίληψη ότι το Άρθρο 5 της συμμαχίας – με το μήνυμα «όλοι για έναν και ένας για όλους» – δεν ισχύει για μια χώρα του ΝΑΤΟ που επιτίθεται σε μια άλλη.
Κανείς δεν θα περίμενε ρεαλιστικά από κανένα από τα 31 άλλα μέλη του ΝΑΤΟ να υπερασπιστεί στρατιωτικά τη Γροιλανδία εάν οι ΗΠΑ επιθυμούσαν να την καταλάβουν, ένα σημείο που τόνισε ο σύμβουλος του Τραμπ, Στίβεν Μίλερ, εν μία νυκτί. Ο πραγματικός κόσμος, πρόσθεσε, «διέπεται από τη δύναμη, αυτό διέπεται από τη βία, αυτό διέπεται από την ισχύ» – όχι από συνθήκες ή αμοιβαία υποστήριξη.
Τα στοιχεία του ΝΑΤΟ δείχνουν ότι οι ΗΠΑ αναμενόταν να δαπανήσουν 845 δισεκατομμύρια δολάρια για την άμυνα το 2025, ενώ οι άλλοι 31 σύμμαχοι συνολικά 559 δισεκατομμύρια δολάρια και ο Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε το 2024 ότι δεν θα προστάτευε τα «παραβατικά» μέλη του ΝΑΤΟ, χώρες που δεν είχαν επιτύχει τον τότε στόχο των δαπανών του 2% του ΑΕΠ για την άμυνα.
Οι ΗΠΑ δεν είναι πλέον «πρωτίστως επικεντρωμένες» στην υπεράσπιση της Ευρώπης, τόνισε τον Φεβρουάριο ο υπουργός Άμυνας, Πιτ Χέγκσεθ. Ήταν αρκετό για να προκαλέσει συναγερμό στην Ευρώπη, αλλά ακολούθησαν τα χειρότερα:
Η στρατηγική εθνικής ασφάλειας των ΗΠΑ περιλαμβάνει προειδοποίηση ότι η ήπειρος αντιμετωπίζει «πολιτισμική διαγραφή», εν μέρει επειδή, μέσα σε λίγες δεκαετίες, «ορισμένα μέλη του ΝΑΤΟ θα γίνουν στην πλειονότητά τους μη Ευρωπαϊκά», αφού η συμμαχία δεν βασίζεται πλέον στους 12 που ίδρυσαν το ΝΑΤΟ το 1949.
Γέφυρα Αρκτικής – Ατλαντικού και σπάνιες γαίες
Η λιγότερο πυκνοκατοικημένη χώρα στον κόσμο όπου οι 56.000 κάτοικοί της ταξιδεύουν με βάρκα, ελικόπτερο και αεροπλάνο μεταξύ των πόλεών της, κατέχει στρατηγική γεωπολιτική θέση, καθώς βρίσκεται ανάμεσα στις ΗΠΑ και την Ευρώπη και διασχίζει το λεγόμενο χάσμα GIUK – ένα θαλάσσιο πέρασμα μεταξύ της Γροιλανδίας, της Ισλανδίας και του Ηνωμένου Βασιλείου που συνδέει την Αρκτική με τον Ατλαντικό Ωκεανό.
Τα πλούσια κοιτάσματα φυσικών πόρων συμπεριλαμβανομένων του πετρελαίου, του φυσικού αερίου και των σπάνιων γαιών, την καθιστούν ακόμη πιο στρατηγικής σημασίας, ειδικά καθώς η Κίνα έχει αξιοποιήσει την κυριαρχία της στη βιομηχανία σπάνιων γαιών για να ασκήσει πίεση στις ΗΠΑ.
Ο θησαυρός ορυκτών της Γροιλανδίας που απαιτούνται για την κατασκευή των πάντων, από ηλεκτρικά αυτοκίνητα και ανεμογεννήτριες έως στρατιωτικό εξοπλισμό, μπορεί να γίνει πιο προσιτός καθώς η κλιματική κρίση λιώνει τους πάγους της Αρκτικής.
Ο Τραμπ έχει υποβαθμίσει τη σημασία των φυσικών πόρων της Γροιλανδίας, λέγοντας σε δημοσιογράφους τον περασμένο μήνα: «Χρειαζόμαστε τη Γροιλανδία για εθνική ασφάλεια, όχι για ορυκτά». Η Γροιλανδία είναι καλυμμένη με ρωσικά και κινεζικά πλοία παντού».
Την Κυριακή, προχώρησε σε νέα δήλωση: «Χρειαζόμαστε τη Γροιλανδία από την άποψη της εθνικής ασφάλειας και η Δανία δεν θα είναι σε θέση να το κάνει».
Η Γροιλανδία ενσωματώθηκε στη Δανία το 1953, καθώς ένα κύμα αποαποικιοποίησης σάρωσε τον κόσμο μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Το 1979 της παραχωρήθηκε αυτοδιοίκηση. Το 2009 απέκτησε αυτοδιοίκηση, αλλά η εξωτερική πολιτική, η πολιτική ασφαλείας, η άμυνα και η νομισματική πολιτική της εξακολουθούν να ελέγχονται από τη Δανία.
Σύμφωνα με τον Κούνο Φένκερ, βουλευτή του φιλοαμερικανικού κόμματος Ναλεράκ, της Δανίας, ορισμένα από τα σχόλια του Τραμπ «είναι αποδεκτά».
«Αν πει ότι η Γροιλανδία έχει το δικαίωμα στην αυτοδιάθεση ή ότι θα μπορούσε να ενταχθεί στις Ηνωμένες Πολιτείες, είναι μια μεγάλη προσφορά από τον πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών», δήλωσε ο Φένκερ στο CNN.
