Το έτος 2026 σηματοδοτεί μια κρίσιμη καμπή για την παγκόσμια σταθερότητα και ειρήνη, καθώς οι παραδοσιακές δομές εξουσίας και οι διεθνείς κανόνες υφίστανται πλέον μια ριζική και συχνά βίαιη αναθεώρηση. Μια ματιά στα πρωτοσέλιδα των πρώτων ημερών της νέας χρονιάς είναι αρκετή. Στο επίκεντρο αυτής της αναταραχής βρίσκονται οι Ηνωμένες Πολιτείες, οι οποίες από εγγυητής της παγκόσμιας τάξης μετατρέπονται στην κύρια πηγή γεωπολιτικής αβεβαιότητας.
Με βάση πρόσφατη μελέτη του κέντρου γεωπολιτικών αναλύσεων Eurasia Group, οι 10 μεγαλύτεροι κίνδυνοι για την παγκόσμια ισορροπία και οικονομία το 2026 είναι οι εξής:
- Αμερικανική πολιτική επανάσταση: Η εσωτερική πολιτική επανάσταση που συντελείται υπό τη διοίκηση του Ντόναλντ Τραμπ δεν αποτελεί πλέον μια απλή παρέκκλιση από τα θεσμικά θέσμια, αλλά μια συστηματική προσπάθεια αποδόμησης των δημοκρατικών ελέγχων και ισορροπιών. Η κατάληψη του κρατικού μηχανισμού και η εργαλειοποίησή του εναντίον εσωτερικών εχθρών δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου η εκτελεστική εξουσία δρα με αυξανόμενη ατιμωρησία, καθιστώντας το αμερικανικό πολιτικό σύστημα απρόβλεπτο και επικίνδυνο για τη διεθνή κοινότητα.
- Τεχνολογική υπεροχή της Κίνας: Την ίδια στιγμή, η γεωπολιτική απόκλιση μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας λαμβάνει νέες διαστάσεις στον τομέα της ενέργειας και της τεχνολογίας. Η Κίνα εδραιώνεται ως το πρώτο ψηφιακό – ηλεκτρικό κράτος στον κόσμο, κυριαρχώντας πλήρως στην αλυσίδα παραγωγής πράσινης ενέργειας, από τις μπαταρίες λιθίου έως τα ηλεκτρικά οχήματα και τα έξυπνα δίκτυα με εκτεταμένη χρήση ΑΙ. Ενώ το Πεκίνο προσφέρει τις υποδομές του 21ου αιώνα, η Ουάσιγκτον φαίνεται προσκολλημένη στην ενέργεια του 20ού αιώνα, προωθώντας τα ορυκτά καύσιμα και το υγροποιημένο φυσικό αέριο ως εργαλεία ισχύος.
- Το Δόγμα Donroe: Στο δυτικό ημισφαίριο, η αναβίωση μιας ακραίας εκδοχής του Δόγματος Μονρόε οδηγεί σε αυξημένη αμερικανική παρέμβαση. H σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο από αμερικανικές ειδικές δυνάμεις αποτελεί το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα μιας πολιτικής που επιδιώκει την επιβολή της αμερικανικής θέλησης, μέσω στρατιωτικής πίεσης και οικονομικού εξαναγκασμού, χωρίς την ανάγκη για μόνιμη παρουσία στρατευμάτων. Αυτή η επιθετική στάση απέναντι σε χώρες όπως η Βενεζουέλα, η Κολομβία, η Κούβα, το Μεξικό (και μια σειρά από άλλες) αυξάνει τον κίνδυνο ατυχών υπολογισμών και ανεξέλεγκτων συγκρούσεων στην περιοχή.
- Πολιτική παράλυση της Ευρώπης: Στην Ευρώπη, το πολιτικό κέντρο βρίσκεται καταφανώς υπό κατάρρευση. Οι τρεις μεγαλύτερες δυνάμεις της ηπείρου, η Γαλλία, η Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο, διοικούνται από αδύναμες και αντιδημοφιλείς κυβερνήσεις, που δέχονται σφοδρά πυρά από λαϊκιστικά κινήματα της δεξιάς και της αριστεράς. Αυτή η εσωτερική παράλυση αφήνει ένα τεράστιο κενό ασφαλείας, το οποίο η Ευρώπη αδυνατεί να καλύψει καθώς οι ΗΠΑ αποσύρονται από τις διεθνείς δεσμεύσεις τους.
- Το Δεύτερο Μέτωπο της Ρωσίας: Η Ρωσία εκμεταλλεύεται πλήρως αυτή την αδυναμία, μεταφέροντας το κύριο βάρος της αναμέτρησης από τα παραδοσιακά πεδία μαχών της Ουκρανίας σε ένα δεύτερο μέτωπο υβριδικού πολέμου εναντίον των χωρών του ΝΑΤΟ. Εδώ και πολλούς μήνες εντείνει τα σαμποτάζ σε υποδομές ζωτικής σημασίας, όπως υποβρύχια καλώδια και σιδηρόδρομοι, κυβερνοεπιθέσεις, παραβιάσεις εναέριου χώρου και εκστρατείες παραπληροφόρησης στοχεύουν στη διάβρωση της κοινωνικής συνοχής και στην κάμψη της υποστήριξης προς το Κίεβο.
- Αμερικανικός κρατικός καπιταλισμός: Αυτή η διεθνής αναστάτωση αντανακλάται και στην οικονομική πολιτική των ΗΠΑ, η οποία αποκτά χαρακτηριστικά ενός παρεμβατικού κρατικού καπιταλισμού. Η αμερικανική κυβέρνηση επιλέγει πλέον ανοιχτά νικητές και χαμένους στην αγορά, με την επιχειρηματική επιτυχία να εξαρτάται λιγότερο από την καινοτομία και περισσότερο από την πολιτική πίστη και την εγγύτητα στον στενό κύκλο του προέδρου. Η συναλλακτική φύση αυτής της διακυβέρνησης διαβρώνει την εμπιστοσύνη των επενδυτών, ενώ παράλληλα απομονώνει την Αμερική από τους παραδοσιακούς εμπορικούς της εταίρους.
- Η παγίδα αποπληθωρισμού της Κίνας: Ωστόσο, η κινεζική υπεροχή απειλείται από μια εσωτερική παγίδα αποπληθωρισμού. Η κρίση στην αγορά ακινήτων, που προκαλεί καταστροφή του πλούτου των νοικοκυριών ανάλογη με εκείνη του 2008 στις ΗΠΑ, και η πλεονάζουσα παραγωγική ικανότητα δημιουργούν έναν φαύλο κύκλο πτώσης τιμών και χαμηλής κατανάλωσης, τον οποίο η ηγεσία του Σι Τζινπίνγκ αδυνατεί να σπάσει, προτιμώντας τον πολιτικό έλεγχο από τις αναγκαίες δομικές μεταρρυθμίσεις.
- Κίνδυνοι της Τεχνητής Νοημοσύνης: Η τεχνολογική εξέλιξη, και ειδικότερα η Τεχνητή Νοημοσύνη, προσθέτει ένα ακόμη επίπεδο κινδύνου. Οι εταιρείες του κλάδου, πιεζόμενες από τις υπερβολικές προσδοκίες των επενδυτών για κέρδη ενόψει νέων εισαγωγών στο χρηματιστήριο, υιοθετούν μοντέλα που προτεραιοποιούν την εξόρυξη δεδομένων και τη χειραγώγηση της κοινής γνώμης, απειλώντας την κοινωνική και πολιτική σταθερότητα. Η τεχνολογία αυτή τείνει να ακολουθήσει την καταστροφική πορεία των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, αλλά με πολύ μεγαλύτερη ταχύτητα και κλίμακα.
- Η Συμφωνία USMCA (USA-Mexico-Canada Agreement): Στο μέτωπο του εμπορίου, η συμφωνία της Βόρειας Αμερικής παραμένει σε μια κατάσταση ζόμπι, ούτε νεκρή ούτε ζωντανή. Αυτό επιτρέπει στον πρόεδρο Τραμπ να αποφεύγει τους περιορισμούς μιας νέας τριμερούς συμφωνίας και να χρησιμοποιεί τη διαρκή αβεβαιότητα ως μοχλό πίεσης για να αποσπά μονομερείς παραχωρήσεις από τον Καναδά και το Μεξικό, οι οποίοι εξαρτώνται σχεδόν ολοκληρωτικά από την πρόσβαση στην αμερικανική αγορά.
- Η κρίση των υδάτινων πόρων: Τέλος, η κρίση των φυσικών πόρων -και ειδικότερα του νερού- αναδεικνύεται σε μείζονα απειλή για την εθνική ασφάλεια. Η έλλειψη νερού, ενισχυμένη από την κλιματική αλλαγή και την άναρχη αστικοποίηση, μετατρέπεται σε όπλο στα χέρια κρατικών και μη κρατικών δρώντων. Χωρίς ένα διεθνές πλαίσιο διακυβέρνησης για τη διαχείριση των κοινών υδάτινων πόρων, οι ανταγωνισμοί για την πρόσβαση σε αυτούς θα ενταθούν, οδηγώντας σε νέες προσφυγικές ροές και περιφερειακές συγκρούσεις. Παρά τη ζοφερή εικόνα, υπάρχουν ορισμένοι κίνδυνοι που υπερεκτιμώνται. Ο φόβος για έναν ολοκληρωτικό εμπορικό πόλεμο φαίνεται να περιορίζεται από την πραγματικότητα, καθώς η Κίνα ελέγχει κρίσιμα ορυκτά που είναι απαραίτητα για την αμερικανική αμυντική βιομηχανία.
Η περίπτωση της Ταϊβάν
Σημειώνεται ότι ο κίνδυνος αναταραχής σε περίπτωση που η Κίνα εισβάλλει η επιχειρήσει να αλλάξει με βίαιο τρόπο την κατάσταση ανεξαρτησίας της Ταϊβάν δεν περιλαμβάνεται στα πιο πάνω σενάρια. Επίσης, πολλοί άλλοι κίνδυνοι θα μπορούσαν να προστεθούν στη λίστα επικινδυνότητας.
Σε κάθε περίπτωση, όμως, το 2026 είναι μια χρονιά όπου η παλιά παγκόσμια τάξη πεθαίνει και η νέα δεν έχει ακόμη γεννηθεί, αφήνοντας την ανθρωπότητα να πορεύεται σ’ έναν κόσμο χωρίς ξεκάθαρους κανόνες και ηγεσία.
Δείτε όλη την μελέτη της Εurasia Group (στα αγγλικά) εδώ.
