Μετά από μια μακρά περίοδο γεωπολιτικής αδράνειας, η Ευρώπη προσπαθεί να δείξει σημάδια αφύπνισης με αφορμή τη Γροιλανδία. Η επιθετική στρατηγική του Ντόναλντ Τραμπ, που εκτείνεται από τη Βενεζουέλα έως την Αρκτική και φτάνει πλέον ανοιχτά στη Γροιλανδία, λειτουργεί ως καταλύτης για τις Βρυξέλλες.
Αν και οι ευρωπαϊκές αντιδράσεις παραμένουν αποσπασματικές, αρχίζει να διαμορφώνεται ένα πλαίσιο συλλογικής αντιμετώπισης μιας νέας αμερικανικής θεώρησης της Δύσης, όπου η ισχύς και η επιβολή προηγούνται του διεθνούς δικαίου, μεταδίδει το Politico. Η συζήτηση για τη Γροιλανδία δεν είναι απλώς εδαφική ή συμβολική, αποτελεί δοκιμασία για την ικανότητα της Ευρώπης να υπερασπιστεί την κυριαρχία, τη συνοχή και τη στρατηγική της αυτονομία.
Η Ευρώπη προσπθεί να βγει από τον γεωπολιτικό λήθαργο
Είτε εξαιτίας του ψύχους του χειμώνα, είτε λόγω του αιφνιδιασμού από την αιχμαλώτιση του ηγέτη της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο από τις ΗΠΑ, είτε εξαιτίας της διευρυνόμενης θεωρίας του Ντόναλντ Τραμπ περί μιας αμερικανοκρατούμενης Δυτικής Ημισφαιρίας — που πλέον εκτείνεται έως και τη Γροιλανδία — η Ευρώπη δείχνει να ξυπνά από έναν μακρύ γεωπολιτικό ύπνο.
Η αντίδραση παραμένει κατακερματισμένη, ωστόσο αρχίζει να αποκτά σαφέστερο σχήμα. Την Τετάρτη το Politico παρουσίασε τα τέσσερα πιθανά βήματα που θα μπορούσε να ακολουθήσει ο Τραμπ για να «αρπάξει» τη Γροιλανδία. Την Πέμπτη επιχειρεί να αναλύσει την άλλη πλευρά του νομίσματος: Τι θα κάνει η Ευρώπη για να τον σταματήσει; Σύμφωνα με το δημοσίευμα, τέσσερις είναι οι βασικές επιλογές:
1η – Συμβιβασμός: Η πιο σύντομη «έξοδος» από το πρόβλημα θα είναι ίσως η επίτευξη ενός διακανονισμού κατόπιν διαπραγματεύσεων, από τις οποίες θα έβγαινε κάτι που ο Τραμπ θα παρουσίαζε ως «νίκη», αλλά και που θα επέτρεπε στη Δανία και στη Γροιλανδία να διατηρήσουν την αξιοπρέπειά τους. Παράλληλα, οι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ εξετάζουν νέες προτάσεις προς τον Τραμπ που θα μπορούσαν να ενισχύσουν την ασφάλεια της Γροιλανδίας, παρά την ευρέως διαδεδομένη άποψη ότι το σενάριο άμεσης απειλής από ρωσικά και κινεζικά πλοία προς την περιοχή είναι υπερβολικό.
2η – Λεφτά στη Γροιλανδία: Οι Βρυξέλλες σχεδιάζουν να αυξήσουν τις δαπάνες τους για τη Γροιλανδία σε παραπάνω από το διπλάσιο από το 2028, στο πλαίσιο μακροπρόθεσμων σχεδίων που καταρτίστηκαν αφότου ο Τραμπ άρχισε να διεκδικεί τα εδάφη που κατέχει η Δανία, σύμφωνα με προσχέδιο πρότασης της Κομισιόν που δημοσιεύθηκε τον περασμένο Σεπτέμβριο. Με βάση τα εν λόγω σχέδια, τα οποία θα περάσουν από περαιτέρω διαπραγματεύσεις μεταξύ των κρατών μελών, η Ε.Ε. θα διπλασιάσει σχεδόν τις δαπάνες της για τη Γροιλανδία στα 530 εκατομμύρια ευρώ για μια επταετία που θα ξεκινά από το 2028.
3η – Οικονομικά αντίποινα: Η ΕΕ διαθέτει τον Μηχανισμό κατά του Εξαναγκασμού. Ένα «εμπορικό μπαζούκα» που δημιουργήθηκε μετά την πρώτη θητεία Τραμπ και επιτρέπει στην ΕΕ να προχωρήσει σε οικονομικά αντίποινα κατά χωρών που έχουν υιοθετήσει εχθρική εμπορική πολιτική. Η Ε.Ε. απείλησε να χρησιμοποιήσει τον εν λόγω μηχανισμό μετά την επιβολή δασμών από τον πρόεδρο των ΗΠΑ, αλλά η πρωτοβουλία «πάγωσε» τον Ιούλιο, όταν οι δύο πλευρές κατέληξαν σε συμφωνία.
4η – Στρατιωτική απάντηση: Σε περίπτωση που οι ΗΠΑ αποφασίσουν να καταλάβουν τη Γροιλανδία με στρατιωτική επέμβαση, οι Ευρωπαίοι δεν διαθέτουν πολλά όπλα στη φαρέτρα τους για να αποτρέψουν κάτι τέτοιο,Οι ευρωπαϊκές χώρες θα πρέπει να εξετάσουν το ενδεχόμενο να αποστείλουν στρατεύματα στη Γροιλανδία σε περίπτωση που η Δανία αιτηθεί κάτι τέτοιο, δήλωσε διπλωμάτης της Ε.Ε., επαναλαμβάνοντας τη θέση ότι Βερολίνο και Παρίσι θα μπορούσαν να στείλουν στρατιωτικές δυνάμεις για να αποτρέψουν μια ενδεχόμενη εισβολή.
Βενεζουέλα και Γροιλανδία στο ίδιο στρατηγικό κάδρο
Οι πρέσβεις της ΕΕ συνεδριάζουν σήμερα στην Πολιτική και Ασφαλείας Επιτροπή, το βασικό προπαρασκευαστικό όργανο του Συμβουλίου της ΕΕ για θέματα εξωτερικής πολιτικής και ασφάλειας, προκειμένου να συζητήσουν επίσημα — και, όπως λένε κάποιοι, καθυστερημένα — τις τελευταίες εξελίξεις στη Βενεζουέλα.
Η σύλληψη του Μαδούρο από τις ΗΠΑ το Σαββατοκύριακο και η κατάσχεση δύο πετρελαιοφόρων που συνδέονται με τις εξαγωγές της χώρας, μεταξύ των οποίων και ένα πλοίο με ρωσική σημαία, επιτάχυναν τις εξελίξεις. Αν και το θέμα τέθηκε επιφανειακά στη συνεδρίαση Coreper II τη Δευτέρα, σήμερα αναμένεται πιο ουσιαστική συζήτηση — ιδίως επειδή ο Τραμπ έχει συνδέσει ρητά τη Βενεζουέλα με τις φιλοδοξίες του για τη Γροιλανδία, αναγκάζοντας τις Βρυξέλλες να τις αντιμετωπίσουν ως μέρος της ίδιας στρατηγικής εικόνας, σύμφωνα με το Politico.
Η κλιμάκωση της ρητορικής Τραμπ για τη Γροιλανδία έβαλε τέλος σε κάθε εναπομείνασα αυταπάτη στις Βρυξέλλες. Ευρωπαίοι αξιωματούχοι σπεύδουν πλέον να ορίσουν «κόκκινες γραμμές» και πιθανά αντίμετρα.
«Πρέπει να είμαστε έτοιμοι για άμεση αντιπαράθεση με τον Τραμπ», δήλωσε Ευρωπαίος διπλωμάτης που συμμετέχει στις συζητήσεις.
Σχεδιασμός για το αδιανόητο
Καθώς η πίεση των ΗΠΑ γύρω από τη Γροιλανδία εντείνεται — και με δεδομένο ότι, όπως έχει ήδη αναλυθεί, η Ουάσιγκτον θα μπορούσε θεωρητικά να αποκτήσει τον έλεγχο του νησιού μέσα από διαδοχικά βήματα — η Ευρώπη εξετάζει σιωπηρά σενάρια που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν αδιανόητα.
Μεταξύ των επιλογών που συζητούνται: αναζήτηση συμβιβασμού με τον Τραμπ, μαζική οικονομική στήριξη προς τη Γροιλανδία, οικονομικά αντίποινα κατά των ΗΠΑ, ακόμη και η αποστολή ευρωπαϊκών στρατευμάτων στο έδαφος. Παρότι μια τέτοια δύναμη δεν θα μπορούσε να αποκρούσει αμερικανική εισβολή, η λογική είναι ότι θα λειτουργούσε αποτρεπτικά.
Διπλωματικός αναβρασμός και ρωγμές στην Ουάσιγκτον
Η εθνική διπλωματία κινητοποιείται επίσης. Ο Γάλλος ΥΠΕΞ Ζαν-Νοέλ Μπαρό δήλωσε ότι συζήτησε κοινή ευρωπαϊκή απάντηση με τους ομολόγους του από τη Γερμανία και την Πολωνία, τονίζοντας ότι «διακυβεύεται το πώς η Ευρώπη μπορεί να ενισχυθεί ώστε να αποτρέπει απειλές».
Παράλληλα, ο Πολωνός ΥΠΕΞ Ράντοσλαβ Σικόρσκι κάλεσε το Κογκρέσο των ΗΠΑ να παρέμβει. Ορισμένοι Ρεπουμπλικανοί γερουσιαστές εξέφρασαν σπάνια δημόσια διαφωνία με τον Λευκό Οίκο, χαρακτηρίζοντας το θέμα της Γροιλανδίας «υπόθεση που θα έπρεπε να εγκαταλειφθεί».
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα ξεκαθάρισε ότι η ΕΕ «δεν μπορεί να αποδεχθεί παραβιάσεις του διεθνούς δικαίου — είτε στην Κύπρο, είτε στη Λατινική Αμερική, είτε στη Γροιλανδία, είτε στην Ουκρανία ή τη Γάζα», υπογραμμίζοντας ότι το νησί ανήκει στον λαό του.
Την ίδια στιγμή, ο Τραμπ αμφισβητεί ανοιχτά την αξιοπιστία του ΝΑΤΟ, ζητώντας αμυντικό προϋπολογισμό 1,5 τρισ. δολαρίων για το 2027, υπογραμμίζοντας με ωμό τρόπο το χάσμα ισχύος και την εξάρτηση της Ευρώπης — μια πραγματικότητα που ακόμη προσπαθεί να διαχειριστεί.
