Ένα νέο, εκτεταμένο κύμα διαδηλώσεων σαρώνει το Ιράν, αποκαλύπτοντας τη βαθιά κοινωνική και οικονομική δυσαρέσκεια που συσσωρεύεται εδώ και χρόνια. Αυτό που ξεκίνησε ως αντίδραση στην απότομη υποτίμηση του εθνικού νομίσματος και στην εκτόξευση του κόστους ζωής, εξελίσσεται πλέον σε μια ευρύτερη πολιτική αμφισβήτηση της κρατικής διαχείρισης και της ίδιας της εξουσίας.
Με το διαδίκτυο να τίθεται εκτός λειτουργίας σε εθνικό επίπεδο, δεκάδες νεκρούς και χιλιάδες συλλήψεις, το καθεστώς εκπέμπει αντικρουόμενα μηνύματα, ενώ η κοινωνία δείχνει να έχει φτάσει στα όριά της. Οι διαδηλώσεις, οι μεγαλύτερες των τελευταίων τριών ετών, καταδεικνύουν ότι η οικονομική κρίση στο Ιράν έχει μετατραπεί σε κρίση νομιμοποίησης.
Ιράν: Μπλακάουτ στο διαδίκτυο εν μέσω κλιμακούμενων διαδηλώσεων
Το Ιράν βίωσε την Πέμπτη το βράδυ ένα γενικευμένο μπλακάουτ στο διαδίκτυο, καθώς οι διαδηλώσεις για την επιδεινούμενη οικονομική κρίση εξαπλώθηκαν σε ολόκληρη τη χώρα. Την πληροφορία επιβεβαίωσε η οργάνωση NetBlocks, η οποία παρακολουθεί την ελευθερία του διαδικτύου παγκοσμίως, επισημαίνοντας ότι η διακοπή ακολούθησε «μια σειρά κλιμακούμενων μέτρων ψηφιακής λογοκρισίας που στοχεύουν τις διαμαρτυρίες και παρεμποδίζουν το δικαίωμα της κοινωνίας να επικοινωνεί σε μια κρίσιμη στιγμή».
Οι κινητοποιήσεις ξέσπασαν στα τέλη Δεκεμβρίου, όταν η απότομη πτώση του ιρανικού νομίσματος προκάλεσε νέο σοκ στο ήδη πιεσμένο βιοτικό επίπεδο των πολιτών. Έκτοτε, διαδηλωτές βγαίνουν καθημερινά στους δρόμους μεγάλων πόλεων, εκφράζοντας την οργή τους για την ακρίβεια, τη φτώχεια και τη γενικευμένη ανασφάλεια.
Οι πρώτες απώλειες και η εικόνα από τους δρόμους του Ιράν
Σύμφωνα με καταμέτρηση του πρακτορείου AFP, τουλάχιστον 21 άνθρωποι, μεταξύ αυτών και μέλη των δυνάμεων ασφαλείας, έχουν χάσει τη ζωή τους από την έναρξη των διαδηλώσεων, με βάση επίσημες ανακοινώσεις και τοπικά μέσα ενημέρωσης. Άλλες οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων ανεβάζουν τον αριθμό των θυμάτων σημαντικά υψηλότερα.
Ανταποκρινόμενος από την Τεχεράνη, ο δημοσιογράφος του Al Jazeera, Τοχίντ Ασαντί, περιέγραψε εικόνες μαζικής κινητοποίησης σε πολλές συνοικίες της πρωτεύουσας. «Είδαμε πολύ περισσότερες γειτονιές να βγαίνουν στους δρόμους. Πολλοί δρόμοι είχαν αποκλειστεί, ενώ υπήρξαν συγκρούσεις μεταξύ διαδηλωτών και αστυνομίας», ανέφερε, προσθέτοντας ότι ακούγονταν συνθήματα εναντίον του πολιτικού κατεστημένου.
Ιράν και οικονομική ασφυξία: η ρίζα της κοινωνικής έκρηξης
Η οικονομική πίεση έχει διαβρώσει βαθιά την εμπιστοσύνη της κοινωνίας, ιδιαίτερα στις εργατικές και χαμηλότερες μεσαίες τάξεις. Ο πληθωρισμός αγγίζει το 60%, ενώ οι μισθοί παραμένουν στάσιμοι, καθιστώντας την καθημερινή επιβίωση ολοένα δυσκολότερη. Οι τιμές των τροφίμων έχουν αυξηθεί κατά περισσότερο από 70% μέσα σε έναν χρόνο, ενώ το κόστος των φαρμάκων έχει εκτιναχθεί κατά περίπου 50%, μεταδίδει ο Guardian.
Η κατάσταση επιδεινώθηκε περαιτέρω μετά την απόφαση της κυβέρνησης να καταργήσει την επιδοτούμενη συναλλαγματική ισοτιμία για τους εισαγωγείς, προκαλώντας νέο κύμα ανατιμήσεων στα βασικά αγαθά. Το ίδιο το κράτος παραδέχεται ότι διαθέτει περιορισμένα εργαλεία για την αντιμετώπιση της κρίσης, αποδίδοντας τα προβλήματα κυρίως στις διεθνείς κυρώσεις που έχουν επιβληθεί λόγω του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν.
VIDEO | Iran’s capital Tehran witnessed a fresh escalation in nationwide protests on Thursday night, as people shouted from rooftops and gathered in streets following a call by the country’s exiled crown prince, Reza Pahlavi.#IranProtests
(Source: AFP/PTI)
(Full video… pic.twitter.com/7KC1DsWiA7
— Press Trust of India (@PTI_News) January 9, 2026
Κλιμάκωση, καταστολή και αντικρουόμενα μηνύματα από την ηγεσία του Ιράν
Η αντίδραση των αρχών χαρακτηρίζεται από αντιφάσεις. Ο πρόεδρος του Ιράν, Μασούντ Πεζεσκιάν, κάλεσε σε «ύψιστη αυτοσυγκράτηση» και ζήτησε διάλογο με τους διαδηλωτές, προτρέποντας τις δυνάμεις ασφαλείας να αποφύγουν τη βία. Αντίθετα, ο ανώτατος ηγέτης Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ δήλωσε ότι οι «ταραχοποιοί πρέπει να μπουν στη θέση τους», ενώ ο επικεφαλής της δικαιοσύνης κατηγόρησε τους διαδηλωτές ότι λειτουργούν «σε ευθυγράμμιση» με τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ.
Οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων καταγγέλλουν εκτεταμένη χρήση βίας, ακόμη και επιδρομές σε νοσοκομεία για τη σύλληψη τραυματισμένων διαδηλωτών. Η Iran Human Rights ανέφερε ότι τουλάχιστον 45 διαδηλωτές, μεταξύ αυτών οκτώ παιδιά, έχουν σκοτωθεί, ενώ πάνω από 2.000 άνθρωποι έχουν συλληφθεί.
«Η καταστολή επεκτείνεται και γίνεται κάθε ημέρα βιαιότερη», δήλωσε ο διευθυντής της ΜΚΟ Μαχμούντ Αμιρί-Μογκαντάμ, προσθέτοντας πως «εκατοντάδες» άνθρωποι έχουν τραυματιστεί. Η χθεσινή ήταν η φονικότερη ημέρα των κινητοποιήσεων, που διαρκούν ήδη 12 ημέρες, με 13 νεκρούς διαδηλωτές.
Από την πλευρά τους, ιρανικά ΜΜΕ και οι αρχές κάνουν λόγο για τουλάχιστον 21 νεκρούς από την έναρξη των διαδηλώσεων, μεταξύ αυτών μέλη των δυνάμεων επιβολής του νόμου, σύμφωνα με μια καταμέτρηση του Γαλλικού Πρακτορείου Ειδήσεων (AFP).
Ιράν: διαδηλώσεις χωρίς ηγεσία και ο φόβος εξωτερικής «οικειοποίησης»
Σε αντίθεση με το κίνημα «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» του 2022, οι τρέχουσες διαδηλώσεις στο Ιράν δεν διαθέτουν κεντρική φυσιογνωμία. Ο εξόριστος διάδοχος του σάχη, Ρεζά Παχλαβί, επιχειρεί να καλύψει το κενό, καλώντας τους πολίτες να φωνάζουν από τα παράθυρά τους σε ένδειξη διαμαρτυρίας, όμως η επιρροή του παραμένει αμφιλεγόμενη.
Την ίδια στιγμή, δηλώσεις στήριξης από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ προκαλούν ανησυχία σε ακτιβιστές, οι οποίοι φοβούνται ότι τέτοιες παρεμβάσεις υπονομεύουν την αξιοπιστία του κινήματος. «Οποιαδήποτε δυτική παρέμβαση πλήττει την κυριαρχία του ιρανικού λαού», τονίζουν, επισημαίνοντας ότι οι κυρώσεις και οι στρατιωτικές ενέργειες πλήττουν πρωτίστως τους απλούς πολίτες και όχι το καθεστώς.
Οι εξελίξεις δείχνουν ότι η οργή που ξεκίνησε από την οικονομική κατάρρευση στο Ιράν έχει μετατραπεί σε βαθύτερη πολιτική κρίση, με αβέβαιη έκβαση και αυξανόμενο κόστος σε ανθρώπινες ζωές και κοινωνική συνοχή.
Protests across #Iran, sparked by economic woes and Rial depreciation since December 28, have intensified into nationwide anti-government agitation spanning all 31 provinces. At least 42 deaths reported amid violence, with over 2,270 detained; markets shut in solidarity. 1/2 pic.twitter.com/cmSiDpw2tq
— Herald Goa (@oheraldogoa) January 9, 2026
Χαμενεΐ: Ο Τραμπ να κοιτά τα προβλήματα στις ΗΠΑ
Σφοδρή επίθεση κατά των ΗΠΑ εξαπέλυσε ο Ανώτατος Ηγέτης του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, σχολιάζοντας τις πρόσφατες ταραχές στη χώρα. Ο ίδιος υποστήριξε ότι «υπάρχουν κάποιοι ταραχοποιοί» που, όπως είπε, επιδιώκουν να ευχαριστήσουν τον πρόεδρο των ΗΠΑ προκαλώντας ζημιές σε δημόσιες περιουσίες.
Παράλληλα, τόνισε ότι η Ισλαμική Δημοκρατία «δεν πρόκειται να ανεχθεί μισθοφόρους που ενεργούν για λογαριασμό ξένων», στέλνοντας σαφές μήνυμα μηδενικής ανοχής απέναντι σε όσους κατηγορούνται για υπονόμευση της χώρας.
Ο Χαμενεΐ απηύθυνε, επίσης, μήνυμα προς τον Ντόναλντ Τραμπ, καλώντας τον να επικεντρωθεί στα εσωτερικά προβλήματα των Ηνωμένων Πολιτειών και να μην παρεμβαίνει στις υποθέσεις του Ιράν.
Οι δηλώσεις αυτές έρχονται σε μια περίοδο έντονης πολιτικής και κοινωνικής έντασης, με τις σχέσεις Τεχεράνης και Ουάσινγκτον να παραμένουν ιδιαίτερα τεταμένες.
Στο διάγγελμα, ο Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ, δήλωσε ότι «χθες το βράδυ στην Τεχεράνη και σε ορισμένα άλλα μέρη, μια ομάδα καταστροφέων ήρθε και κατέστρεψε κτίρια που ανήκουν στη χώρα τους, μόνο και μόνο για να ευχαριστήσουν τον πρόεδρο των Ηνωμένων Πολιτειών».
Ο Χαμενεΐ πρόσθεσε ότι ο πρόεδρος Τραμπ έκανε «μια άσχετη δήλωση» απειλώντας να παρέμβει εκ μέρους των ιρανών διαδηλωτών, υποστηρίζοντας ότι «αν μπορούσε, θα είχε διαχειριστεί τη δική του χώρα, καθώς υπάρχουν διάφορα περιστατικά που συμβαίνουν στη δική του χώρα».
Στη συνέχεια ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν επεσήμανε ότι: «Τα χέρια του Τραμπ είναι λερωμένα με το αίμα χιλιάδων Ιρανών. Στον 12ήμερο πόλεμο, περισσότεροι από χίλιοι συμπατριώτες μας – απλοί άνθρωποι, εκτός από διοικητές και επιστήμονες – μαρτύρησαν. Αυτός ο άνθρωπος είπε: «Έδωσα την εντολή και διέταξα», οπότε παραδέχτηκε ότι τα χέρια του είναι λερωμένα με ιρανικό αίμα».
Ιράν: Το χρονολόγιο των εξεγέρσεων από την Ισλαμική Επανάσταση έως σήμερα
Οι διαδηλώσεις αποτελούν σταθερό στοιχείο της σύγχρονης ιστορίας του Ιράν, πολύ πριν και κυρίως μετά την Ισλαμική Επανάσταση του 1979, η οποία ανέτρεψε τον τελευταίο σάχη και εγκαθίδρυσε το θεοκρατικό καθεστώς που κυβερνά μέχρι σήμερα. Από κινητοποιήσεις για κοινωνικά δικαιώματα και πολιτικές ελευθερίες έως εξεγέρσεις που πυροδοτήθηκαν από οικονομικές κρίσεις, ακρίβεια και ανεργία, οι Ιρανοί όλων των κοινωνικών στρωμάτων έχουν επανειλημμένα κατέβει στους δρόμους.
Η διαχείριση αυτών των κινημάτων –συχνά με σκληρή καταστολή, συλλήψεις και μπλακάουτ στο διαδίκτυο– διαμόρφωσε μια σχέση βαθιάς καχυποψίας μεταξύ κράτους και κοινωνίας. Ένα χρονολόγιο των σημαντικότερων διαδηλώσεων μετά το 1979 φωτίζει καλύτερα τις σημερινές εξελίξεις, σύμφωνα με το Aljazeera.
- Ιράν μετά την Επανάσταση, οι πρώτες διαδηλώσεις (1979–τέλη 1990s)
Οι πρώτες μαζικές διαδηλώσεις στο Ιράν μετά την Ισλαμική Επανάσταση ξέσπασαν λιγότερο από δύο εβδομάδες μετά την πτώση του σάχη. Χιλιάδες γυναίκες κατέβηκαν στους δρόμους της Τεχεράνης για να διαμαρτυρηθούν ενάντια στο διάταγμα του ανώτατου ηγέτη Αγιατολάχ Ρουχολάχ Χομεϊνί, που επέβαλε υποχρεωτικά το χιτζάμπ.
Το διάταγμα ήρθε μετά από σειρά μέτρων, όπως η απαγόρευση του αλκοόλ, ο διαχωρισμός ανδρών και γυναικών σε πανεπιστήμια, σχολεία, πισίνες και παραλίες, καθώς και οι περιορισμοί στη μετάδοση μουσικής από ραδιόφωνο και τηλεόραση. Οι διαδηλώτριες αντιμετωπίστηκαν με απειλές αλλά και επιθέσεις από φιλοκυβερνητικούς όχλους. Το χιτζάμπ τελικά κατέστη υποχρεωτικό δια νόμου, δημιουργώντας έναν από τους βασικούς πυλώνες της Ισλαμικής Δημοκρατίας και μια μόνιμη πηγή κοινωνικής έντασης.
Καθώς οι διαφορές μεταξύ των πολιτικών ρευμάτων που είχαν οδηγήσει στην επανάσταση οξύνονταν, συγκροτήθηκε το Σώμα των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC), το οποίο ανέλαβε την καταστολή διαφωνούντων ομάδων, κυρίως της οργάνωσης Μουτζαχεντίν του Λαού (MEK). Η σύγκρουση κλιμακώθηκε σε δολοφονίες και βομβιστικές επιθέσεις, με μαζικές εκτελέσεις και εξορίες, ιδιαίτερα στα χρόνια του πολέμου Ιράν–Ιράκ.
- Φοιτητικές κινητοποιήσεις και μεταρρυθμιστικές προσδοκίες στο Ιράν (1999–2003)
Τον Ιούλιο του 1999, η Τεχεράνη συγκλονίστηκε από μαζικές φοιτητικές διαδηλώσεις, έπειτα από το κλείσιμο μεταρρυθμιστικής εφημερίδας από τους σκληροπυρηνικούς. Οι κινητοποιήσεις εξέφραζαν τη στήριξη των φοιτητών στον τότε πρόεδρο Μοχάμαντ Χαταμί και στην ατζέντα φιλελευθεροποίησης και «διαλόγου των πολιτισμών».
Αστυνομικές και παραστρατιωτικές δυνάμεις Basij εισέβαλαν νύχτα στους κοιτώνες, ξυλοκοπώντας φοιτητές και βάζοντας φωτιές σε δωμάτια. Οι διαδηλώσεις επεκτάθηκαν σε πανεπιστήμια άλλων πόλεων, με νεκρούς, εκατοντάδες τραυματίες και συλλήψεις. Κανένα στέλεχος των δυνάμεων ασφαλείας δεν τιμωρήθηκε ουσιαστικά, ενώ ο Χαταμί κατήγγειλε «ταραχές» και εξέφρασε την πλήρη στήριξή του στον Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ.
- Το Πράσινο Κίνημα και η μεγάλη ρήξη στο Ιράν (2009–2010)
Οι μεγαλύτερες διαδηλώσεις στην ιστορία της Ισλαμικής Δημοκρατίας ξέσπασαν μετά τις προεδρικές εκλογές του Ιουνίου 2009, όταν ο Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ ανακηρύχθηκε νικητής με συντριπτικό ποσοστό. Εκατομμύρια Ιρανοί βγήκαν στους δρόμους, ζητώντας ακύρωση των αποτελεσμάτων με το σύνθημα «Πού είναι η ψήφος μου;».
Η καταστολή υπήρξε σταδιακά ολοένα πιο βίαιη. Δεκάδες σκοτώθηκαν, ενώ ο θάνατος της Νέντα Αγά-Σολτάν, που καταγράφηκε σε βίντεο, έγινε διεθνές σύμβολο. Το καθεστώς αρνήθηκε κάθε ευθύνη και χαρακτήρισε το κίνημα «στάση». Το διαδίκτυο περιορίστηκε δραστικά, με μπλοκάρισμα πλατφορμών όπως το Twitter και το Facebook, ενώ οι ηγετικές μορφές του κινήματος τέθηκαν σε κατ’ οίκον περιορισμό.
- Οικονομικές εξεγέρσεις, ακρίβεια και κοινωνική πίεση στο Ιράν (2017–2019)
Στα τέλη του 2017, διαδηλώσεις για την ακρίβεια και την ανεργία ξεκίνησαν από τη Μασχάντ και εξαπλώθηκαν σε περισσότερες από 100 πόλεις. Η οργή εντάθηκε το 2019, όταν η κυβέρνηση αύξησε αιφνιδιαστικά τις τιμές των καυσίμων έως και 200%.
Η απάντηση του κράτους ήταν άμεση και ακραία. Οι δυνάμεις ασφαλείας άνοιξαν πυρ, ενώ επιβλήθηκε σχεδόν καθολικό μπλακάουτ στο διαδίκτυο για πρώτη φορά. Η Διεθνής Αμνηστία κατέγραψε τουλάχιστον 304 νεκρούς, ενώ άλλες πηγές ανέβασαν τον αριθμό έως και τους 1.500.
- Ιράν: Η εξέγερση της Μάχσα Αμινί και οι ανοιχτές πληγές (2022–2023)
Ο θάνατος της 22χρονης Μάχσα Αμινί υπό κράτηση, λόγω «παραβίασης» των κανόνων χιτζάμπ, πυροδότησε ένα από τα πιο μακρόχρονα και βαθιά κινήματα διαμαρτυρίας. Το σύνθημα «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία» συμπύκνωσε αιτήματα για δικαιώματα, ελευθερίες και αξιοπρέπεια.
Εκατοντάδες σκοτώθηκαν, πάνω από 20.000 συνελήφθησαν και αρκετοί εκτελέστηκαν. Παρά τη σκληρή καταστολή, τα βασικά προβλήματα –οικονομική ασφυξία, πολιτικός αυταρχισμός, κοινωνικοί περιορισμοί– παραμένουν άλυτα, τροφοδοτώντας τις συνεχιζόμενες διαμαρτυρίες στο Ιράν έως και το 2026.
