Eνώ η Ευρωπαϊκή Ένωση εξετάζει την επιβολή ανταποδοτικών δασμών σε αμερικανικά προϊόντα και την ενεργοποίηση των πιο αυστηρών οικονομικών κυρώσεων που διαθέτει απέναντι στις ΗΠΑ, οι Ευρωπαίοι ηγέτες καταδίκασαν -ως εκβιασμό- τις απειλές Τραμπ ότι θα επιβάλει νέους φόρους στις εισαγωγές από οκτώ χώρες που αντιτίθενται στην προσπάθειά του να προσαρτήσει τη Γροιλανδία.
Ευρωπαίοι διπλωμάτες, με μεγάλη πείρα σε γεωπολιτικά θέματα, ανέφεραν χαρακτηριστικά ότι η στάση Τραμπ έναντι της ΕΕ στο θέμα της Γροιλανδίας «δεν έχει ιστορικό προηγούμενο».
Οι πρεσβευτές από τις 27 χώρες μέλη της ΕΕ συναντήθηκαν το απόγευμα της Κυριακής σε έκτακτη συνεδρίαση στις Βρυξέλλες και το αποτέλεσμα αναμένεται αργά σήμερα ή αύριο.
«Οι απειλές για δασμούς υπονομεύουν τις διατλαντικές σχέσεις και ενέχουν τον κίνδυνο μιας επικίνδυνης καθοδικής κλιμάκωσης», ανέφεραν σε κοινή δήλωση οι ηγέτες της Δανίας, της Νορβηγίας, της Σουηδίας, της Γαλλίας, της Γερμανίας, του Ηνωμένου Βασιλείου, της Ολλανδίας και της Φινλανδίας. «Είμαστε προσηλωμένοι στην υπεράσπιση της κυριαρχίας μας».
Το «μεγάλο μπαζούκα»
Οι επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας συναντήθηκαν την Κυριακή σε συνομιλίες κρίσης και αναμενόταν να εξετάσουν την επαναφορά σχεδίου επιβολής δασμών σε αμερικανικά προϊόντα αξίας 93 δισ. ευρώ, το οποίο είχε «παγώσει» μετά την εμπορική συμφωνία με τον Τραμπ το περασμένο καλοκαίρι.
Εκτός από τους ανταποδοτικούς δασμούς ύψους 93 δισεκατομμυρίων ευρώ (107,71 δισεκατομμύρια δολάρια) προς τις ΗΠΑ η ΕΕ εξετάζει το ενδεχόμενο να περιορίσει τις αμερικανικές εταιρίες από την αγορά της Ένωσης, ως απάντηση στις απειλές του Τραμπ, σύμφωνα με νεώτερο δημοσίευμα των Financial Times. Aυτό σημαίνει περιορισμούς στην πρόσβαση σε άμεσες ξένες επενδύσεις και δημόσιες συμβάσεις.
Τα μέτρα αντιποίνων καταρτίζονται για να δώσουν στους Ευρωπαίους ηγέτες το πλεονέκτημα σε κρίσιμες συναντήσεις με τον Τραμπ στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός αυτή την εβδομάδα, σύμφωνα με το δημοσίευμα των FT, που επικαλείται αξιωματούχους που μετέχουν στις προετοιμασίες για τις συναντήσεις στην Ελβετία.
Ο πρόεδρος της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν, κάλεσε τους Ευρωπαίους ηγέτες να ενεργοποιήσουν το ισχυρό ευρωπαϊκό εργαλείο κατά του οικονομικού εξαναγκασμού – γνωστό ως «μεγάλο μπαζούκα» – εφόσον ο Τραμπ προχωρήσει στις απειλές του, σύμφωνα με γαλλικά μέσα ενημέρωσης που επικαλούνται το επιτελείο του.
Για εκβιασμό μίλησε ο Ολλανδός ΥΠΕΞ
Η πρωθυπουργός της Ιταλίας, Τζόρτζια Μελόνι, χαρακτήρισε τους δασμούς λάθος, ενώ ο Ολλανδός υπουργός Εξωτερικών, Ντέιβιντ φαν Βέελ, μίλησε ανοιχτά για «εκβιασμό», καθώς οι αντιδράσεις από την Ευρώπη συνεχίζονταν.
Η νομοθεσία κατά του εξαναγκασμού, η οποία δεν έχει χρησιμοποιηθεί ποτέ έως σήμερα, δίνει τη δυνατότητα στην ΕΕ να επιβάλλει τιμωρητικά οικονομικά μέτρα σε χώρα που επιχειρεί να επιβάλει αλλαγή πολιτικής.
Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, εξεταζόταν επίσης η επανενεργοποίηση πακέτου αντίμετρων σε αμερικανικά προϊόντα αξίας 93 δισ. ευρώ, που είχε καταρτιστεί στο παρελθόν ως απάντηση σε προηγούμενες απειλές του Τραμπ. Τα μέτρα θα περιλάμβαναν δασμούς σε αυτοκίνητα, βιομηχανικά προϊόντα, τρόφιμα και ποτά από τις ΗΠΑ.
Οι πρέσβεις των 27 κρατών-μελών της ΕΕ συνεδρίασαν εκτάκτως την Κυριακή, μετά την απειλή του Τραμπ για επιβολή δασμών σε έξι χώρες της ΕΕ, καθώς και στο Ηνωμένο Βασίλειο και τη Νορβηγία.
Η στρατιωτική άσκηση αποτελεί ευρωπαϊκή δέσμευση
Σε κοινή δήλωση, οι χώρες αυτές ανέφεραν ότι η στρατιωτική άσκηση «Arctic Endurance», υπό τη δανική ηγεσία, αποτελεί δέσμευση για την ενίσχυση της ασφάλειας «ως κοινό διατλαντικό συμφέρον» και «δεν απειλεί κανέναν». Εκπρόσωπος της Bundeswehr δήλωσε ότι η στρατιωτική άσκηση και αποστολή στη Γροιλανδία ολοκληρώθηκε κανονικά και με επιτυχία.
Οι απειλές για τη Γροιλανδία έχουν ρίξει βαριά σκιά στο ΝΑΤΟ και έχουν θέσει εν αμφιβόλω την εμπορική συμφωνία ΕΕ-ΗΠΑ που υπεγράφη τον περασμένο Αύγουστο. Ο επικεφαλής της μεγαλύτερης πολιτικής ομάδας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος, Μάνφρεντ Βέμπερ, δήλωσε ότι «η έγκριση δεν είναι δυνατή σε αυτό το στάδιο».
Η επικύρωση της συμφωνίας, που θα μηδένιζε τους ευρωπαϊκούς δασμούς σε ορισμένα αμερικανικά προϊόντα, αναμενόταν έως τον Φεβρουάριο.
Ο Μακρόν ξεκαθάρισε ότι η Ευρώπη δεν θα αλλάξει στάση όσον αφορά την πρόθεση αμερικανικής κατάληψης της Γροιλανδίας, δηλώνοντας: «Καμία απειλή ή εκφοβισμός δεν θα μας επηρεάσει – ούτε στην Ουκρανία, ούτε στη Γροιλανδία, ούτε οπουδήποτε αλλού».
Σε κοινή δήλωση, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και ο Αντόνιο Κόστα επανέλαβαν ότι οι δασμοί «υπονομεύουν τις διατλαντικές σχέσεις και εγκυμονούν τον κίνδυνο μιας επικίνδυνης καθοδικής πορείας». Οι δύο ηγέτες, που βρίσκονταν στην Παραγουάη για την υπογραφή εμπορικής συμφωνίας με χώρες της Mercosur, φέρονται να αιφνιδιάστηκαν από τις τελευταίες απειλές του Τραμπ.
Η Μελόνι, από τους πιο σταθερούς Ευρωπαίους συμμάχους του Τραμπ, δήλωσε στη Σεούλ ότι μίλησε μαζί του και του εξέφρασε τη διαφωνία της, χαρακτηρίζοντας τα προτεινόμενα μέτρα «λάθος».
Ο πρόεδρος της Φινλανδίας, Αλεξάντερ Στουμπ, δήλωσε ότι οι ευρωπαϊκές χώρες στέκονται ενωμένες στο πλευρό της Δανίας και της Γροιλανδίας, προειδοποιώντας ότι οι δασμοί θα οδηγήσουν σε επικίνδυνη κλιμάκωση.
Ο αντικαγκελάριος της Γερμανίας, Λαρς Κλίνγκμπαϊλ, τόνισε ότι το Βερολίνο θα επιδιώξει λύσεις με τις ΗΠΑ, αλλά «δεν θα δεχθεί εκβιασμούς» και προανήγγειλε ευρωπαϊκή απάντηση.
Εκ μέρους της βρετανικής κυβέρνησης η υπουργός Πολιτισμού Λίσα Νάντι χαρακτήρισε την απόφαση Τραμπ «εντελώς λανθασμένη», χωρίς να διευκρινίσει αν το Ηνωμένο Βασίλειο θα προχωρήσει σε αντίμετρα.
Γιατί η Γροιλανδία έγινε το μήλο της Έριδος σε πλανητική κλίμακα
Η κλιματική κρίση έχει φέρει στο προσκήνιο τη Γροιλανδία ως στρατηγικό γεωπολιτικό σημείο, καθώς η ταχέως αυξανόμενη θερμοκρασία της Αρκτικής ανοίγει νέες προοπτικές για την εκμετάλλευση των φυσικών πόρων της και τη δημιουργία νέων εμπορικών οδών.
Η σταδιακή τήξη των πάγων εντείνει τον ανταγωνισμό ανάμεσα στις μεγάλες παγκόσμιες δυνάμεις για τον έλεγχο της περιοχής, με την κυβέρνηση Τραμπ να τοποθετεί τη Γροιλανδία σε κεντρική θέση στις στρατηγικές της ΗΠΑ.
Το λιώσιμο των πάγων της Αρκτικής –ένα φαινόμενο που συμβαίνει τέσσερις φορές ταχύτερα από ότι στην υπόλοιπη Γη– φέρνει στην επιφάνεια μια σειρά από γεωπολιτικές και οικονομικές ευκαιρίες.
Σύμφωνα με ανάλυση της Washington Post, o στρατηγικός ρόλος της Γροιλανδίας, συνδυασμένος με τις ανεξερεύνητες φυσικές της πηγές, όπως διαμάντια, λίθιο και χαλκό, καθιστούν την περιοχή ιδιαίτερα ελκυστική για τις μεγάλες δυνάμεις, οι οποίες προσπαθούν να αποκτήσουν τον έλεγχο των αναδυόμενων εμπορικών οδών και των φυσικών πόρων της.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ έχει επανειλημμένα εκφράσει την επιθυμία του να αποκτήσει τη Γροιλανδία και το τελευταίο διάστημα πιο έντονα από ποτέ, βασιζόμενος στη στρατηγική της θέση και στις πλουσιότερες από ποτέ φυσικές της πηγές.
Αν και ο Τραμπ αρνείται τη σύνδεση της κλιματικής αλλαγής με αυτή την επιθυμία, η πραγματικότητα παραμένει: η αύξηση της θερμοκρασίας στην περιοχή καθιστά τη Γροιλανδία κρίσιμη για την εθνική ασφάλεια των ΗΠΑ.
Όπως υποστηρίζει η Σέρι Γκούντμαν, ειδική στο Ινστιτούτο Ατλαντικού Συμβουλίου «η στρατηγική της θέση και η πρόσβαση σε αναξιοποίητους πόρους καθιστούν τη Γροιλανδία ακόμα πιο ελκυστική για τα αμερικανικά συμφέροντα».
Η αύξηση της ναυσιπλοΐας και η ανάπτυξη νέων εμπορικών οδών στην περιοχή δημιουργούν πρόσθετες γεωπολιτικές προκλήσεις. Οι παραδοσιακοί εμπορικοί δρόμοι, όπως η Βόρεια Θάλασσα και το Δυτικό Θαλάσσιο Πέρασμα, γίνονται πιο προσβάσιμοι, επιτρέποντας σε εμπορικά πλοία να ταξιδεύουν από τη Βόρεια Ευρώπη προς τη Βόρεια Αμερική, μειώνοντας σημαντικά το χρόνο ταξιδιού.
Κίνα και Ρωσία
Η Κίνα, για παράδειγμα, έχει ήδη επωφεληθεί από τις νέες θαλάσσιες διαδρομές, χρησιμοποιώντας τις για να μειώσει τον χρόνο μεταφοράς αγαθών, ενώ η σύμμαχός της Ρωσία προσπαθεί να εκμεταλλευτεί τις εξελίξεις μετά από μια ιδιαίτερη δύσκολη πολεμική περίοδο.
Η στρατηγική σημασία της Γροιλανδίας συνδέεται επίσης με τις πηγές φυσικών πόρων. Η περιοχή είναι πλούσια σε ορυκτά όπως το λίθιο και ο χαλκός, που είναι απαραίτητα για τη σύγχρονη τεχνολογία, από τα κινητά τηλέφωνα μέχρι τις μπαταρίες ηλεκτρικών οχημάτων.
Η σημασία της Γροιλανδίας αυξάνεται καθώς οι ΗΠΑ επιδιώκουν να ενισχύσουν τη στρατηγική τους παρουσία στην Αρκτική, με το λιώσιμο των πάγων να καθιστά την περιοχή πιο προσβάσιμη για εξορυκτικές και εμπορικές δραστηριότητες.
Ειδικοί αναφέρουν ότι η Αρκτική αναδύεται ως μια νέα περιοχή γεωπολιτικής σύγκρουσης, όπου οι κλιματικές αλλαγές επηρεάζουν τον στρατηγικό ανταγωνισμό.
Όπως επισημαίνει ο Τζόζεφ Μάιεκτ, διευθυντής του Κέντρου Ενεργειακής Ασφάλειας και Κλιματικής Αλλαγής του Κέντρου Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών, «Η τήξη των πάγων της Αρκτικής δημιουργεί μια εντελώς νέα αρένα για οικονομικό και στρατηγικό ανταγωνισμό».
Και ενώ οι εξελίξεις στην Αρκτική μπορεί να φαίνονται αργές, η δυναμική της περιοχής αλλάζει ραγδαία.
