Το φετινό Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός εξελίσσεται σε σκηνή μιας από τις πιο οξείες διατλαντικές κρίσεις των τελευταίων δεκαετιών. Η απειλή του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ να επιβάλει δασμούς σε ευρωπαϊκές χώρες, συνδεδεμένη με την αμφιλεγόμενη πρόθεσή του να αποκτήσει τον έλεγχο της Γροιλανδίας, έχει αιφνιδιάσει τις Βρυξέλλες και έχει προκαλέσει έντονη διπλωματική κινητικότητα.
Με φόντο φόβους για αποσταθεροποίηση του ΝΑΤΟ, υπονόμευση της ευρωπαϊκής ενότητας και γεωπολιτικά οφέλη για Κίνα και Ρωσία, οι Ευρωπαίοι ηγέτες επιχειρούν στο Νταβός να κερδίσουν χρόνο, να αποκλιμακώσουν την ένταση και να αποφύγουν μια ανοιχτή εμπορική και στρατηγική σύγκρουση με την Ουάσιγκτον, μεταδίδει το Politico, αν και εντείνονται οι διαθέσεις για σκληρή απάντηση.
Διπλωματία στο Νταβός: Γροιλανδία, δασμοί και αντίποινα
Στις Βρυξέλλες, διπλωμάτες εξετάζουν το ενδεχόμενο επιβολής δασμών ύψους 93 δισ. ευρώ κατά των ΗΠΑ και μιλούν για ενεργοποίηση των εμπορικού «μπαζούκα», το οποίο είναι αμφιλεγόμενο,, ως αντίποινα στην ανακοίνωση του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ για επιβολή δασμού 10% σε οκτώ ευρωπαϊκές χώρες, λόγω της στάσης τους στο ζήτημα της Γροιλανδίας.
Στο Νταβός, οι ηγέτες της ΕΕ έχουν την πρώτη ευκαιρία να θέσουν το ζήτημα απευθείας στον Τραμπ, σε ένα περιβάλλον έντονης γεωπολιτικής ανησυχίας για την Αρκτική. Ο υπουργός Οικονομικών της Γερμανίας τάχθηκε υπέρ της Γαλλίας όσον αφορά την ανάγκη για μια σκληρή αντίδραση. Παράλληλα, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα ανακοίνωσε ότι θα συγκαλέσει έκτακτη, διά ζώσης σύνοδο κορυφής των ηγετών αργότερα μέσα στην εβδομάδα, πιθανότατα την Πέμπτη, καθώς η κρίση κλιμακώνεται ραγδαία.
Το Νταβός ως πεδίο διαπραγμάτευσης για τη Γροιλανδία
Σύμφωνα με αρκετούς διπλωμάτες και αξιωματούχους της ΕΕ που μίλησαν στο Politico, οι Ευρωπαίοι ηγέτες που αντιμετωπίζουν τη σοβαρότερη διατλαντική κρίση εδώ και δεκαετίες σκοπεύουν να αξιοποιήσουν τη συνάντηση κορυφής στο Νταβός για να αποτρέψουν τον Τραμπ από κινήσεις που θα μπορούσαν να τινάξουν στον αέρα το ΝΑΤΟ λόγω της Γροιλανδίας.
Η συνάντηση της παγκόσμιας ελίτ στις ελβετικές Άλπεις αποτελεί την πρώτη ευκαιρία για άμεση, πρόσωπο με πρόσωπο επικοινωνία με τον Αμερικανό πρόεδρο, μετά την κλιμάκωση των εντάσεων και την απειλή επιβολής δασμών σε έξι κράτη-μέλη της ΕΕ, καθώς και στο Ηνωμένο Βασίλειο και τη Νορβηγία — χώρες που είχαν αναπτύξει στρατεύματα στη Γροιλανδία τις προηγούμενες ημέρες.
Τρεις ανώτεροι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι δήλωσαν στο Politico ότι τουλάχιστον μία συνάντηση μεταξύ του Τραμπ και κορυφαίων αξιωματούχων της ΕΕ και του ΝΑΤΟ αναμένεται να πραγματοποιηθεί στο Νταβός.
Η Ουκρανία στο περιθώριο, η Γροιλανδία στο επίκεντρο
Οι σύμβουλοι εθνικής ασφάλειας είχαν αρχικά προετοιμαστεί για εις βάθος συζητήσεις γύρω από τις ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις για τον πόλεμο στην Ουκρανία. Ωστόσο, η αιφνιδιαστική πρόταση του Τραμπ για απόκτηση της Γροιλανδίας αναμένεται να κυριαρχήσει στην ατζέντα, μετά από ένα μπαράζ διπλωματικών επαφών και τηλεφωνικών συνομιλιών μεταξύ ηγετών της ΕΕ, του Ηνωμένου Βασιλείου και του ΝΑΤΟ.
Ο Τραμπ θα συνοδεύεται από τον υπουργό Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο, τον υπουργό Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ και τον υπουργό Εμπορίου Χάουαρντ Λάτνικ, μεταξύ άλλων.
Δασμοί, «μπαζούκα» και ευρωπαϊκή αυτοσυγκράτηση
Η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν δήλωσε ότι η Ευρώπη θα αντιμετωπίσει τις προκλήσεις «με σταθερότητα και αποφασιστικότητα», ενώ η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Κάγια Κάλας προειδοποίησε ότι Κίνα και Ρωσία «τρίβουν τα χέρια τους» από τις διαιρέσεις μεταξύ των συμμάχων.
Παρά τις πιέσεις για ενεργοποίηση του Μηχανισμού Αντι-Καταναγκασμού (Anti-Coercion Instrument), το λεγόμενο «μπαζούκα» δεν υπάρχει προς το παρόν πλειοψηφία μεταξύ των κρατών-μελών υπέρ της χρήσης του. Η κυρίαρχη γραμμή είναι η αναμονή, με το βλέμμα στραμμένο στην 1η Φεβρουαρίου, ημερομηνία κατά την οποία ο Τραμπ ενδέχεται να προχωρήσει στις απειλές του.
Ωστόσο, ο υπουργός Οικονομικών της Γερμανίας τάχθηκε υπέρ της Γαλλίας όσον αφορά την ανάγκη για μια σκληρή αντίδραση στην τελευταία προσπάθεια του Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ να πιέσει για τον έλεγχο της Γροιλανδίας από τις ΗΠΑ. Ο Λαρς Κλίνγκμπαϊλ, ο οποίος είναι επίσης αντικαγκελάριος της Γερμανίας, δήλωσε στους δημοσιογράφους τη Δευτέρα ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα πρέπει να προετοιμάσει το λεγόμενο εμπορικό «μπαζούκα» της ώστε να είναι έτοιμη να αντεπιτεθεί στην Ουάσινγκτον εάν ο Τραμπ προχωρήσει με τις απειλές του για αυξημένους δασμούς κατά των χωρών της ΕΕ.
Φρίντριχ Μερτς και Λαρς Κλινγκμπάιλ © EPA/HANNIBAL HANSCHKE
«Υπάρχει μια νομικά καθιερωμένη ευρωπαϊκή εργαλειοθήκη για την αντιμετώπιση του οικονομικού εκβιασμού με πολύ ευαίσθητα μέτρα. Και τώρα θα πρέπει να εξετάσουμε το ενδεχόμενο χρήσης αυτών των μέτρων», δήλωσε ο Κλίνγκμπαϊλ, μιλώντας δίπλα στον Γάλλο ομόλογό του στο Βερολίνο. «Όλα πρέπει να είναι έτοιμα τώρα», πρόσθεσε, τονίζοντας επίσης ότι «είμαστε έτοιμοι να βρούμε λύσεις. Απλώνουμε το χέρι μας, αλλά δεν είμαστε έτοιμοι να εκβιαστούμε».
Το γραφείο του Γάλλου Προέδρου Εμανουέλ Μακρόν ανακοίνωσε την Κυριακή ότι η Γαλλία θα ζητήσει από την ΕΕ να ενεργοποιήσει το Μέσο Κατά του Καταναγκασμού του μπλοκ, με το παρατσούκλι «εμπορικό μπαζούκα».
Η Γερμανία είναι συνήθως πιο απρόθυμη να λάβει τέτοια εκτεταμένα μέτρα, κυρίως για να προστατεύσει την ασθενή και εξαρτώμενη από τις εξαγωγές οικονομία της. Αλλά τα τελευταία σχόλια του Κλίνγκμπαϊλ σηματοδοτούν μια προθυμία να υιοθετήσει μια πιο σκληρή γραμμή με την Ουάσινγκτον – τουλάχιστον από την πλευρά των Σοσιαλδημοκρατών, που κυβερνούν σε μια κυβέρνηση συνασπισμού με τους συντηρητικούς του καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς.
«Βιώνουμε συνεχώς νέες προκλήσεις. Βιώνουμε συνεχώς νέο ανταγωνισμό, τον οποίο επιδιώκει ο πρόεδρος Τραμπ. Και εδώ εμείς οι Ευρωπαίοι πρέπει να καταστήσουμε σαφές ότι έχει επιτευχθεί το όριο», δήλωσε ο Κλίνγκμπαϊλ. Όλα τα βλέμματα είναι τώρα στραμμένα στον Φρίντριχ Μερτς, ο οποίος στο παρελθόν ήταν πιο διαλλακτικός απέναντι στην κυβέρνηση Τραμπ από τον κεντροαριστερό αντικαγκελάριο.
Ο πρώην αναπληρωτής ανώτατος συμμαχικός διοικητής του ΝΑΤΟ στην Ευρώπη, Ρίτσαρντ Σίρεφ, δήλωσε στο Politico ότι ο ρόλος των ΗΠΑ ως παγκόσμιου εγγυητή της ειρήνης είναι «νεκρός» και ότι το ΝΑΤΟ ίσως χρειαστεί να επιβιώσει χωρίς την Αμερική. Οι κινήσεις του Τραμπ στη Γροιλανδία, όπως είπε, συνιστούν «άμεση απειλή για την εδαφική ακεραιότητα ενός συμμάχου του ΝΑΤΟ».
Κατά τον Σίρεφ, η κατευναστική στάση δεν έχει αποτέλεσμα και η Ευρώπη θα πρέπει να επιδείξει πραγματική αποφασιστικότητα, αυξάνοντας άμεσα τις πολεμικές δαπάνες. «Αν δεν δείξουμε ισχύ, θα υπάρξουν και άλλα σοκ», προειδοποίησε.
Το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ προσαρμόζεται στη βούληση του Τραμπ
Όταν ο Ντόναλντ Τραμπ επισκέφθηκε για πρώτη φορά το Νταβός το 2018, έμοιαζε ξένο σώμα στο πάρτι της παγκόσμιας ελίτ. Οκτώ χρόνια αργότερα, ο πρόεδρος των ΗΠΑ έχει καταφέρει να προσαρμόσει το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στη δική του ατζέντα. Η ετήσια συνάντηση πολιτικών και επιχειρηματικών ηγετών, που ξεκινά τη Δευτέρα στις ελβετικές Άλπεις, αγκαλιάζει πλέον τη σκληρή realpolitik, την τεχνολογία και τις συμφωνίες, αφήνοντας σε δεύτερο πλάνο ζητήματα όπως η κλιματική αλλαγή, εξηγεί ανάλυση στο Reuters. Το Νταβός παραμένει ατελής αλλά ενδεικτικός καθρέφτης των μετατοπίσεων στην παγκόσμια ισορροπία ισχύος — και φέτος, το αποτύπωμα Τραμπ είναι πανταχού παρόν.
Είναι εύκολο να απορρίψει κανείς το Νταβός ως μια λέσχη συζητήσεων για προνομιούχους μάνατζερ και αποσυνδεδεμένους πολιτικούς. Ωστόσο, το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ, που ίδρυσε ο Κλάους Σβαμπ στο ομώνυμο ελβετικό θέρετρο πριν από πενήμισι δεκαετίες, λειτουργεί και ως — έστω ατελής — αντανάκλαση της μεταβαλλόμενης παγκόσμιας τάξης. Κάθε Ιανουάριο, η παρουσία αρχηγών κρατών, επιχειρηματιών, επενδυτών και πλήθους παρατρεχάμενων προσφέρει ένα στιγμιότυπο του ποιος μετράει στην παγκόσμια πολιτική, επιχειρηματική και χρηματοπιστωτική σκηνή.
Μια απλή βόλτα στον κεντρικό δρόμο του Νταβός είναι αποκαλυπτική. Εταιρείες κυβερνοασφάλειας όπως η CrowdStrike, όμιλοι όπως η International Holding Company από το Άμπου Ντάμπι, αλλά και κυβερνήσεις όπως της Ινδονησίας, έχουν δαπανήσει τεράστια ποσά για να καλύψουν βιτρίνες με τα λογότυπά τους. Το λεγόμενο USA House, εγκατεστημένο σε εκκλησία κοντά στο συνεδριακό κέντρο, διαφημίζει εκδηλώσεις με τη συμμετοχή του υπουργού Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ και του ειδικού απεσταλμένου για τη Μέση Ανατολή Στιβ Γουίτκοφ.
Φέτος, ο Τραμπ είναι αδύνατον να αγνοηθεί. Ο πρόεδρος, που θα απευθυνθεί στο ακροατήριο του Νταβός την Τετάρτη, φτάνει λίγες ημέρες αφότου απείλησε με επιβολή δασμών σε ευρωπαϊκές χώρες αν οι ΗΠΑ δεν αποκτήσουν τη Γροιλανδία. Μαζί του φέρνει ένα βαρύ κυβερνητικό επιτελείο, με τον Μπέσεντ, τον υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο και τον υπουργό Εμπορίου Χάουαρντ Λάτνικ.
Στους διαδρόμους θα συναντηθούν με κορυφαία στελέχη επιχειρήσεων, όπως ο επικεφαλής της Nvidia Τζένσεν Χουάνγκ και ο διευθύνων σύμβουλος της JPMorgan Τζέιμι Ντίμον. Παρόντες θα είναι και ανώτατοι πολιτικοί αξιωματούχοι: ο αντιπρόεδρος της κινεζικής κυβέρνησης Χε Λιφένγκ, ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν, ο Καναδός Μαρκ Κάρνεϊ, ο Γερμανός Φρίντριχ Μερτς και ο πρόεδρος της Ινδονησίας Πραμπόβο Σουμπιάντο. Η εικόνα αυτή έρχεται σε έντονη αντίθεση με πέρυσι, όταν οι σύνεδροι παρακολουθούσαν από απόσταση τις πρώτες ημέρες της δεύτερης θητείας Τραμπ, 7.000 χιλιόμετρα μακριά.
Ο διευθύνων σύμβουλος της BlackRock, Λάρι Φινκ © EPA/HOLLIE ADAMS
Αλλαγή κατεύθυνσης και νέα ρητορική στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ
Η φετινή κοσμοσυρροή δικαιώνει, ως έναν βαθμό, τη στροφή του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ μετά την αιφνίδια αποχώρηση του Σβαμπ από την προεδρία πέρυσι. Ο οργανισμός έχει εγκαταλείψει μέρος της υψηλόφρονης ρητορικής του και προβάλλει περισσότερο τον ρόλο του ως ουδέτερου διαμεσολαβητή ειλικρινούς διαλόγου. Ο διευθύνων σύμβουλος του WEF, Μπόργκε Μπρέντε, τόνισε πρόσφατα την ανεξαρτησία και την ουδετερότητα του θεσμού, υπογραμμίζοντας τη βάση του στη «ουδέτερη Ελβετία».
Την ίδια στιγμή, ο Λάρι Φινκ της BlackRock, που έχει αναλάβει προσωρινός συμπρόεδρος του διοικητικού συμβουλίου μετά τον Σβαμπ, κινείται ενεργά για να προσελκύσει αρχηγούς κρατών και επιχειρηματικούς ηγέτες διεθνώς, μαζί με τον αντιπρόεδρο της Roche, Αντρέ Χόφμαν.
Παρά το φετινό σύνθημα του φόρουμ, «Πνεύμα Διαλόγου», ο Τραμπ δύσκολα θα δείξει διάθεση να ακούσει. Οι απειλές του για τη Γροιλανδία έχουν προκαλέσει κρίση στο ΝΑΤΟ και έντονες αντιδράσεις στην Ευρώπη. Τις τελευταίες εβδομάδες έχει συλλάβει τον πρόεδρο της Βενεζουέλας, μιλήσει για «διοίκηση» της χώρας, πιέσει για αλλαγή καθεστώτος στο Ιράν και απειλήσει με ανάπτυξη στρατευμάτων στη Μινεσότα.
Παράλληλα, η κυβέρνησή του έχει υπονομεύσει την ανεξαρτησία της Fed, απειλώντας με ποινική δίωξη τον πρόεδρό της Τζερόμ Πάουελ. Η επιθετική αυτή στάση απέχει πολύ από το μήνυμα που είχε εκπέμψει ο Τραμπ στο Νταβός το 2018, όταν μιλούσε για ένα μέλλον «όπου όλοι μπορούν να ευημερούν».
Η κλιματική αλλαγή στο περιθώριο του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ
Ένα θέμα που φαίνεται να περνά σε δεύτερη μοίρα είναι η κλιματική αλλαγή. Στο επίσημο πρόγραμμα του Νταβός υπάρχουν μόλις τέσσερις συνεδρίες που αναφέρονται ρητά στο ζήτημα, έναντι 16 το 2022. Αντί για πράσινη μετάβαση, κυριαρχεί η συζήτηση για ενεργειακή ασφάλεια και κόστος. Χαρακτηριστική είναι η συμμετοχή του Αμερικανού υπουργού Ενέργειας Κρις Ράιτ, πρώην στελέχους του κλάδου, σε πάνελ με την επικεφαλής της Occidental Petroleum, Βίκι Χόλαμπ.
Ο ίδιος ο Φινκ ενσαρκώνει τη μετατόπιση προτεραιοτήτων: από τις 18 αναφορές στο «net zero» σε επιστολή του το 2021, πέρασε πέρυσι στην παραδοχή ότι η απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα δεν λαμβάνει πάντα υπόψη το κόστος για τους πολίτες και τον αναδυόμενο κόσμο.
Ένα φόρουμ που λυγίζει με τους ανέμους της εποχής
Η μακροβιότητα του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ οφείλεται στην ικανότητά του να προσαρμόζεται στους πολιτικούς και οικονομικούς ανέμους: από την παγκοσμιοποίηση, στις αναδυόμενες αγορές, την προσέγγιση με την Κίνα και, πλέον, τη σύμπλευση με τον Τραμπ. Ωστόσο, αν οι σχέσεις ΗΠΑ-Ευρώπης συνεχίσουν να επιδεινώνονται, γίνεται όλο και δυσκολότερο να φανταστεί κανείς την ίδια συνύπαρξη στο Νταβός κάθε Ιανουάριο.
Το φόρουμ είναι διαβόητο για τη δημιουργία μιας ετήσιας «συναίνεσης του Νταβός» που συχνά αποδεικνύεται λανθασμένη. Η θερμή αγκαλιά στον Τραμπ και την ατζέντα του ίσως αποδειχθεί το πιο πρόσφατο — και πιο δαπανηρό — σφάλμα.
