Ο Φρίντριχ Μερτς ζητεί ψυχραιμία από τον Εμανουέλ Μακρόν απέναντι στις νέες απειλές του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ για την επιβολή δασμών σε ευρωπαϊκές χώρες–μέλη του ΝΑΤΟ, επαναφέροντας στο προσκήνιο τις εύθραυστες ισορροπίες στις διατλαντικές σχέσεις, αλλά και τις εσωτερικές διαφοροποιήσεις στο εσωτερικό της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η προσπάθεια του Γερμανού καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς να συγκρατήσει τη σκληρότερη στάση του Γάλλου προέδρου Εμανουέλ Μακρόν, ο οποίος φέρεται διατεθειμένος να ζητήσει την ενεργοποίηση του ισχυρότερου εμπορικού μηχανισμού αντίδρασης της ΕΕ.
Με τη γερμανική οικονομία να εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τις εξαγωγές προς τις ΗΠΑ, το Βερολίνο φοβάται ότι μια ανεξέλεγκτη κλιμάκωση θα μπορούσε να αποδειχθεί ιδιαίτερα επώδυνη.
Ο Μερτς και η προσπάθεια συγκράτησης του Μακρόν
Όπως μεταδίδει το Bloomberg, ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς δήλωσε ότι προσπαθεί να πείσει τον Γάλλο πρόεδρο Εμανουέλ Μακρόν να μετριάσει την αντίδρασή του απέναντι στην τελευταία απειλή του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ για την επιβολή νέων εμπορικών δασμών στους Ευρωπαίους συμμάχους της Ουάσιγκτον. Σύμφωνα με δημοσίευμα του Bloomberg το Σαββατοκύριακο, ο Μακρόν προτίθεται να ζητήσει την ενεργοποίηση του λεγόμενου «μηχανισμού κατά του εξαναγκασμού» της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με το παρατσούκλι «μπαζούκα».
Ο Μερτς, ωστόσο, υπογράμμισε τη Δευτέρα ότι η μεγαλύτερη εξάρτηση της Γερμανίας από τις εξαγωγές καθιστά το Βερολίνο λιγότερο πρόθυμο να ενεργοποιήσει το ισχυρότερο εμπορικό αντίμετρο που διαθέτει το μπλοκ.
Διαφορετική έκθεση στους δασμούς ΗΠΑ–ΕΕ
«Η Γαλλία επηρεάζεται από τους αμερικανικούς δασμούς σε διαφορετικό βαθμό απ’ ό,τι εμείς», δήλωσε ο Μερτς σε δημοσιογράφους στο Βερολίνο, προσθέτοντας ότι είναι επομένως κατανοητό ο Μακρόν να θέλει «να αντιδράσει λίγο πιο σκληρά απ’ ό,τι εμείς». Παρ’ όλα αυτά, όπως τόνισε, οι δύο πλευρές καταβάλλουν προσπάθεια –και μέχρι στιγμής καταφέρνουν– να υιοθετήσουν μια κοινή θέση ενόψει της ειδικής συνόδου κορυφής της ΕΕ που θα πραγματοποιηθεί την Πέμπτη στις Βρυξέλλες, με αντικείμενο τα επόμενα βήματα.
Οι Ευρωπαίοι ηγέτες αιφνιδιάστηκαν από την απειλή του Τραμπ να επιβάλει δασμούς σε οκτώ ευρωπαϊκές χώρες–μέλη του ΝΑΤΟ, ως αντίδραση στην άρνησή τους να στηρίξουν το σχέδιό του για προσάρτηση της Γροιλανδίας. Η κίνηση αυτή ουσιαστικά ακυρώνει την εμπορική συμφωνία ΕΕ–ΗΠΑ που είχε επιτευχθεί πέρυσι και την οποία οι ηγέτες των δύο πλευρών ήλπιζαν ότι θα σταθεροποιούσε τη διατλαντική σχέση.
Οι χώρες του ΝΑΤΟ είχαν δηλώσει ότι θα προχωρούσαν σε περιορισμένες ασκήσεις στρατιωτικού σχεδιασμού στο ημιαυτόνομο έδαφος της Δανίας, το οποίο θεωρείται στρατηγικής σημασίας για την ισορροπία ισχύος στην Αρκτική – μια περιοχή που προσελκύει αυξανόμενο ενδιαφέρον από τη Ρωσία και την Κίνα.
Ο Μερτς, οι αγορές και ο φόβος κλιμάκωσης
Η τελευταία ανακοίνωση του Τραμπ για δασμούς προκάλεσε έντονες αναταράξεις στις ευρωπαϊκές αγορές. Ο δείκτης Stoxx Europe 600 υποχώρησε κατά 1,1% έως τις 14:32 ώρα Παρισιού, απομακρυνόμενος από πρόσφατα επίπεδα-ρεκόρ, ενώ οι κλάδοι με τη μεγαλύτερη έκθεση στην αμερικανική αγορά –όπως οι αυτοκινητοβιομηχανίες και οι εταιρείες πολυτελών ειδών– κατέγραψαν σημαντικές απώλειες.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση συζητά την επιβολή δασμών σε αμερικανικά προϊόντα αξίας 93 δισ. ευρώ, εφόσον ο Τραμπ δεν υποχωρήσει. Τα μέτρα έχουν ήδη εγκριθεί και θα μπορούσαν να εφαρμοστούν ταχύτατα, στοχεύοντας μεταξύ άλλων αμερικανικά βιομηχανικά προϊόντα, όπως αεροσκάφη της Boeing, αυτοκίνητα κατασκευασμένα στις ΗΠΑ και το μπέρμπον.
Κίνδυνοι για τη Γερμανία και τη διατλαντική σχέση
Σύμφωνα με εκτιμήσεις του Bloomberg Economics, εάν ο Τραμπ προχωρήσει στην πλήρη επιβολή δασμών 25%, οι εξαγωγές των στοχευόμενων χωρών προς τις ΗΠΑ θα μπορούσαν να μειωθούν έως και 50%, με τη Γερμανία να συγκαταλέγεται στις πλέον εκτεθειμένες οικονομίες. Ένα τέτοιο πλήγμα θα ερχόταν σε μια στιγμή κατά την οποία η μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης μόλις αρχίζει να εξέρχεται από μια παρατεταμένη περίοδο στασιμότητας.
Ευρωπαίοι αξιωματούχοι φοβούνται επίσης ότι ένας φαύλος κύκλος αντιποίνων θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο όχι μόνο τις εμπορικές σχέσεις με τον Λευκό Οίκο, αλλά ακόμη και τη στρατιωτική στήριξη των ΗΠΑ προς την Ουκρανία, αναφέρει το Bloomberg.
Ο Μερτς, ο συμβιβαστικός τόνος και η στρατηγική πειθούς
Σε αντίθεση με τον αναπληρωτή του και υπουργό Οικονομικών Λαρς Κλίνγκμπαϊλ, ο οποίος προειδοποίησε ότι ο Τραμπ έχει «ξεπεράσει μια κόκκινη γραμμή», ο Μερτς υιοθέτησε πιο συμβιβαστικό τόνο. Αν και δεν ζήτησε άμεση ενεργοποίηση του μηχανισμού κατά του εξαναγκασμού, ο Κλίνγκμπαϊλ κάλεσε τους Ευρωπαίους εταίρους να προετοιμαστούν για το ενδεχόμενο επιβολής δασμού 10% από την 1η Φεβρουαρίου, ο οποίος θα αυξηθεί στο 25% τον Ιούνιο, εάν δεν υπάρξει συμφωνία για την «αγορά της Γροιλανδίας».
Ο Μερτς τόνισε ότι η Γερμανία βρίσκεται σε στενή επαφή με τους εταίρους της στην ΕΕ, καθώς και με συμμάχους όπως η Βρετανία και η Νορβηγία, υπογραμμίζοντας ότι όλοι συμφωνούν στην ανάγκη αποφυγής περαιτέρω κλιμάκωσης. «Δεν θέλουμε έναν εμπορικό πόλεμο με τις ΗΠΑ», δήλωσε, προσθέτοντας ωστόσο ότι η Ευρώπη είναι έτοιμη να αντιδράσει εάν βρεθεί αντιμέτωπη με δασμούς που θεωρεί αδικαιολόγητους.
Ο Γερμανός καγκελάριος εξέφρασε την ελπίδα να συναντήσει τον Τραμπ στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός, επισημαίνοντας ότι η εμπειρία δείχνει πως ο Αμερικανός πρόεδρος συχνά απειλεί με δασμούς, άλλοτε υλοποιεί τις απειλές του, αλλά παραμένει ανοικτός στην πειθώ. «Αυτή ακριβώς είναι η στρατηγική μου εδώ και τους τελευταίους εννέα μήνες από τότε που ανέλαβα καθήκοντα – και θα συνεχίσω να την ακολουθώ», κατέληξε, υπογραμμίζοντας ότι οι δασμοί τελικά επιβαρύνουν τους καταναλωτές και πλήττουν σχεδόν όλους.
Ο Τραμπ ψάχνει υπογραφές στο Νταβός για το “Συμβούλιο Ειρήνης” – Οι αντιδράσεις
Παράλληλα, ο Τραμπ μη την πρόταση για δημιουργία ενός νέου «Συμβουλίου Ειρήνης» φιλοδοξεί να αλλάξει τους κανόνες της παγκόσμιας διακυβέρνησης, όμως ήδη προκαλεί σοβαρές αντιδράσεις και βαθιά αμηχανία στους παραδοσιακούς συμμάχους της Ουάσιγκτον.
Ο αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ επιβεβαίωσε το βράδυ της Δευτέρας πως προσκάλεσε τον ρώσο ομόλογό του Βλαντίμιρ Πούτιν να γίνει μέλος του «Συμβουλίου Ειρήνης» του, πρωτοβουλίας με σκοπό την επίλυση διεθνών συγκρούσεων. «Έχει προσκληθεί», είπε ο κ. Τραμπ σε δημοσιογράφους.
Ενώ ο Τραμπ επιδιώκει να σφραγίσει τη συμφωνία στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ στο Νταβός, παρουσιάζοντάς την ως εργαλείο επίλυσης συγκρούσεων με αφετηρία τη μεταπολεμική Γάζα, αρκετές ευρωπαϊκές δημοκρατίες αποστασιοποιούνται, με τη Γαλλία να απορρίπτει ανοιχτά την πρόσκληση.
Η συγκέντρωση εξουσιών στον ίδιο τον Αμερικανό πρόεδρο, το υψηλό οικονομικό τίμημα συμμετοχής και η παρουσία αυταρχικών ηγετών στο εγχείρημα εντείνουν τους φόβους ότι το σχέδιο Τραμπ υπερβαίνει κατά πολύ την ειρηνευτική ρητορική.
Το προτεινόμενο από τον πρόεδρο των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ «Συμβούλιο Ειρήνης» ξεκίνησε με ιδιαίτερα δύσκολους οιωνούς: αμφισβητείται από την Ευρώπη, επικρίνεται από το Ισραήλ και αντιμετωπίζεται με ενθουσιασμό από φίλους του Κρεμλίνου. Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν απέρριψε άμεσα την πρόσκληση, η οποία είχε απευθυνθεί και σε ηγέτες αυταρχικών καθεστώτων, όπως ο πρόεδρος της Λευκορωσίας Αλεξάντερ Λουκασένκο.
Πολλές φιλελεύθερες δημοκρατίες εμφανίστηκαν αμήχανες, αβέβαιες για το πώς θα έπρεπε να αντιδράσουν, επιδιώκοντας ταυτόχρονα να μην προσβάλουν τον Τραμπ – μια ανησυχία που, όπως αποδείχθηκε, δεν ήταν αβάσιμη.
Ο Τραμπ, ο Μακρόν και η απειλή για τη σαμπάνια
Ενοχλημένος από την άρνηση του Γάλλου προέδρου, ο Τραμπ απείλησε να επιβάλει δασμούς 200% στη γαλλική σαμπάνια. «Κανείς δεν τον θέλει, γιατί πολύ σύντομα θα είναι εκτός αξιώματος», δήλωσε τη Δευτέρα σε δημοσιογράφους. «Θα βάλω δασμό 200% στα κρασιά και τις σαμπάνιες του και τότε θα συμμετάσχει».
Σύμφωνα με άτομα που γνωρίζουν το ζήτημα, ο Τραμπ επιθυμεί την υπογραφή του πλήρους καταστατικού και των αρμοδιοτήτων του συμβουλίου στο Νταβός την Πέμπτη. Ωστόσο, λεπτομέρειες των όρων έχουν προκαλέσει έντονο προβληματισμό σε αρκετούς από τους προσκεκλημένους.
Ο χρόνος για αποφάσεις είναι περιορισμένος. Η Βρετανία, η Σουηδία, η Ολλανδία, η Γερμανία και ο Καναδάς αναμένεται να ακολουθήσουν τη Γαλλία και να μην συμμετάσχουν στην τελετή, σύμφωνα με πηγές. Ο Τραμπ απαιτεί από τα κράτη να καταβάλουν 1 δισ. δολάρια για μόνιμη συμμετοχή στο συμβούλιο, όρος που επιβεβαιώθηκε από τον Λευκό Οίκο και αιφνιδίασε πολλούς ηγέτες.
Το καταστατικό του συμβουλίου, το οποίο έχει δει το Bloomberg, φαίνεται να αποδίδει την τελική εξουσία λήψης αποφάσεων στον ίδιο τον Τραμπ, εγείροντας σοβαρά ερωτήματα, μεταξύ άλλων για το πού θα κατευθύνονται οι πληρωμές των κρατών-μελών.
Η ευρωπαϊκή στρατηγική απέναντι στον Τραμπ
Οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι προσπαθούν να τροποποιήσουν τους όρους και να συντονίσουν κοινή απάντηση, ενώ επιδιώκουν να πείσουν και αραβικές χώρες να πιέσουν τον Τραμπ για αλλαγές. Η στάση αυτή συνοψίζει σε μεγάλο βαθμό τη στρατηγική της Ευρώπης στη δεύτερη θητεία Τραμπ: κερδίζει χρόνο, δείχνει διάθεση εμπλοκής και προσπαθεί να τον αποτρέψει από ακραίες επιλογές.
Οι συζητήσεις διεξάγονται σε ιδιαίτερα ευαίσθητη συγκυρία, εν μέσω διαπραγματεύσεων για τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία και με τον Τραμπ να απειλεί ακόμη και με την κατάληψη της Γροιλανδίας.
Διεθνείς αντιδράσεις και ο φόβος ενός «αντί-ΟΗΕ»
Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός Μπενιαμίν Νετανιάχου ήταν ο πρώτος που αντέδρασε δημόσια, δηλώνοντας ότι, παρότι στηρίζει την ιδέα του συμβουλίου, η σύνθεση επιτροπής για τη Γάζα «δεν συντονίστηκε με το Ισραήλ και αντιβαίνει στην πολιτική του». Άλλοι ηγέτες, όπως ο Καναδός πρωθυπουργός Μαρκ Κάρνεϊ, άφησαν ανοιχτό το ενδεχόμενο συμμετοχής «επί της αρχής», ξεκαθαρίζοντας όμως ότι οι όροι πρέπει να επαναδιαπραγματευθούν.
Ιδιωτικά, ανώτεροι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι είναι ιδιαίτερα επικριτικοί, χαρακτηρίζοντας το σχέδιο ως προσπάθεια του Τραμπ να δημιουργήσει έναν ανταγωνιστικό ή ακόμη και υποκατάστατο οργανισμό του ΟΗΕ. Υποστηρίζουν ότι το συμβούλιο δεν αφορά μόνο τη Γάζα, αλλά φιλοδοξεί να αποτελέσει εργαλείο διαχείρισης διεθνών κρίσεων και ελέγχου των παγκόσμιων εξελίξεων.
Την ίδια στιγμή, χώρες όπως η Ουγγαρία και το Μαρόκο έχουν αποδεχθεί την πρόσκληση, ενώ η Ρωσία επιβεβαίωσε ότι ο Βλαντίμιρ Πούτιν προσκλήθηκε να συμμετάσχει. Ένας Ευρωπαίος αξιωματούχος χαρακτήρισε την κίνηση «φάρσα», προειδοποιώντας ότι αποτυπώνει το κεντρικό δίλημμα της Ευρώπης: να ακολουθήσει τον Τραμπ ή να ρισκάρει περαιτέρω διάρρηξη της διατλαντικής συμμαχίας.
