Η Ευρωπαϊκή Ένωση προετοιμάζεται για το ενδεχόμενο εμπορικής αντιπαράθεσης με τις Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς οι απειλές του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ για επιβολή νέων δασμών, με αφορμή τη διαμάχη γύρω από τη Γροιλανδία, προκαλούν έντονη ανησυχία στις Βρυξέλλες.
Οι υπουργοί Οικονομικών της ΕΕ συζητούν ανοιχτά τη χρήση του ευρωπαϊκού εργαλείου κατά του εξαναγκασμού (Anti-Coercion Instrument – ACI), αλλά και άλλων οικονομικών αντιμέτρων, σε μια προσπάθεια να αποτρέψουν την κλιμάκωση χωρίς να εμφανιστούν αδύναμοι.
Την ίδια στιγμή, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επιχειρεί να κρατήσει ανοιχτό τον δίαυλο του διαλόγου, απευθυνόμενη στον Τραμπ με όρους «συμφωνίας» και αξιοπιστίας, ενώ εντός της ΕΕ διαμορφώνονται διαφορετικές προσεγγίσεις ως προς το εύρος και το timing της απάντησης, αναφέρουν αναλυτές στο Bloomberg.
Το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ του Νταβός, η ετήσια σύναξη που είναι αφιερωμένη στην πολυμερή διεθνή συνεργασία η οποία κακοποιείται συστηματικά από τον Ντόναλντ Τραμπ, δίνει σήμερα το βήμα στους ευρωπαίους ηγέτες, την ώρα που κλιμακώνεται το μπρα-ντε-φερ με την Ουάσινγκτον για την Γροιλανδία.
Μία ημέρα πριν από την άφιξη στο ελβετικό χιονοδρομικό θέρετρο του Τραμπ, που πολλαπλασιάζει τις απειλές κατά της κυριαρχίας της Γροιλανδίας και της Δανίας και την ώρα που η Ευρωπαϊκή Ενωση εξετάζει εμπορικά αντίμετρα στην νέα φάση του εμπορικού πολέμου που εξαπέλυσε η Ουάσινγκτον του Ντόναλντ Τραμπ κατά της Ευρώπης, οι δηλώσεις των ευρωπαίων ηγετών από το βήμα του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ θα τύχουν ιδιαίτερης προσοχής.
Η ΕΕ μπροστά σε νέες απειλές δασμών
Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν απηύθυνε έκκληση στον Τραμπ με όρους που, όπως εκτιμάται στις Βρυξέλλες, κατανοεί καλύτερα: «Στην πολιτική, όπως και στις επιχειρήσεις, μια συμφωνία είναι συμφωνία. Και όταν φίλοι δίνουν τα χέρια, αυτό πρέπει να σημαίνει κάτι», δήλωσε.
Παράλληλα, υπογράμμισε ότι οι τελευταίες απειλές για δασμούς εις βάρος χωρών της ΕΕ, ως αντίποινα για την αποστολή στρατευμάτων στη Γροιλανδία, συνιστούν «λάθος», καθώς υπονομεύουν το πνεύμα της συμφωνίας που είχε επιτευχθεί το περασμένο καλοκαίρι μεταξύ Ουάσινγκτον και Βρυξελλών.
Ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν, ο οποίος κατήγγειλε πρόσφατα «την νέα αποικιοκρατία και τον νέο ιμπεριαλισμό» στις διεθνείς σχέσεις, βρίσκεται ανάμεσα στους θιασώτες της διαμόρφωσης μίας αυστηρής ευρωπαϊκής απάντησης στις απειλές Τραμπ. Θα καταλάβει το βήμα του Φόρουμ νωρίς το απόγευμα και θα αναχωρήσει για το Παρίσι το βράδυ χωρίς να διασταυρωθεί με τον Ντόναλντ Τραμπ.
«Φαύλος κύκλος»
Ο Ντόναλντ Τραμπ θα καταλάβει το βήμα του Φόρουμ την Τετάρτη. Ομως η αμερικανική παρουσία στο Νταβός είναι φέτος ισχυρότερη και πιο ορατή από ποτέ, ενώ τα μέλη της αμερικανικής αντιπροσωπείας δεν χρειάστηκε να περιμένουν τον αρχηγό για να κάνουν αισθητή την παρουσία τους.
Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ Σκοτ Μπέσεντ προειδοποίησε ήδη από χθες ότι δεν θα ήταν καθόλου συνετό για την Ευρωπαϊκή Ενωση να λάβει εμπορικά αντίμετρα κατά των Ηνωμένων Πολιτειών εξαιτίας της Γροιλανδίας, ενώ για σήμερα έχει προγραμματίσει σειρά παρεμβάσεων.
Αντίθετα με τον Γάλλο πρόεδρο, ο γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς έχει δηλώσει ότι επιδιώκει να συναντηθεί με τον Ντόναλντ Τραμπ και ότι θέλει να αποφύγει μία κλιμάκωση τελωνειακών δασμών.
«Οι τελωνειακές απειλές μεταξύ συμμάχων είναι απαράδεκτες. Αποδυναμώνουν την διατλαντική μας σχέση και στην χειρότερη των περιπτώσεων μπορούν να οδηγήσουν σε φαύλο κύκλο», προειδοποίησε από την πλευρά του ο πρόεδρος της Φινλανδίας Αλεξάντερ Στουμπ.
Ωστόσο, όταν ερωτήθηκε για την πιθανότητα προσφυγής των Αμερικανών στην στρατιωτική βία, απάντησε: «Δεν πιστεύω ότι οι Αμερικανοί θα καταλάβουν στρατιωτικά τον έλεγχο της Γροιλανδίας».
Μεταξύ των άλλων ηγετών που αναμένονται σήμερα στο Νταβός, ο πρωθυπουργός του Καναδά Μαρκ Κάρνεϊ, που επιδιώκει την μείωση της εξάρτησης της χώρας του από τις Ηνωμένες Πολιτείες και συμφώνησε πρόσφατα σε νέα σύμπραξη με το Πεκίνο.
Η ΕΕ δεν θέλει κλιμάκωση, αλλά προετοιμάζεται
«Δεν θέλουμε να κλιμακώσουμε την κατάσταση, αλλά αν άλλοι συνεχίσουν να κλιμακώνουν, τότε θα χρειαστεί μια ευρωπαϊκή απάντηση», δήλωσε η υπουργός Οικονομικών της Δανίας, Στεφάνι Λόζε, μιλώντας σε δημοσιογράφους στις Βρυξέλλες, πριν από τη συνάντησή της με τους ομολόγους της. «Δεν αποκλείουμε τίποτα σε αυτή τη φάση», πρόσθεσε.
Η ίδια τόνισε ότι, παρότι οι δασμοί πλήττουν τόσο την οικονομία των ΗΠΑ όσο και της ΕΕ και θα πρέπει να αποφεύγονται, οι υπουργοί Οικονομικών θα συζητήσουν τη δυνητική ενεργοποίηση του εμπορικού εργαλείου της Ένωσης, καθώς και άλλα αντίμετρα, εφόσον κριθεί αναγκαίο.
Ο Τραμπ έχει ανακοινώσει επιβολή δασμών 10% σε προϊόντα από οκτώ ευρωπαϊκές χώρες από την 1η Φεβρουαρίου, απειλώντας –μέσω ανάρτησης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης– να αυξήσει τον συντελεστή στο 25% τον Ιούνιο, εάν δεν επιτευχθεί συμφωνία για την «αγορά» της Γροιλανδίας.
Η ΕΕ και το εμπορικό «μπαζούκα»
«Είναι λυπηρό και απολύτως παράλογο να έχουμε έναν Αμερικανό πρόεδρο που εκβιάζει τους υπόλοιπους, προσπαθώντας να αποκτήσει ένα κομμάτι γης ή να το αγοράσει μέσω απειλών», δήλωσε η υπουργός Οικονομικών της Σουηδίας, Ελίζαμπεθ Σβάντεσον, επιβεβαιώνοντας ότι εξετάζεται και η χρήση του εργαλείου κατά του εξαναγκασμού.
«Έχουμε αυτό το εργαλείο για κάποιο λόγο. Είναι πάντα “οπλισμένο”, αλλά θα πρέπει να χρησιμοποιείται μόνο όταν είναι απαραίτητο. Ελπίζω να μη χρειαστεί να το χρησιμοποιήσουμε τώρα», σημείωσε.
Αν και το εμπορικό εργαλείο της ΕΕ δεν έχει ενεργοποιηθεί ποτέ μέχρι σήμερα, σχεδιάστηκε πρωτίστως ως αποτρεπτικός μηχανισμός και, εφόσον χρειαστεί, ως απάντηση σε σκόπιμες ενέργειες εξαναγκασμού από τρίτες χώρες, οι οποίες χρησιμοποιούν εμπορικά μέτρα για να επηρεάσουν τις πολιτικές επιλογές της ΕΕ ή των κρατών-μελών της.
Ποια μέτρα μπορεί να εξετάσει η ΕΕ
Τα πιθανά αντίμετρα στο πλαίσιο του εργαλείου κατά του εξαναγκασμού θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν την επιβολή δασμών, νέους φόρους σε τεχνολογικές εταιρείες ή στοχευμένους περιορισμούς στις επενδύσεις εντός της ΕΕ. Παράλληλα, θα μπορούσαν να προβλέπουν περιορισμό της πρόσβασης σε τμήματα της ενιαίας αγοράς ή αποκλεισμό εταιρειών από τη συμμετοχή σε δημόσιους διαγωνισμούς στην Ευρώπη.
Ο πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν έχει ήδη ζητήσει την ενεργοποίηση του εμπορικού εργαλείου, γνωστού και ως ACI, ως απάντηση στις νέες απειλές δασμών από την πλευρά των ΗΠΑ.
Διαφορετικές φωνές εντός της ΕΕ
Πιο συναινετική στάση υιοθέτησε ο Λιθουανός αξιωματούχος Κριστούπας Βαϊτιεκūνας. «Όποια μέσα έχουν μικρότερη κλίμακα σε σχέση με τον μηχανισμό εξαναγκασμού θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν πρώτα», δήλωσε στις Βρυξέλλες. «Πιστεύω ότι η απάντηση πρέπει να είναι ενιαία και, πάνω απ’ όλα, να εξαντληθούν πρώτα τα άλλα μέτρα πριν από την ενεργοποίηση του μηχανισμού εξαναγκασμού».
Η συζήτηση αποτυπώνει το λεπτό ισοζύγιο που καλείται να διαχειριστεί η ΕΕ: να δείξει ότι διαθέτει ισχυρά εργαλεία και πολιτική βούληση, χωρίς να οδηγηθεί σε μια ανεξέλεγκτη εμπορική σύγκρουση με τον σημαντικότερο διατλαντικό της εταίρο.
Περισσότερο πολιτικές και λιγότερο οικονομικές οι συνέπειες για την ΕΕ
Περισσότερο πολιτικές και λιγότερο οικονομικές θα είναι οι συνέπειες από τις νέες δασμολογικές αυξήσεις που ανακοίνωσε ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ σε βάρος οκτώ ευρωπαϊκών κρατών τα οποία έλαβαν μέρος στην πρόσφατη στρατιωτική άσκηση στην Γροιλανδία. Όπως αναφέρει η γαλλική εφημερίδα Le Monde, σύμφωνα με τους υπολογισμούς του επικεφαλής οικονομολόγου της Capital Economics Νιλ Σίρινγκ, αν υλοποιούσε ο Ντόναλντ Τραμπ την απειλή του για επιβολή δασμών 10%, το αποτέλεσμα θα ήταν η μείωση της ανάπτυξης σε αυτές τις οκτώ χώρες κατά περίπου 0,1%, ενώ στη χειρότερη περίπτωση, κατά την οποία θα αύξανε τους δασμούς κατά 25% τον Ιούνιο, αυτό θα κόστιζε μεταξύ 0,2 και 0,5 ποσοστιαίων μονάδων ανάπτυξης.
Σύμφωνα με τον οικονομολόγο, κατά το χρονικό διάστημα μεταξύ Ιανουαρίου και Νοεμβρίου του 2025, παρά τις δασμολογικές αυξήσεις που σημειώθηκαν, οι εξαγωγές της ΕΕ προς τις Ηνωμένες Πολιτείες αυξήθηκαν στην πραγματικότητα κατά 2% σε σύγκριση με την ίδια περίοδο του 2024.
Στη Γαλλία, η συνολική εικόνα είναι λιγότερο θετική, αφού οι εξαγωγές προς τις Ηνωμένες Πολιτείες τους πρώτους έντεκα μήνες του 2025 μειώθηκαν κατά 2%. Συγκεκριμένα, ορισμένοι τομείς επηρεάστηκαν σοβαρά: -15% για τα καλλυντικά, -16% για τα ποτά (κυρίως κρασί και σαμπάνια) και -1% για τα δερμάτινα είδη. Αυτές οι μειώσεις αντισταθμίστηκαν ωστόσο από την αυξηση των γαλλικών εξαγωγών στους τομείς της αεροδιαστημικής (+35%) και των χημικών προϊόντων (+33%).
Όπως αναφέρει στην γαλλική εφημερίδα ο οικονομικός αναλυτής Σιλβέν Μπερσιγκέρ, αυτό οφείλεται στο ότι «είναι ευκολότερο για τους Αμερικανούς καταναλωτές να ανακατευθύνουν τις αγορές τους, επιλέγοντας λύσεις (όπως τα καλιφορνέζικα κρασιά ή τα αμερικανικά καλλυντικά), παρά για τις εταιρείες να αλλάξουν τις προμήθειες χημικών προϊόντων ή εργαλειομηχανών, από τα οποία μπορεί να εξαρτάται ολόκληρη η αλυσίδα παραγωγής τους».
Σύμφωνα με τους υπολογισμούς του, οι γαλλικές εταιρείες έχουν χάσει 4 δισεκατομμύρια ευρώ σε εξαγωγές προς τις Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά αυτή η μείωση δεν είναι ιδιαίτερα σημαντική, αν λάβουμε υπόψη τη συνολική αξία των γαλλικών εξαγωγών το 2024.
Ξεθωριάζει στο Νταβός το όνειρο του Τραμπ για «Συμβούλιο Ειρήνης»
Την ίδια ώρα, το μεγαλόπνοο όραμα του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ για μια θεαματική τελετή υπογραφής στο Νταβός, με τη δημιουργία ενός νέου «Συμβουλίου Ειρήνης» υπό την ηγεσία του και με τίμημα συμμετοχής 1 δισ. δολαρίων, φαίνεται να καταρρέει με ταχύτητα που θυμίζει το λιγοστό χιόνι στο ελβετικό θέρετρο. Καθώς αυξάνονται οι ανησυχίες ότι η πρωτοβουλία αυτή επιχειρεί να λειτουργήσει ως ανταγωνιστικό σχήμα προς τον ΟΗΕ, ολοένα και περισσότεροι ηγέτες του G7 απορρίπτουν ευγενικά την πρόσκληση.
Η αντίδραση του Τραμπ είναι άμεση και επιθετική: απειλές για δασμούς, δημόσιος χλευασμός και κινήσεις υψηλού συμβολισμού, την ώρα που η εμμονή του με τη Γροιλανδία μονοπωλεί τη γεωπολιτική συζήτηση στο Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ.
Η ιδέα, που παρουσιάστηκε ως ένα νέο όχημα επίλυσης διεθνών συγκρούσεων, προκαλεί έντονες αντιδράσεις, καθώς πολλοί τη βλέπουν ως μια απόπειρα υποκατάστασης των Ηνωμένων Εθνών, ενός οργανισμού που ο Τραμπ επικρίνει εδώ και χρόνια.
Η ανησυχία αυτή έχει οδηγήσει αρκετούς ηγέτες των χωρών της Ομάδας των Επτά (G7) να απορρίψουν την πρόσκληση συμμετοχής, επιλέγοντας μια προσεκτική, αλλά σαφή, αποστασιοποίηση. Το αποτέλεσμα είναι ότι η λίστα των αρνήσεων μεγαλώνει, υπονομεύοντας τη διεθνή νομιμοποίηση που θα χρειαζόταν ένα τέτοιο εγχείρημα.
Ο Τραμπ απαντά με απειλές και χλευασμό
Ο Τραμπ δεν άργησε να εκφράσει τη δυσαρέσκειά του. Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν βρέθηκε στο στόχαστρο με απειλή επιβολής δασμών 200% στη γαλλική σαμπάνια, ενώ παράλληλα χλευάστηκε ως «κουτσό πάπια», υπονοώντας πολιτική αδυναμία. Στη συνέχεια, ο Βρετανός πρωθυπουργός Κιρ Στάρμερ έγινε αντικείμενο ειρωνείας για την απόφαση του Ηνωμένου Βασιλείου να παραδώσει τα νησιά Τσάγκος, στον Ινδικό Ωκεανό, στον Μαυρίκιο.
Οι δημόσιες αυτές επιθέσεις αποκαλύπτουν τον τρόπο με τον οποίο ο Τραμπ αντιμετωπίζει την απόρριψη: όχι ως διπλωματική διαφωνία, αλλά ως προσωπική προσβολή που απαιτεί άμεση και θεαματική απάντηση.
Η εμμονή της ισχύος
Πέρα από το «Συμβούλιο Ειρήνης», ο Τραμπ έχει στραμμένο το βλέμμα του στον «μεγαλύτερο στόχο απ’ όλους»: τη Γροιλανδία. Η επιθυμία του να αποκτήσει τον έλεγχο του μεγαλύτερου νησιού στον κόσμο έχει εξελιχθεί σε εμμονή, η οποία, όπως παρατήρησε χαρακτηριστικά ο πρόεδρος της Φινλανδίας Αλεξάντερ Στουμπ, «ρουφά όλο το οξυγόνο» του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ αυτή την εβδομάδα.
Στην πράξη, η γεωπολιτική ατζέντα του Νταβός φαίνεται να θυσιάζεται στον βωμό των εδαφικών φιλοδοξιών του Τραμπ, καθώς και στην επιθυμία του να αντικαταστήσει έναν ΟΗΕ 80 ετών με ένα νέο, προσωποκεντρικό σχήμα, σχεδιασμένο να διαμορφώνει διεθνείς εξελίξεις υπό αμερικανική –και προσωπική– καθοδήγηση.
Ο Τραμπ και το αδιέξοδο της Ουκρανίας
Για την Ουκρανία και τους συμμάχους της, η εξέλιξη αυτή είναι ιδιαίτερα απογοητευτική. Όσοι ήλπιζαν να «στριμώξουν» τον Τραμπ στις αλπικές πλαγιές του Νταβός και να αποσπάσουν σαφείς δεσμεύσεις για εγγυήσεις ασφαλείας απέναντι σε ενδεχόμενη νέα ρωσική επιθετικότητα, μάλλον θα πρέπει να εγκαταλείψουν αυτές τις προσδοκίες.
Αντί η προσοχή να επικεντρώνεται στην Ουκρανία, τη Ρωσία και τη συλλογική ασφάλεια της Ευρώπης, το ενδιαφέρον μετατοπίζεται στις προσωπικές πρωτοβουλίες του Αμερικανού προέδρου και στις αντιδράσεις που αυτές προκαλούν.
Ισχυροί άνδρες όπως ο Αλεξάντερ Λουκασένκο της Λευκορωσίας και ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντίμιρ Πούτιν εμφανίζονται πρόθυμοι να αποδεχθούν την πρόσκληση για το «Board of Peace», γεγονός που εντείνει το δίλημμα για πολλούς άλλους ηγέτες. Η συμμετοχή ή η απόρριψη δεν είναι απλή υπόθεση, ιδίως όταν είναι γνωστό ότι ο Τραμπ δεν αντιδρά καλά στην άρνηση.
Νωρίς σήμερα, ο Τραμπ ανάρτησε δημόσια στιγμιότυπο μηνύματος από τον Μακρόν, εκθέτοντάς τον στο παγκόσμιο κοινό. Λίγα λεπτά αργότερα, δημοσίευσε εικόνα παραγόμενη από τεχνητή νοημοσύνη, στην οποία απεικονίζεται να υψώνει την αστερόεσσα πάνω από τη Γροιλανδία — ένα ψηφιακό σύμβολο που συνοψίζει τις φιλοδοξίες, τις εμμονές και τη στρατηγική επικοινωνίας του.
Το όνειρο του Τραμπ για παγκόσμια ηγεμονία μέσω θεαματικών κινήσεων μπορεί να ξεθωριάζει, αλλά οι επιπτώσεις του στη διεθνή σκηνή παραμένουν απολύτως πραγματικές.
