«Καλώ τους Ευρωπαίους να απορρίψουν την υποταγή στις απειλές του Ντόναλντ Τραμπ για την Γροιλανδία». «Η υποταγή μας θα ήταν ιστορικό λάθος». «Έχουμε κατάφωρο εμπορικό εκβιασμό… η ΕΕ να ενεργοποιήσει χωρίς χρονοτριβή τον ευρωπαϊκό μηχανισμό καταστολής του καταναγκασμού». Δεν είναι λόγια του καγκελαρίου Μερτς ή του Ισπανού πρωθυπουργού Σάντσεθ, αλλά αποσπάσματα από την ομιλία του επικεφαλής του γαλλικού κόμματος, Εθνικού Συναγερμού, Ζορντάν Μπαρντελά, στο ευρωκοινοβούλιο, στο Στρασβούργο! Είναι ο ίδιος που πριν από ένα χρόνο δήλωνε ότι «θαυμάζει» τον Τραμπ για τον πατριωτισμό του και ότι τρέφει ένα «σύνδρομο του μικρού αδελφού» απέναντί του.
Πώς αλλάζουν οι καιροί! Και δεν είναι μόνο ο Μπαρντελά που υψώνει λάβαρα αντίστασης απέναντι στον Τραμπ. Η Ιταλίδα πρωθυπουργός Τζόρτζια Μελόνι, δήλωσε ότι η επιβολή νέων κυρώσεων από τις ΗΠΑ «θα ήταν ένα λάθος. Τέτοιες κινήσεις δεν οδηγούν πουθενά», λέγοντας μάλιστα ότι διατύπωσε την αντίθεσή της σε τηλεφωνική επικοινωνία με τον Αμερικανό Πρόεδρο. Ίσως το πιο βαθύ ρήγμα καταγράφεται στους κόλπους του ακροδεξιού κόμματος AfD, που η προσκόλλησή του στην ατζέντα του MAGA και η κολακεία από την προτίμηση που έδειξε στο κόμμα ο Έλον Μασκ ξεπερνούσε κάθε όριο. Αίφνης, τα τελευταία 24ωρα, η συμπρόεδρος του κόμματος, Άλις Βάιντελ, να δηλώνει ότι ο Αμερικανός Πρόεδρος παραβίασε μια βασική προεκλογική του υπόσχεση να μην επεμβαίνει σε άλλες χώρες, ενώ κάλεσε την Γερμανία να αρχίσει συνομιλίες με τον Λευκό Οίκο ώστε να αποφευχθεί ένας εμπορικός πόλεμος.
Τι συμβαίνει ώστε τα κόμματα αυτά και οι ηγεσίες τους να είδαν ξαφνικά το φως το αληθινόν; Ας ξεκινήσουμε με μια διαπίστωση. Οι λαϊκιστές και οι ακροδεξιοί σχηματισμοί στην Ευρώπη έχουν δεσμούς με σημαντικό τμήμα της κοινής γνώμης, σφυγμομετρούν τις διαθέσεις τους και λαμβάνουν μηνύματα που δεν μπορούν να αγνοήσουν. Έχουν δε την ικανότητα να προσαρμόζονται… Ας πάρουμε για παράδειγμα τη θεαματική μεταστροφή της κοινής γνώμης μετά τις απειλές Τραμπ για την Γροιλανδία. Σε γκάλοπ της εφημερίδας Bild, το 47% των Γερμανών φαίνεται να υποστηρίζει πιθανό μποϊκοτάζ του Μουντιάλ που θα γίνει στις ΗΠΑ, εάν ο Πρόεδρος Τραμπ πραγματοποιήσει την απειλή του για προσάρτηση της Γροιλανδίας! Επιπλέον, αίφνης γεφυρώνονται οι διαφορές εντός του κυβερνητικού συνασπισμού μεταξύ CDU και SPD για τον αμυντικό εξοπλισμό της Ευρώπης απέναντι στον Πούτιν.
Φαίνεται πάντως πως γενικότερα οι Ευρωπαίοι πολίτες αντιδρούν έντονα μετά και την απόφαση Τραμπ για επιβολή πρόσθετων δασμών κατά των οκτώ ευρωπαϊκών χωρών, που έστειλαν στρατιωτικές αποστολές στη Γροιλανδία. Και αυτό είναι εξαιρετικά σημαντικό καθώς αναδεικνύεται όχι μόνο η αντίθεση των πολιτικών ηγετών της Ευρώπης στα όσα διαμείβονται αλλά και τις βαθύτερες τάσεις στην ευρωπαϊκή κοινή γνώμη. Αν και δεν υπάρχουν μέχρι στιγμής μετρήσεις ευρωπαϊκής εμβέλειας για τις αντιδράσεις, πρόσφατη έρευνα σε 9 χώρες εμφανίζει το 48% των Ευρωπαίων να θεωρεί τον Τραμπ «εχθρό της Ευρώπης». Η έρευνα της YouGov τον περασμένο Νοέμβριο- πριν δηλαδή το μπαμ με την Γροιλανδία και τους πρόσθετους δασμούς-, είναι αποκαλυπτική: Στην Γερμανία το 79% διατηρεί αρνητική γνώμη για τον Τραμπ (θετικές γνώμες το 17%). Στην Γαλλία οι αρνητικές γνώμες στο 77% (θετικές στο 18%). Στην Βρετανία το 72% κρίνει αρνητικά τον Αμερικανό Πρόεδρο (υπέρ το 22%). Στην Ισπανία, το ποσοστό αρνητικών γνωμών φτάνει το 80%, ενώ στη Δανία-πριν την εμπλοκή με την Γροιλανδία- οι αρνητικές γνώμες έφτασαν το 91%, με μόλις το 6% θετικές γνώμες.
Είναι νωρίς για εξαγωγή συμπερασμάτων και διατύπωση βεβαιοτήτων αλλά σαφώς μια νέα πραγματικότητα διαμορφώνεται και αφυπνίζει συνειδήσεις. Μια τάση που δεν αποδέχεται τελεσίγραφα και εκβιασμούς και ευνοεί την υπεράσπιση της ευρωπαϊκής κυριαρχίας και αυτονομίας. Μια τάση, που φαίνεται να υπερβαίνει κομματικά σύνορα και διαχωρισμούς, να εμβολίζει ακόμα και κόμματα ή και τμήμα της κοινής γνώμης που μέχρι πρόσφατα δήλωναν όρκους πίστης στον Τραμπ. Ακόμα και οι Μπαρντελά ή η Βάιντελ προσαρμόζονται στα νέα δεδομένα. Αναγνωρίζουν ότι δεν μπορούν να εναντιωθούν σε μια ολοένα αυξανόμενη διάθεση της κοινής γνώμης, πλέον, για μια ενισχυμένη ευρωπαϊκή αυτοπεποίθηση και μια αυτόνομη γεωπολιτική στρατηγική. Ακόμα δεν έχουν πέραση και αποσταθεροποιητικές παρεμβάσεις από την άλλη μεριά του Ατλαντικού, ενώ ένα είδος ευρωπαϊκού «εγωϊσμού» εγείρεται και υποκαθιστά αισθήματα αδιαφορίας ή και ταπείνωσης. Ας σημειωθεί ότι σε σχετική έρευνα (5/12, Euronews) το 52% των Ευρωπαίων δήλωνε ταπεινωμένο από τις εμπορικές εντάσεις και συμφωνίες μεταξύ ΕΕ και ΗΠΑ.
Δεν είναι ρόδινα τα πράγματα. Εκτός από την κλιμακούμενη ένταση στις σχέσεις με τις ΗΠΑ και την απροσδιόριστη κατάληξή της, ο Πούτιν καραδοκεί, συνεχίζοντας τον πόλεμο στην Ουκρανία. Ούτε είναι δεδομένη η πολιτική συνοχή σε επίπεδο ηγεσίας. Άλλωστε, τα κράτη-μέλη της ΕΕ στην Ανατολική Ευρώπη εξακολουθούν να δίνουν μεγάλα ποσοστά εμπιστοσύνης στον Τραμπ. Το αμυντικό εξοπλιστικό πρόγραμμα προχωρά μετ’ εμποδίων. Οι οικονομικές προκλήσεις, μεγάλες. Όμως διαφαίνεται μια ισχυρή τάση «από τα κάτω» ότι η Ευρώπη είναι μια μεγάλη παγκόσμια δύναμη, που αρνείται να παραδοθεί αμαχητί.
