Οι συζητήσεις που εξελίσσονται στο παρασκήνιο των διεθνών διαπραγματεύσεων για τον τερματισμό του πολέμου στην Ουκρανία επαναφέρουν με ένταση ένα σενάριο που μέχρι πρότινος θεωρούνταν πολιτικά τοξικό: την παραχώρηση του Ντονμπάς ως τίμημα για ειρήνη, χρηματοδότηση και εγγυήσεις ασφαλείας. Σύμφωνα με πληροφορίες του διεθνούς Τύπου, και ειδικότερα της Corriere della Sera, στο τραπέζι των συνομιλιών στο Άμπου Ντάμπι βρίσκεται πρόταση προς τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι για ανταλλαγή εδαφικού ελέγχου με ένα τεράστιο πακέτο οικονομικής στήριξης ύψους 800 δισ. δολαρίων και δυτικές εγγυήσεις άμυνας.
Η τριμερής διαδικασία Ουκρανίας–Ρωσίας–ΗΠΑ, η πρώτη απευθείας από το 2022, διεξάγεται υπό την αιγίδα αμερικανών απεσταλμένων που μετέβησαν στο Άμπου Ντάμπι αμέσως μετά τις επαφές τους με τον Βλαντίμιρ Πούτιν. Στις αποσκευές τους, όπως μεταδίδεται, μεταφέρουν ένα σύνολο τεσσάρων εγγράφων που θα μπορούσαν να αποτελέσουν τη βάση μιας συνολικής ειρηνευτικής συμφωνίας.
Σύμφωνα με την ιταλική εφημερίδα, το πακέτο περιλαμβάνει ένα γενικό πλαίσιο ειρήνης, ένα αναλυτικό σχέδιο ανοικοδόμησης ύψους 800 δισ. δολαρίων, δυτικές εγγυήσεις ασφαλείας και έναν οδικό χάρτη συγκεκριμένων βημάτων, με προαπαιτούμενο την παραχώρηση του ελέγχου του Ντονέτσκ – ή μέρους του Ντονμπάς που παραμένει υπό ουκρανικό έλεγχο.
Ο Κροάτης πρωθυπουργός Αντρέι Πλένκοβιτς, μιλώντας στην Corriere, επιβεβαιώνει ότι πρόκειται για μια εξαιρετικά λεπτή ισορροπία. Όπως διευκρινίζει, η παραχώρηση θα επιχειρηθεί να μην έχει χαρακτήρα de iure, ώστε να παραμείνει θεωρητικά ανοικτό ένα παράθυρο μελλοντικής επανεξέτασης. Πρόκειται, ωστόσο, για μια νομική ακροβασία που δύσκολα θα γίνει αντιληπτή ως κάτι άλλο πέρα από ήττα στο εσωτερικό της Ουκρανίας.
Η πιο «επικίνδυνη» επιλογή για τον Ζελένσκι
Για τον Βολοντίμιρ Ζελένσκι, το σενάριο αυτό θεωρείται το πλέον επικίνδυνο πολιτικά. Η ουκρανική κοινωνία έχει διαμορφωθεί μέσα σε δύο χρόνια πολέμου με σαφή αντίληψη ότι καμία εδαφική παραχώρηση δεν μπορεί να αποτελέσει βάση βιώσιμης ειρήνης. Η απώλεια του Ντονμπάς δεν θα εκληφθεί ως τακτικός συμβιβασμός, αλλά ως στρατηγική υποχώρηση με απρόβλεπτες συνέπειες.
Πέρα από το πολιτικό κόστος, υπάρχουν και σοβαροί στρατιωτικοί λόγοι ανησυχίας. Η εγκατάλειψη των οχυρώσεων στο Ντονέτσκ θα άνοιγε τον δρόμο για ρωσικές προελάσεις σε μια εκτεταμένη πεδιάδα προς τον Δνείπερο και, εν συνεχεία, προς την Οδησσό. Ένα τέτοιο ενδεχόμενο θα στερούσε από την Ουκρανία την πρόσβαση στη Μαύρη Θάλασσα, μετατρέποντάς την σε κράτος εξαρτημένο από τη ρωσική ανοχή για τις εξαγωγές και την οικονομική της επιβίωση.
Τα «αντισταθμίσματα»: Χρήμα και εγγυήσεις ασφαλείας
Για να καταστεί πολιτικά διαχειρίσιμη μια τόσο βαριά απόφαση, οι Ηνωμένες Πολιτείες φέρονται να προσφέρουν δύο ισχυρά αντισταθμίσματα. Το πρώτο είναι ένα σχέδιο δημόσιας και ιδιωτικής χρηματοδότησης ύψους 800 δισ. δολαρίων για την ανοικοδόμηση και την επανεκκίνηση της ουκρανικής οικονομίας. Το δεύτερο αφορά την παροχή αμερικανικών εγγυήσεων ασφαλείας, με τη συμμετοχή ευρωπαϊκών δυνάμεων επί του πεδίου.
Στην ουσία, το Κίεβο καλείται να ανταλλάξει εδαφικό έλεγχο με οικονομική στήριξη και μια νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας, σε μια συμφωνία που θυμίζει περισσότερο γεωπολιτικό παζάρι παρά ειρηνευτική διευθέτηση.
Το σχέδιο «ευημερίας» και οι αμφιβολίες της αγοράς
Παράλληλα, το Politico αποκάλυψε την ύπαρξη 18σέλιδου εγγράφου που περιγράφει ένα δεκαετές σχέδιο ανάκαμψης της Ουκρανίας με ορίζοντα το 2040 και ταχεία πορεία προς την ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή φέρεται να έχει ενημερώσει τις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες, παρουσιάζοντας την Ουκρανία ως μελλοντικό επενδυτικό προορισμό, υπό την προϋπόθεση μιας έστω ασαφούς κατάπαυσης του πυρός.
Ωστόσο, οι επιφυλάξεις είναι έντονες. Η BlackRock, που παρέχει συμβουλευτικές υπηρεσίες για το σχέδιο ανοικοδόμησης, προειδοποιεί ότι η προσέλκυση ιδιωτικών κεφαλαίων είναι σχεδόν αδύνατη όσο συνεχίζονται οι εχθροπραξίες. Όπως σημείωσε χαρακτηριστικά ο αντιπρόεδρός της, Φίλιπ Χίλντερμπραντ, «είναι σχεδόν αδύνατο να επενδύσει κανείς σε μια ζώνη πολέμου».
Από την επείγουσα βοήθεια στην «αυτοσυντηρούμενη ευημερία»
Το σχέδιο των ΗΠΑ περιγράφεται ως μετάβαση από την έκτακτη στήριξη στην αυτοσυντηρούμενη ευημερία, με τις Ηνωμένες Πολιτείες να εμφανίζονται όχι μόνο ως δωρητής, αλλά ως στρατηγικός επενδυτής και άγκυρα αξιοπιστίας. Προβλέπεται άμεση εμπλοκή αμερικανικών εταιρειών σε κρίσιμους τομείς, από τα ορυκτά και την ενέργεια έως τις υποδομές και την τεχνολογία.
ΕΕ, ΗΠΑ και διεθνείς χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί έχουν δεσμευθεί, σύμφωνα με το έγγραφο, να κινητοποιήσουν έως και 500 δισ. δολάρια μέσα στην επόμενη δεκαετία, ενώ η Κομισιόν εξετάζει επιπλέον χρηματοδότηση άνω των 100 δισ. ευρώ στο πλαίσιο του νέου πολυετούς προϋπολογισμού.
Το ερώτημα, ωστόσο, παραμένει αμείλικτο: μπορεί να υπάρξει πραγματική ειρήνη με αντάλλαγμα εδαφικές απώλειες; Για τον Ζελένσκι, το δίλημμα δεν είναι απλώς γεωπολιτικό ή οικονομικό, αλλά υπαρξιακό. Η αποδοχή της πρότασης ενδέχεται να σώσει μια χώρα κατεστραμμένη οικονομικά, αλλά ταυτόχρονα να ακυρώσει το αφήγημα της εθνικής αντίστασης πάνω στο οποίο στηρίχθηκε η πολιτική του νομιμοποίηση.
Και όσο τα drones και οι πύραυλοι συνεχίζουν να πετούν πάνω από την Ουκρανία, όπως σημειώνει και η BlackRock, κάθε σχέδιο «ευημερίας» παραμένει θεωρητικό. Το παζάρι του Ντονμπάς μπορεί να ανοίγει τον δρόμο για συνομιλίες, αλλά δεν εγγυάται ότι οδηγεί και σε βιώσιμη ειρήνη.
