Η Ουάσιγκτον φαίνεται να πλησιάζει επικίνδυνα σε μια άμεση στρατιωτική σύγκρουση με το Ιράν, με τις ενδείξεις να συνηγορούν ότι ενδεχόμενο αμερικανικό πλήγμα θα μπορούσε να πραγματοποιηθεί ακόμη και μέσα στις επόμενες ημέρες. Αν και οι πιθανοί στόχοι μιας τέτοιας επιχείρησης θεωρούνται σε μεγάλο βαθμό προβλέψιμοι, το πραγματικό ερώτημα αφορά τις συνέπειες: τι θα ακολουθήσει την επόμενη μέρα μιας αμερικανικής επίθεσης και πώς θα μπορούσε να αντιδράσει η Τεχεράνη;
Όπως εξηγεί ο Guardian, εφόσον δεν υπάρξει συμφωνία της τελευταίας στιγμής και ο Ντόναλντ Τραμπ δώσει εντολή για στρατιωτική δράση, τα σενάρια που εξετάζονται κυμαίνονται από μια ελεγχόμενη κλιμάκωση έως ένα γενικευμένο χάος με περιφερειακές και παγκόσμιες επιπτώσεις.
Το σενάριο των «χειρουργικών πληγμάτων» και η αισιόδοξη εκδοχή
Στο πιο αισιόδοξο σενάριο, οι Ηνωμένες Πολιτείες προχωρούν σε περιορισμένα, στοχευμένα αεροπορικά και ναυτικά πλήγματα εναντίον στρατιωτικών εγκαταστάσεων των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης, της παραστρατιωτικής οργάνωσης Basij, βάσεων βαλλιστικών πυραύλων και κρίσιμων στοιχείων του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν. Η επιχείρηση αυτή θα συνοδευόταν από ελάχιστες απώλειες αμάχων και θα είχε ως αποτέλεσμα την αποδυνάμωση ή ακόμη και την κατάρρευση του καθεστώτος, ανοίγοντας τον δρόμο για μια μετάβαση προς ένα πιο δημοκρατικό σύστημα διακυβέρνησης.
Ωστόσο, η ιστορική εμπειρία λειτουργεί αποτρεπτικά σε αυτή την εκδοχή. Οι δυτικές επεμβάσεις στο Ιράκ και τη Λιβύη μπορεί να έβαλαν τέλος σε αυταρχικά καθεστώτα, αλλά συνοδεύτηκαν από χρόνια αστάθειας και αιματοχυσίας. Αντίθετα, η Συρία, όπου το καθεστώς Άσαντ ανετράπη το 2024 μέσα από εσωτερική εξέγερση χωρίς άμεση δυτική στρατιωτική εμπλοκή, παρουσιάζει μέχρι στιγμής πιο ελεγχόμενη μετάβαση, χωρίς αυτό να αποτελεί ασφαλές πρότυπο.
Επιβίωση του καθεστώτος με αλλαγή συμπεριφοράς
Ένα δεύτερο, λιγότερο πιθανό αλλά συζητούμενο σενάριο προβλέπει ότι το ιρανικό καθεστώς θα αντέξει τα πλήγματα, αλλά θα αναγκαστεί να μετριάσει την πολιτική του. Σε αυτή την εκδοχή, που συχνά παρομοιάζεται με το «μοντέλο Βενεζουέλας», η Ισλαμική Δημοκρατία παραμένει στην εξουσία, αλλά περιορίζει τη στήριξή της σε ένοπλες οργανώσεις στη Μέση Ανατολή, βάζει φρένο στο πυρηνικό και πυραυλικό της πρόγραμμα και χαλαρώνει την εσωτερική καταστολή.
Το πρόβλημα είναι ότι η ηγεσία του Ιράν έχει επιδείξει επί σχεδόν μισό αιώνα ακραία αντοχή στις πιέσεις και απροθυμία να αλλάξει πορεία. Για πολλούς αναλυτές, η πιθανότητα ουσιαστικής μεταρρύθμισης υπό στρατιωτική απειλή θεωρείται μικρή.
Κατάρρευση του καθεστώτος και στρατιωτική διακυβέρνηση
Πολλοί παρατηρητές εκτιμούν ότι το πιο ρεαλιστικό σενάριο είναι η αποδυνάμωση της πολιτικής ηγεσίας, χωρίς όμως την επικράτηση των διαδηλωτών, και η ανάδειξη ενός σκληρού στρατιωτικού καθεστώτος. Παρά τη βαθιά λαϊκή δυσαρέσκεια, το ιρανικό κράτος διαθέτει έναν ισχυρό μηχανισμό ασφαλείας, με τους Φρουρούς της Ισλαμικής Επανάστασης να έχουν άμεσο συμφέρον στη διατήρηση της εξουσίας.
Οι μέχρι σήμερα διαμαρτυρίες απέτυχαν να ανατρέψουν το σύστημα κυρίως λόγω της απουσίας μαζικών αποσκιρτήσεων από τον κρατικό μηχανισμό και της ετοιμότητας του καθεστώτος να χρησιμοποιήσει ακραία βία. Σε ένα περιβάλλον σύγχυσης μετά από αμερικανικά πλήγματα, δεν αποκλείεται το Ιράν να περάσει σε μια μορφή καθαρά στρατιωτικής διακυβέρνησης.
Ιρανικά αντίποινα εναντίον αμερικανικών και περιφερειακών στόχων
Η Τεχεράνη έχει ξεκαθαρίσει ότι θα απαντήσει σε οποιαδήποτε επίθεση, δηλώνοντας ότι «το δάχτυλο βρίσκεται στη σκανδάλη». Παρότι δεν μπορεί να αντιπαρατεθεί ευθέως με τη στρατιωτική ισχύ των ΗΠΑ, διαθέτει σημαντικό οπλοστάσιο βαλλιστικών πυραύλων και drones, πολλά από τα οποία είναι κρυμμένα σε υπόγειες εγκαταστάσεις ή ορεινές περιοχές.
Αμερικανικές βάσεις στο Μπαχρέιν και το Κατάρ, αλλά και κρίσιμες υποδομές χωρών που θεωρούνται συνεργοί των ΗΠΑ, όπως η Ιορδανία, θα μπορούσαν να βρεθούν στο στόχαστρο. Η επίθεση του 2019 στις εγκαταστάσεις της Saudi Aramco έδειξε πόσο ευάλωτες είναι ακόμη και οι πιο ισχυρές πετρελαϊκές υποδομές.
Ναρκοθέτηση του Περσικού Κόλπου και ενεργειακό σοκ
Ένα από τα πιο ανησυχητικά σενάρια αφορά τη ναρκοθέτηση των θαλάσσιων οδών στον Περσικό Κόλπο και κυρίως στα Στενά του Ορμούζ. Περίπου το 20% του παγκόσμιου LNG και έως το 25% του πετρελαίου διέρχεται από αυτό το στενό πέρασμα. Το Ιράν έχει εκπαιδευτεί στη γρήγορη ανάπτυξη θαλάσσιων ναρκών και μια τέτοια κίνηση θα μπορούσε να προκαλέσει άμεσο σοκ στο παγκόσμιο εμπόριο και στις τιμές ενέργειας.
Επίθεση που οδηγεί στη βύθιση αμερικανικού πολεμικού πλοίου
Αν και θεωρείται χαμηλής πιθανότητας, το ενδεχόμενο βύθισης αμερικανικού πολεμικού πλοίου παραμένει στο τραπέζι. Το Ιράν έχει επενδύσει σε ασύμμετρες τακτικές, όπως μαζικές επιθέσεις με drones και ταχύπλοα, με στόχο να υπερφορτώσει τα συστήματα άμυνας του αμερικανικού ναυτικού. Ένα τέτοιο πλήγμα θα αποτελούσε τεράστιο πλήγμα κύρους για τις ΗΠΑ, με ιστορικά προηγούμενα να υπενθυμίζουν ότι ακόμη και υπερσύγχρονα πλοία δεν είναι άτρωτα.
Κατάρρευση και γενικευμένο χάος
Το πιο σκοτεινό σενάριο αφορά την πλήρη αποσταθεροποίηση της χώρας. Ένα κενό εξουσίας σε μια χώρα 93 εκατομμυρίων κατοίκων θα μπορούσε να οδηγήσει σε εμφύλιο πόλεμο, εθνοτικές συγκρούσεις και μαζικές προσφυγικές ροές. Κούρδοι, Βαλούχοι και άλλες μειονότητες ενδέχεται να επιχειρήσουν να εξασφαλίσουν αυτονομία ή προστασία, πυροδοτώντας νέο κύκλο βίας.
Ακόμη και χώρες που επιθυμούν το τέλος της Ισλαμικής Δημοκρατίας, όπως το Ισραήλ, δεν θα ήθελαν να δουν το Ιράν να βυθίζεται στο χάος, με απρόβλεπτες επιπτώσεις για ολόκληρη τη Μέση Ανατολή. Το μεγαλύτερο ρίσκο, σύμφωνα με αναλυτές, είναι μια σύγκρουση που θα ξεκινήσει χωρίς σαφές σχέδιο για την επόμενη μέρα, οδηγούμενη από την ανάγκη επίδειξης ισχύος και όχι από μια ξεκάθαρη στρατηγική εξόδου.
