Για περισσότερο από έναν μήνα, η μεγαλύτερη απειλή για το Ιράν προερχόταν από το εσωτερικό του: ένα κύμα διαμαρτυριών που πυροδοτήθηκε από την κατάρρευση του εθνικού νομίσματος και αντιμετωπίστηκε με αιματηρή καταστολή. Πλέον, όμως, η πίεση εντείνεται και από το εξωτερικό, σχολιάζουν αναλυτές στο Bloomberg. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ απειλεί ανοιχτά με στρατιωτικό πλήγμα, έχοντας αποστείλει στην περιοχή έναν στόλο με επικεφαλής αμερικανικό αεροπλανοφόρο.
Οι προειδοποιήσεις προς την Τεχεράνη ότι «ο χρόνος τελειώνει» για την αποδοχή μιας νέας πυρηνικής συμφωνίας αναζωπυρώνουν τους φόβους κλιμάκωσης, με άμεσες επιπτώσεις στις αγορές ενέργειας και στη σταθερότητα της Μέσης Ανατολής. Μολονότι ο Τραμπ δήλωσε -για ακόμη μια φορά- πως «ελπίζει πως δεν θα χρειαστεί» να διατάξει πλήγματα στο Ιράν, φέρεται να εξετάζει νέες στρατιωτικές επιλογές κατά του Ιράν, σύμφωνα με τους New York Times με επιδρομές κομάντο και μυστικές επιχειρήσεις στο τραπέζι
Ωστόσο, ο Τραμπ, ταυτόχρονα, αντιμετωπίζει στο εσωτερικό των ΗΠΑ διαδηλώσεις και συγκρούσεις γύρω από την επιβολή της μεταναστευτικής πολιτικής στη Μινεσότα. Για ορισμένους αναλυτές μια κλιμάκωση στο μέτωπο του Ιράν θα μπορούσε να στρέψει τη δημόσια συζήτησης σε πολιτικές εξωτερικού μακριά από τα καυτά εσωτερικά μέτωπα μπροστά στη χρονιά των ανδιάμεσων εκλογών στις ΗΠΑ.
Η κρίση στο Ιράν δεν έχει τελειώσει
Τον τελευταίο μήνα, το Ιράν βρέθηκε αντιμέτωπο με μια βαθιά εσωτερική κρίση. Η κατάρρευση του νομίσματος προκάλεσε μαζικές κινητοποιήσεις, οι οποίες αντιμετωπίστηκαν από τις αρχές με σκληρά μέτρα καταστολής, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης θανατηφόρας βίας. Το κλίμα κοινωνικής έντασης αποδυνάμωσε περαιτέρω τη θέση της ιρανικής ηγεσίας, δημιουργώντας ένα εύφλεκτο πολιτικό περιβάλλον.
Σε αυτό το ήδη τεταμένο σκηνικό προστέθηκε η εξωτερική πίεση από τις Ηνωμένες Πολιτείες, με τον Ντόναλντ Τραμπ να ανεβάζει κατακόρυφα τους τόνους απέναντι στην Τεχεράνη.
Διαδηλώτρια καίει φωτογραφία του θρησκευτικού ηγέτη του Ιράν, Αγιατολάχ Χαμενεΐ © EPA/ABIR SULTAN
Η απειλή Τραμπ και το μήνυμα προς το Ιράν
Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει απειλήσει το Ιράν με πλήγματα από τον στόλο που έχει αναπτύξει στην περιοχή, προειδοποιώντας ότι ο χρόνος για την αποδοχή μιας νέας πυρηνικής συμφωνίας εξαντλείται. Σε ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ο Τραμπ δήλωσε ότι η αρμάδα —με επικεφαλής το αεροπλανοφόρο USS Abraham Lincoln— είναι «έτοιμη, πρόθυμη και ικανή» να φέρει εις πέρας την αποστολή της «με ταχύτητα και βία, αν χρειαστεί».
Την ίδια στιγμή, ο Τραμπ υποστήριξε ότι η διαπραγμάτευση για το πυρηνικό πρόγραμμα της Τεχεράνης παραμένει εφικτή. Ωστόσο, η διττή αυτή ρητορική —απειλή και πρόσκληση σε διάλογο— προκάλεσε νευρικότητα στις αγορές, με τις τιμές του πετρελαίου να καταγράφουν άνοδο υπό τον φόβο στρατιωτικής σύγκρουσης.
Παρά τη σαφή ενίσχυση της στρατιωτικής παρουσίας, παραμένει ασαφής ο στρατηγικός στόχος της Ουάσιγκτον, καθώς τα μηνύματα του Τραμπ εναλλάσσονται μεταξύ ανατροπής του καθεστώτος, τιμωρίας της ιρανικής ηγεσίας και εξουδετέρωσης του πυρηνικού προγράμματος.
USS Gerald R. Ford (CVN 78), ένα από τα μεγαλύτερα αεροπλανοφόρα των ΗΠΑ, με 75+ αεροσκάφη έξω από τις ακτές της Βενεζουέλας © Facebook
Η ένταση έχει ήδη επηρεάσει τις αγορές, με άνοδο των τιμών του πετρελαίου, ενώ η Τεχεράνη απειλεί με πλήγματα κατά αμερικανικών στόχων. Η παρουσία του USS Abraham Lincoln δίνει στις ΗΠΑ τη δυνατότητα επιθέσεων χωρίς τη συναίνεση περιφερειακών συμμάχων, αν και ειδικοί επισημαίνουν ότι για εκτεταμένα πλήγματα θα απαιτούνταν μεγαλύτερης κλίμακας ανάπτυξη δυνάμεων.
Πιθανοί στόχοι, όπως αναφέρουν οι New York Times, περιλαμβάνουν πυρηνικές εγκαταστάσεις, στρατιωτικές υποδομές, σημεία παραγωγής πυραύλων και drones, θέσεις των Φρουρών της Επανάστασης, καθώς επίσης κυβερνητικά κτίρια και ηγετικά στελέχη του καθεστώτος, μολονότι αναλυτές αμφισβητούν την αποτελεσματικότητα αεροπορικών βομβαρδισμών στην εξάλειψη του πυρηνικού κινδύνου. Παρά τις πρόσφατες απώλειες, το Ιράν διατηρεί αξιόλογες δυνατότητες αντεπίθεσης, δημιουργώντας ένα ιδιαίτερα ασταθές και επικίνδυνο στρατηγικό περιβάλλον.
Γιατί το Ιράν δεν μπορεί να αγνοήσει τις απειλές
Παρά τις ζημιές που υπέστη το Ιράν από τον πρόσφατο 12ήμερο πόλεμο με το Ισραήλ, η Τεχεράνη εξακολουθεί να διαθέτει σημαντικές δυνατότητες αντεπίθεσης. Διατηρεί πυραυλικά αποθέματα ικανά να πλήξουν το Ισραήλ, ενώ στη θάλασσα μπορεί να απειλήσει τη ναυσιπλοΐα στον Περσικό Κόλπο με νάρκες, αντιπλοϊκούς πυραύλους, drones και μικρά υποβρύχια.
Διαμορφώνεται ένα επικίνδυνο στρατηγικό τοπίο, όπου η στρατιωτική ισχύς των ΗΠΑ αυξάνεται στην περιοχή, αλλά ο τελικός σκοπός παραμένει θολός — γεγονός που εντείνει την αβεβαιότητα και τον κίνδυνο ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης.
Οι ηγέτες της Ισλαμικής Δημοκρατίας έχουν πολλούς λόγους να μην υποτιμήσουν τις δηλώσεις του Τραμπ. Τον περασμένο Ιούνιο, ο Αμερικανός πρόεδρος διέταξε πλήγματα σε ιρανικές πυρηνικές εγκαταστάσεις — ένα βήμα που προηγούμενες αμερικανικές κυβερνήσεις απέφευγαν συστηματικά, παρά τις κατά καιρούς εντάσεις.
Επιπλέον, μέσα στον ίδιο μήνα, ο Τραμπ ενέκρινε μια εξαιρετικά ριψοκίνδυνη επιχείρηση για τη σύλληψη του προέδρου της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο, στέλνοντας μήνυμα ότι η κυβέρνησή του είναι διατεθειμένη να αναλάβει κινδύνους που μέχρι πρόσφατα θεωρούνταν αδιανόητοι. Το μήνυμα αυτό έγινε αντιληπτό τόσο από συμμάχους όσο και από αντιπάλους των ΗΠΑ.
Διαμαρτυρία κατά της ICE στη Μινεσότα των ΗΠΑ © EPA/CRISTOBAL HERRERA-ULASHKEVICH
Εσωτερικές πιέσεις του Τραμπ στις ΗΠΑ και η έφοδος προς τα μπρος στο εξωτερικό
Το εγχώριο πολιτικό περιβάλλον στις Ηνωμένες Πολιτείες είναι επίσης ιδιαίτερα ασταθές. Διαδηλώσεις και συγκρούσεις γύρω από την επιβολή της μεταναστευτικής πολιτικής στη Μινεσότα έχουν εντείνει την πολιτική πίεση προς τον Λευκό Οίκο.
Σε τέτοιες συνθήκες, η ιστορία δείχνει ότι ορισμένοι ηγέτες επιλέγουν πιο επιθετικές κινήσεις στο εξωτερικό, προκειμένου να αλλάξουν την ατζέντα και να ελέγξουν τον κύκλο της ειδησεογραφίας. Για τον Τραμπ, μια κλιμάκωση στο μέτωπο του Ιράν θα μπορούσε να λειτουργήσει ως μέσο ανακατεύθυνσης της δημόσιας συζήτησης — με απρόβλεπτες, όμως, συνέπειες.
Οι κίνδυνοι μιας σύγκρουσης ΗΠΑ–Ιράν στον Κόλπο
Η κλιμάκωση με το Ιράν ενέχει σοβαρούς κινδύνους. Η Τεχεράνη διαθέτει τη δυνατότητα να απαντήσει με πυραυλικά πλήγματα ή μέσω συμμάχων και πληρεξουσίων της εναντίον αμερικανικών βάσεων και του Ισραήλ. Οι ΗΠΑ και οι εταίροι τους έχουν στο παρελθόν απορροφήσει τέτοιου είδους επιθέσεις, όμως ακόμη και περιορισμένες αμερικανικές απώλειες θα μπορούσαν να πυροδοτήσουν μια ευρύτερη σύγκρουση.
Μια αναμέτρηση στον Περσικό Κόλπο θα είχε επικίνδυνες και απρόβλεπτες συνέπειες για ολόκληρη την περιοχή, επηρεάζοντας τις ενεργειακές ροές, τις διεθνείς αγορές και τη γεωπολιτική ισορροπία. Για τις δύο πλευρές, το κόστος μιας ανεξέλεγκτης κλιμάκωσης θα μπορούσε να αποδειχθεί εξαιρετικά υψηλό.
