Το ζήτημα της φθίνουσας ανταγωνιστικότητας των ευρωπαϊκών οικονομιών απασχολεί εδώ και καιρό την ΕΕ, όμως απέκτησε νέα επείγουσα σημασία όταν εκτέθηκαν επώδυνες αδυναμίες από την ξαφνική απώλεια του ρωσικού φυσικού αερίου το 2022, τους εμπορικούς πολέμους του Ντόναλντ Τραμπ και την επιδίωξη της Κίνας για οικονομική κυριαρχία μέσω τεράστιων κρατικών επιδοτήσεων. Προκειμένου να καταφέρει η Ε.Ε να θωρακίσει τη θέση της σε μια νέα τάξη πραγμάτων, όπου ο νόμος του ισχυρού κυριαρχεί στις διπλωματικές σχέσεις των κρατών, η Ε.Ε κατέληξε την περασμένη Πέμπτη σε ένα σχέδιο βασικών αξόνων, με την Κομισιόν να αναλαμβάνει την προετοιμασία συγκεκριμένων προτάσεων εν όψει της επίσημης συνόδου κορυφής τον Μάρτιο.
Για να μην υπάρξουν προσκόμματα το καλοκαίρι, όταν θα πρέπει τα 27 κράτη-μέλη να εγκρίνουν τις προτάσεις αυτές, η Γαλλία, η Γερμανία, η Ιταλία και άλλα κράτη-μέλη στήριξαν την επιλογή της «ενισχυμένης συνεργασίας», σύμφωνα με το Politico. Είναι ένας μηχανισμός της Ε.Ε που επιτρέπει σε τουλάχιστον εννέα κράτη-μέλη να προχωρούν στην έγκριση και υιοθέτηση κοινών μέτρων σε συγκεκριμένους τομείς, μια πρόβλεψη που απομακρύνει την κατάχρηση του δικαιώματος άσκησης βέτο από ορισμένες κυβερνήσεις, όπως αυτή του Βίκτορ Όρμπαν στην Ουγγαρία.
Οι πέντε άξονες συζητήθηκαν στην άτυπη σύνοδο της Ε.Ε που πραγματοποιήθηκε προχθές, με τις Βρυξέλλες και τα κράτη-μέλη να κατανοούν πως η Ευρώπη θα πρέπει να επισπεύσει μεταρρυθμίσεις για την ενίσχυση της στρατηγικής αυτονομίας της και της ανταγωνιστικότητας σε ένα επιθετικότερο γεωπολιτικό περιβάλλον. Ο πρώτος είναι η απλοποίηση του κανονιστικού πλαισίου για τις επιχειρήσεις που αποτελεί μια από τις βασικές προτεραιότητες στη στρατηγική ατζέντα του 2024-2029.
Δεύτερος άξονας είναι η εμβάθυνση της ενιαίας αγοράς στην Ε.Ε, με τον πρόεδρο του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Αντόνιο Κόστα, να τονίζει πως οι διαδικασίες θα πρέπει να έχουν ολοκληρωθεί το 2026 με 2027. Τρίτος είναι η ώθηση επενδύσεων και καινοτομιών. Σε αυτό το «κεφάλαιο» περιλαμβάνεται η αναθεώρηση των κανόνων για τις συγχωνεύσεις, αλλά και η επίσπευση των μέτρων για μια ένωση αποταμιεύσεων και επενδύσεων. Εξάλλου, ο Κόστα παραδέχτηκε ότι σε ορισμένους κλάδους, όπως είναι οι τηλεπικοινωνίες, θα πρέπει να υπάρχουν τα περιθώρια για τη συγχώνευση εταιρειών, απηχώντας τις συστάσεις του Μάριο Ντράγκι για τη δημιουργία πανευρωπαϊκών ομίλων που θα έχουν τη δυνατότητα να ανταγωνιστούν τους «γίγαντες» των ΗΠΑ και της Κίνας.
Τέταρτος άξονας είναι η ενέργεια, με προτεραιότητες τη σταθεροποίηση των τιμών και την επάρκεια της Ε.Ε, ενώ ο πέμπτος επικεντρώνεται στη θωράκιση και την ενίσχυση των στρατηγικών κλάδων της οικονομίας, όπως η άμυνα, το διάστημα, η καθαρή ενέργεια, η τεχνητή νοημοσύνη και τα συστήματα πληρωμών. Αυτός ο στόχος παραπέμπει στην πρόταση του προέδρου της Γαλλίας, Εμανουέλ Μακρόν, για την υιοθέτηση μιας πολιτικής «Buy European», βάσει της οποίας θα δίνεται από τις κυβερνήσεις προτεραιότητα σε εταιρείες του μπλοκ στο πλαίσιο συμβάσεων του δημοσίου. Η Γερμανία διατηρεί επιφυλάξεις καθώς η οικονομία της εξαρτάται από τις εξαγωγές και φοβάται μήπως υπάρξουν εμπορικές ενστάσεις με τρίτες χώρες.
Πληροφορίες του Politico, αποκάλυψαν, επίσης, ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή σχεδιάζει να συμπεριλάβει στην επερχόμενη νομοθετική πρόταση Industrial Accelerator Act (IAA) τις χώρες με τις οποίες η Ε.Ε έχει συνάψει συμφωνίες ελευθέρου εμπορίου, όπως η Ιαπωνία και η Βρετανία. Το ΙΑΑ στοχεύει στην απλούστευση των αδειοδοτήσεων, την τόνωση της ζήτησης για καθαρά προϊόντα «Made in EU» και τη μείωση της ενεργειακής εξάρτησης. Το σχέδιο δράσης για «μια Ευρώπη, μια αγορά» εκτιμάται ότι θα παρουσιαστεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή μέχρι τις 21 με 22 Μαρτίου, όπου έχει δρομολογηθεί η επίσημη σύνοδος κορυφής της Ε.Ε.
Βέβαια τα ισχυρά κράτη-μέλη της εξακολουθούν να έχουν διαφορετικές απόψεις σε κρίσιμα ζητήματα. Εκτός από την ανησυχία του Βερολίνου ως προς τις επιπτώσεις στο διεθνές εμπόριο από την υιοθέτηση μιας πολιτικής «Buy European», ο καγκελάριος Μερτς εξακολουθεί να έχει επιφυλάξεις για την αύξηση των εκδόσεων κοινού χρέους που ο Μακρόν θεωρεί πως θα είναι απαραίτητη για να χρηματοδοτηθούν απαραίτητες επενδύσεις έως και 1,2 τρισ. ευρώ, ετησίως. Διάσταση απόψεων μεταξύ Παρισιού και Βερολίνου επικρατεί, επίσης, στη συμφωνία ελευθέρου εμπορίου με τις χώρες της Mercosur – Αργεντινή, Βραζιλία, Παραγουάη, Ουρουγουάη και Βολιβία.
Η πρόσφατη εγγύτητα Βερολίνου-Ρώμης ενισχύει φόβους για μια αποστασιοποίηση Γαλλίας και Γερμανίας, οι οποίες αποτελούν τα ισχυρότερα κράτη-μέλη της Ε.Ε. Η στρατηγική συνεργασία μεταξύ Ιταλίας και Γερμανίας επισφραγίστηκε με την υπογραφή σχεδίου δράσης στη Ρώμη τον Ιανουάριο του 2026, το οποίο στοχεύει στην ενίσχυση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας, της βιομηχανίας και της ασφάλειας, με σκοπό να λειτουργήσει ως «ατμομηχανή» εντός της ΕΕ, ειδικά σε θέματα οικονομικής πολιτικής. Ας μην λησμονείται ότι η Ιταλία, η Γερμανία και το Βέλγιο συνδιοργάνωσαν μια συνάντηση 19 κρατών-μελών πριν από την προχθεσινή σύνοδο κορυφής. Η Ρώμη ανακοίνωσε ότι συζητήθηκαν πρωτοβουλίες απαραίτητες για την «επανεκκίνηση της ευρωπαϊκής βιομηχανίας», συμπεριλαμβανομένης μιας αναθεώρησης του συστήματος εμπορίας εκπομπών, δηλαδή του συστήματος τιμολόγησης άνθρακα της ΕΕ.
