Η Ρωσία κλιμακώνει τη ρητορική της απέναντι στη Δύση, απειλώντας ότι το ρωσικό Πολεμικό Ναυτικό ενδέχεται να αναπτυχθεί διεθνώς για να προστατεύσει τις εξαγωγές πετρελαίου της χώρας. Το μήνυμα αυτό έρχεται εν μέσω αυξημένων κυρώσεων από την Ευρωπαϊκή Ένωση και χώρες όπως η Γαλλία, η Βρετανία και τα κράτη της Βαλτικής, τα οποία στοχοθετούν τον λεγόμενο «σκιώδη στόλο» δεξαμενόπλοιων που επιχειρούν να παρακάμψουν περιορισμούς.
Η προειδοποίηση ήρθε από τον Νικολάι Πατρούσεφ, σύμβουλο του προέδρου Βλαντιμίρ Πούτιν και πρόεδρο του Ναυτικού Συμβουλίου της Ρωσίας, ο οποίος χαρακτήρισε την πίεση της Δύσης ως «απειλή στην κυριαρχία της Ρωσίας» και προειδοποίησε ότι οποιαδήποτε απόπειρα αποκλεισμού θα ήταν παράνομη σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο.
Τι λέει η Μόσχα
Σε συνέντευξή του στην εφημερίδα Argumenty i Fakty, ο Πατρούσεφ δήλωσε ότι το ρωσικό ναυτικό πρέπει να διατηρεί «σημαντικές δυνάμεις» ακόμη και σε θάλασσες μακριά από τα ρωσικά παράλια, με στόχο να «ψύξει το πάθος των δυτικών πειρατών». Αναφερόμενος στη Βρετανία, τη Γαλλία και τις χώρες της Βαλτικής, τόνισε: «Αν δεν αντισταθούμε αποφασιστικά, θα προσπαθήσουν να μπλοκάρουν την πρόσβαση της χώρας μας στη θάλασσα, τουλάχιστον στον Ατλαντικό».
Ο σύμβουλος του Κρεμλίνου χαρακτήρισε τις κυρώσεις και τις κατασχέσεις πλοίων ως παράνομες από την άποψη του διεθνούς δικαίου και δήλωσε ότι οι δυτικές χώρες προωθούν «gunboat diplomacy», με στόχο να πλήξουν τα οικονομικά συμφέροντα της Ρωσίας, ιδιαίτερα σε περιοχές όπως η Βενεζουέλα και το Ιράν, όπου αυξάνεται η παρουσία δυτικών ναυτικών δυνάμεων.
Παράλληλα, ο Πατρούσεφ υποστήριξε ότι το ΝΑΤΟ σχεδιάζει να αποκλείσει την ρωσική περιφέρεια του Καλίνινγκραντ στη Βαλτική Θάλασσα, προειδοποιώντας ότι οποιαδήποτε απόπειρα ναυτικού αποκλεισμού θα αντιμετωπιστεί με «ενεργητικά μέτρα» και ότι, αν αποτύχουν οι ειρηνικές λύσεις, «ο αποκλεισμός θα σπάσει και θα εξουδετερωθεί από το ναυτικό».
Ο «σκιώδης στόλος» και οι κυρώσεις
Ο όρος «σκιώδης στόλος» αναφέρεται σε δεξαμενόπλοια που κινούνται σε διεθνή ύδατα με περίπλοκες δομές ιδιοκτησίας και σημαίες, επιχειρώντας να παρακάμψουν τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας λόγω της εισβολής στην Ουκρανία. Η ΕΕ έχει εντατικοποιήσει τις προσπάθειες εντοπισμού και αποκλεισμού αυτών των πλοίων: τον Δεκέμβριο του 2025 προστέθηκαν 41 πλοία στη λίστα κυρώσεων, με απαγόρευση πρόσβασης σε ευρωπαϊκά λιμάνια και υπηρεσίες.
Μόλις τον προηγούμενο μήνα, οι γαλλικές αρχές απέσυραν υπό πρόστιμο πολλών εκατομμυρίων ευρώ το δεξαμενόπλοιο Grinch, το οποίο είχε αναχαιτιστεί στη Μεσόγειο λόγω υποψίας ότι συμμετείχε σε δραστηριότητες του σκιώδους στόλου. Παράλληλα, οι ΗΠΑ έχουν πραγματοποιήσει κατασχέσεις ρωσικών δεξαμενόπλοιων στον Ατλαντικό, προκαλώντας ένταση με τη Ρωσία για το τι συνιστά παραβίαση κυρώσεων.
Η ΕΕ εξετάζει τώρα επιπλέον νομικές και τεχνολογικές λύσεις για την παρακολούθηση αυτών των πλοίων και τη διασφάλιση της εφαρμογής των κυρώσεων, ενώ διπλωματικοί κύκλοι εκφράζουν ανησυχία για κλιμάκωση της κρίσης.
Ρωσία – ΝΑΤΟ, ο κίνδυνος σύγκρουσης
Η ρητορική της Μόσχας αναδεικνύει τη στρατηγική σημασία του εμπορικού και ενεργειακού στόλου της Ρωσίας, καθώς τα δεξαμενόπλοια μεταφέρουν πετρέλαιο, σιτηρά και λιπάσματα – βασικές πηγές εσόδων για την οικονομία της χώρας.
Ωστόσο, αναλυτές επισημαίνουν ότι μια πραγματική ναυτική σύγκρουση με δυνάμεις του ΝΑΤΟ θα ήταν εξαιρετικά επικίνδυνη, με υψηλό ρίσκο ευρύτερης στρατιωτικής κλιμάκωσης. Μέχρι στιγμής, οι κινήσεις επικεντρώνονται κυρίως σε νομικές και διπλωματικές πιέσεις, ενώ οι απειλές για ανάπτυξη ναυτικών δυνάμεων διεθνώς έχουν περισσότερο συμβολικό παρά πρακτικό χαρακτήρα.
Παράλληλα, η Μόσχα επιδιώκει να στείλει μήνυμα σε επενδυτές και εμπορικούς εταίρους ότι η Ρωσία θα προστατεύσει τα συμφέροντά της και ότι ο στόλος της παραμένει στρατηγικό εργαλείο στην παγκόσμια οικονομία.
Τα σχέδια της Ρωσίας για το μέλλον του ναυτικού στόλου της
Στο πλαίσιο αυτής της έντασης, η Ρωσία ανακοίνωσε σχέδια για επικαιροποίηση και επέκταση του ναυτικού της προγράμματος έως το 2050, με στόχο την κατασκευή μεγαλύτερου και πιο σύγχρονου στόλου ικανού να δρα διεθνώς. Ο Πατρούσεφ υποστήριξε ότι αυτή η κίνηση είναι «απαραίτητη για την προστασία του εμπορίου της χώρας», περιλαμβανομένων πετρελαίου, σιτηρών και λιπασμάτων, που αποτελούν βασικές πηγές εσόδων για την οικονομία.
Αν και οι δηλώσεις έντασης είναι σοβαρές, αναλυτές προειδοποιούν ότι μια πραγματική ναυτική αντιπαράθεση με δυνάμεις του ΝΑΤΟ θα ήταν εξαιρετικά επικίνδυνη, με πιθανές ευρείες στρατιωτικές συνέπειες. Μέχρι στιγμής, οι κινήσεις επικεντρώνονται σε νομικές και διπλωματικές πιέσεις, με περιορισμένη στρατιωτική δράση.
