Έξι χώρες που μέχρι σήμερα δεν συγκαταλέγονται στις παραδοσιακές υπερδυνάμεις του αγροτικού τομέα αναμένεται να διαδραματίσουν καθοριστικό ρόλο στο παγκόσμιο αγροδιατροφικό σύστημα έως το 2050. Η νέα ομάδα, που φέρει το ακρωνύμιο CUBITA, παρουσιάστηκε για πρώτη φορά στην ετήσια έκθεση του Club Demeter.
Οι έξι χώρες είναι: Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, Ουκρανία, Βραζιλία, Ινδονησία, Τουρκία και Αυστραλία. Με ισχυρά δημογραφικά και γεωφυσικά χαρακτηριστικά, συγκεντρώνουν ήδη σημαντικό μερίδιο γης και εξαγωγών
Το ερώτημα που τίθεται είναι εάν θα εξελιχθούν σε σταθεροποιητικούς πυλώνες της παγκόσμιας επισιτιστικής ασφάλειας ή σε παράγοντες νέας αστάθειας, σε ένα περιβάλλον αυξανόμενου προστατευτισμού και γεωοικονομικών ανταγωνισμών, αναφέρουν αναλυτές στη Les Echos.
CUBITA: Οι νέοι παίκτες της αγροτικής γεωοικονομίας
Εάν το ακρωνύμιο BRICS συμβόλιζε την άνοδο των μεγάλων αναδυόμενων οικονομιών -μεταξύ των οποίων η Βραζιλία, η Ρωσία, η Ινδία, η Κίνα και η Νότια Αφρική- πλέον οι αναλυτές καλούνται να εξοικειωθούν με έναν νέο όρο: CUBITA. Το ακρωνύμιο επινοήθηκε από τους ειδικούς του Club Demeter και αναφέρεται σε έξι χώρες με ισχυρές προοπτικές στον αγροδιατροφικό τομέα.
Ο αγροτικός όμιλος, Club Demeter, είναι ένα think tank στη Γαλλία που φέρει το όνομα της θεάς της γονιμότητας Δήμητρας στην αρχαία Ελλάδα, συγκεντρώνει διεθνείς εμπειρογνώμονες του αγροτικού χώρου. Δημιουργήθηκε το 1987, είναι ένα οικοσύστημα στον αγροτικό και αγροδιατροφικό τομέα που επικεντρώνεται στη μακροπρόθεσμη σκέψη, σε παγκόσμια ζητήματα και σε διατομεακές δυναμικές. Μέσω των εταιρειών-μελών του, δικτυώνει ιδρύματα τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, κινητοποιεί επιστημονικούς εμπειρογνώμονες και συνεργάζεται με διάφορα εθνικά υπουργεία.
Στην 32η ετήσια έκθεσή του, που δημοσιεύθηκε πρόσφατα, η CUBITA παρουσιάζεται για πρώτη φορά ως νέα γεωοικονομική κατηγορία.
Οι έξι χώρες που παρουσιάζει ως νέους παίκτες της αγροτικής γεωπολιτικής (Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, Ουκρανία, Βραζιλία, Ινδονησία, Τουρκία και Αυστραλία), λόγω μεγέθους, πληθυσμού και φυσικών πόρων, εκτιμάται ότι έως το 2050 θα διαδραματίσουν κομβικό ρόλο στη διαμόρφωση της παγκόσμιας αγροτικής παραγωγής.
Ο γενικός διευθυντής του Club Demeter, Σεμπαστιάν Αμπί, δηλωσε στη Les Echos ότι «δεν είναι ακόμη ηγετικές δυνάμεις, αλλά εάν ενισχύσουν την αναδυόμενη αγροτική ικανότητά τους, όπως φαίνεται, θα αποτελέσουν σημαντικό βάρος στην παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια».
CUBITA και παγκόσμια επισιτιστική ασφάλεια
Σήμερα, οι χώρες της CUBITA αντιπροσωπεύουν περίπου το 15% της επιφάνειας της Γης, το 10% του παγκόσμιου πληθυσμού και σχεδόν το 30% των παγκόσμιων αγροτικών εξαγωγών. Για τους αναλυτές του Club Demeter, η στενή παρακολούθησή τους είναι απαραίτητη.
«Εάν αποσταθεροποιηθούν, θα ενισχύσουν τους κινδύνους και την αστάθεια. Εάν παραμείνουν πολιτικά και κλιματικά ανθεκτικές, θα λειτουργήσουν ως αποσβεστήρες κραδασμών στον πλανήτη», υπογράμμισε ο Αμπί.
Η Ουκρανία χαρακτηρίζεται ως «υψηλής στρατηγικής σημασίας» τόσο σε αγροτικό όσο και σε ενεργειακό επίπεδο. Παρά τον πόλεμο, ο αγροτικός τομέας εξακολουθεί να συνεισφέρει 10% έως 15% του ΑΕΠ. Αμερικανικά και κινεζικά συμφέροντα επιδεικνύουν έντονο ενδιαφέρον, ενώ επισημαίνεται ότι εάν η Ουκρανία δεν ενταχθεί στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ενδέχεται να στραφεί προς άλλες σφαίρες επιρροής.
Αντίστοιχα, η Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, συχνά αποκαλούμενη «σιτοβολώνας της Αφρικής», διαθέτει περίπου 80 εκατ. εκτάρια καλλιεργήσιμης γης, εκ των οποίων μόλις το 10% αξιοποιείται.
Συγκριτικά, η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει περίπου 25 εκατ. εκτάρια. Σύμφωνα με τον οικονομολόγο Αλέν Φόλο Μπάλα που μίλησε στη Les Echos, η χώρα θα μπορούσε όχι μόνο να επιτύχει επισιτιστική αυτάρκεια, αλλά και να τροφοδοτήσει σημαντικό μέρος της αφρικανικής και παγκόσμιας αγοράς.
ΕE και CUBITA: Ανάγκη στρατηγικής αφύπνισης – «H αγροτική αυτάρκεια είναι μύθος»
Η άνοδος των χωρών CUBITA εντείνει τις πιέσεις προς την Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία —σύμφωνα με τον Αμπί— «δεν διαθέτει πλέον μονοπώλιο αγροτικής ισχύος» και οφείλει να αποκτήσει στρατηγική πυξίδα.
Έπειτα από 25 χρόνια σταδιακής αποδυνάμωσης της αγροτικής της επιρροής, η ΕΕ καλείται να ενισχύσει τη χρηματοδότηση της ασφάλειάς της και να αποφύγει την περιθωριοποίηση. Σε έναν κόσμο όπου κυριαρχούν η κυριαρχικότητα, ο ρεαλισμός και οι συναλλακτικές σχέσεις, η ζήτηση για αγροτικές πρώτες ύλες αυξάνεται διαρκώς.
Ο Αμπί επισημαίνει ότι «η αγροτική αυτάρκεια είναι μύθος». Στο νέο αυτό περιβάλλον, οι συμμαχίες και οι εμπορικές συμφωνίες αποκτούν κρίσιμη σημασία.
Εμπόριο, CUBITA και παγκόσμια ισορροπία
Απέναντι στην ενισχυόμενη επιρροή της Βραζιλίας, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει συμφέρον να ολοκληρώσει τη συμφωνία ελεύθερου εμπορίου με τις χώρες της Mercosur. Η αναλύτρια Καρολίν Ρεϊόλ υποστηρίζει ότι, παρά τις ανησυχίες Γάλλων κτηνοτρόφων, η ευρωπαϊκή γεωργία μπορεί να ωφεληθεί, καθώς η Βραζιλία παρουσιάζει ελλείμματα σε προϊόντα όπως το σιτάρι, η βύνη, το αλκοόλ και τα γαλακτοκομικά.
Μακροπρόθεσμα, μάλιστα, δεν αποκλείεται η Βραζιλία να επιβάλει τα δικά της πρότυπα αγροτικής παραγωγής διεθνώς, ιδίως υπό την πίεση της κλιματικής αλλαγής.
Την ίδια στιγμή, η παγκόσμια αγροτική διακυβέρνηση παραμένει αδύναμη. Οι κανόνες της GATT (General Agreement on Tariffs and Trade) και του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου έχουν ενισχύσει το εμπόριο, αλλά το σύστημα εμφανίζεται παραλυμένο: οι κανόνες υπάρχουν, όμως δεν εφαρμόζονται με συνέπεια.
Οι μεγάλες δυνάμεις χρησιμοποιούν πλέον τις αγροτικές πολιτικές ως εμπορικό όπλο, περιπλέκοντας περαιτέρω το τοπίο, καθώς οι χώρες CUBITA αυξάνουν τη βαρύτητά τους. Η ανάδυση αυτών των έξι χωρών δεν αποτελεί απλώς στατιστική εξέλιξη. Συνιστά μετατόπιση ισχύος στον παγκόσμιο αγροτικό χάρτη, με άμεσες επιπτώσεις στην επισιτιστική ασφάλεια, τις εμπορικές ροές και τη γεωπολιτική ισορροπία των επόμενων δεκαετιών.
