Έναν μήνα μετά την υπογραφή του ιδρυτικού καταστατικού του νέου «Συμβουλίου Ειρήνης» στο Νταβός της Ελβετία, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ συγκάλεσε στην Ουάσινγκτον την πρώτη επίσημη σύνοδο του οργανισμού, στην οποία αναφέρθηκε έντονα και στο Ιράν, επιχειρώντας να δώσει πολιτικό βάρος σε μια πρωτοβουλία που ήδη προκαλεί έντονες αντιδράσεις σε διεθνές επίπεδο.
Στην κορυφή της ατζέντας όμως βρίσκεται η εξασφάλιση οικονομικών πόρων για την ανοικοδόμηση στη Γάζα και η ενίσχυση της ανθρωπιστικής βοήθειας, με τον ίδιο τον Αμερικανό πρόεδρο να υποστηρίζει ότι πριν ακόμη ξεκινήσουν οι εργασίες της συνάντησης είχαν δεσμευθεί περίπου 5 δισεκατομμύρια δολάρια από τα συμμετέχοντα κράτη.
Από τις 60 προσκεκλημένες χώρες μόνο 27 προσήλθαν
Ωστόσο, η περιορισμένη συμμετοχή έχει ήδη σκιάσει τη δυναμική του εγχειρήματος. Από τις περίπου 60 χώρες που έλαβαν πρόσκληση, μόλις 27 ανταποκρίθηκαν θετικά, γεγονός που αποτυπώνει τις επιφυλάξεις μεγάλου μέρους της διεθνούς κοινότητας.
Ιδιαίτερα αισθητή ήταν η απουσία των περισσότερων ευρωπαϊκών χωρών, καθώς ως ιδρυτικά μέλη συμμετέχουν μόνο η Βουλγαρία, η Ουγγαρία, η Αλβανία και το Κόσοβο. Αντίθετα, κράτη όπως η Ελλάδα, η Κύπρος, η Ιταλία και η Ρουμανία έχουν επιλέξει καθεστώς παρατηρητή, όπως και η Ευρωπαϊκή Ένωση, γεγονός που τις αποκλείει από τη διαδικασία λήψης αποφάσεων.
Στο ίδιο πνεύμα επιφυλακτικότητας κινείται και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Αν και προσκλήθηκε η πρόεδρός της Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, τελικά την Ένωση εκπροσωπεί η αρμόδια επίτροπος για τη Μεσόγειο, υποδηλώνοντας τη χαμηλότερη πολιτική βαρύτητα που αποδίδεται προς το παρόν στο νέο όργανο. Ευρωπαϊκές πηγές αναφέρουν ότι πολλά κράτη-μέλη θέτουν σοβαρά ερωτήματα για τη λειτουργία, τον ρόλο και τη νομιμοποίηση του οργανισμού.
Κομβικό σημείο της συζήτησης αποτελεί το κατά πόσο το νέο Συμβούλιο Ειρήνης ενδέχεται να λειτουργήσει ανταγωνιστικά προς τον Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών. Η Γαλλία, μεταξύ άλλων, εκφράζει ανησυχίες ότι η πρωτοβουλία αυτή μπορεί να υπονομεύσει την αυθεντία των διεθνών θεσμών, ιδίως σε ζητήματα διατήρησης της ειρήνης και της ασφάλειας.
Παραμένει το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ
Σύμφωνα με τα ισχύοντα ψηφίσματα, ο βασικός διεθνής φορέας για την προώθηση ειρηνευτικών διαδικασιών παραμένει το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ, στο οποίο συμμετέχουν ως μόνιμα μέλη οι ΗΠΑ, η Κίνα, η Ρωσία, η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο.
Αρχικά, η αποστολή του νέου οργανισμού «Συμβούλιο της Ειρήνης» παρουσιαζόταν ως επικεντρωμένη στη διαμεσολάβηση για τον τερματισμό του πολέμου στη Λωρίδα της Γάζας, μια σύγκρουση που έχει προκαλέσει διεθνή ανησυχία και πολιτικές πιέσεις για άμεση αποκλιμάκωση.
Στη συνέχεια, όμως, ο Ντόναλντ Τραμπ φέρεται να διεύρυνε το πλαίσιο, δηλώνοντας ότι ο τελικός στόχος του Συμβουλίου είναι η «εμπέδωση της παγκόσμιας ειρήνης», κάτι που ορισμένοι αναλυτές θεωρούν υπερφιλόδοξο και θεσμικά ασαφές.
«Πιο ευέλικτο σχήμα»
Υποστηρικτές της πρωτοβουλίας υπογραμμίζουν ότι το νέο σχήμα θα μπορούσε να αποδειχθεί πιο ευέλικτο από τους παραδοσιακούς διεθνείς μηχανισμούς, οι οποίοι συχνά επικρίνονται για βραδύτητα και γραφειοκρατία. Εκτιμούν μάλιστα ότι η απογοήτευση από προηγούμενες διαδικασίες επίλυσης συγκρούσεων δημιουργεί περιθώριο για νέες δομές διαμεσολάβησης.
Παράλληλα, όμως, εντείνονται οι ενδοιασμοί για την ισορροπία δυνάμεων στο εσωτερικό του οργανισμού. Στην παρούσα φάση, ο Τραμπ εμφανίζεται όχι μόνο ως εκπρόσωπος των ΗΠΑ αλλά και ως μοναδικός επικεφαλής του Συμβουλίου, ενώ πλαισιώνεται από ένα επταμελές εκτελεστικό όργανο που ο ίδιος έχει επιλέξει. Σε αυτό συμμετέχουν, μεταξύ άλλων, ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Μάρκο Ρούμπιο και ο σύμβουλος Τζάρεντ Κούσνερ.
Σύμφωνα με το καταστατικό, ο πρόεδρος διαθέτει εκτεταμένες αρμοδιότητες, όπως το δικαίωμα βέτο στις αποφάσεις, καθώς και τη δυνατότητα δημιουργίας, τροποποίησης ή και κατάργησης διοικητικών δομών του οργανισμού.
Επιπλέον, η αντικατάστασή του προβλέπεται μόνο σε περίπτωση ανικανότητας άσκησης των καθηκόντων του ή εθελούσιας αποχώρησης, στοιχείο που εγείρει ερωτήματα για τη θεσμική ισορροπία και τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα του σχήματος.
Αμφίβολο αν θα πετύχει το πείραμα
Αναλυτές επισημαίνουν ότι, θεωρητικά, ο Τραμπ θα μπορούσε ακόμη και μετά την αποχώρησή του από τον Λευκό Οίκο να διατηρήσει την προεδρία του Συμβουλίου Ειρήνης, ορίζοντας μάλιστα τον διάδοχό του, κάτι που ενισχύει τις ανησυχίες για υπερσυγκέντρωση εξουσίας.
Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με τη διστακτική στάση της Ευρώπης, δείχνει ότι το νέο εγχείρημα ξεκινά με σημαντικές γεωπολιτικές προκλήσεις.
Παρά τις φιλοδοξίες της Ουάσινγκτον, η περιορισμένη συμμετοχή και οι θεσμικές επιφυλάξεις καταδεικνύουν ότι η διεθνής κοινότητα τηρεί στάση αναμονής.
Το αν το Συμβούλιο Ειρήνης θα εξελιχθεί σε ουσιαστικό εργαλείο διαμεσολάβησης ή σε έναν παράλληλο θεσμό με περιορισμένη επιρροή, θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τη διεύρυνση της συμμετοχής και τη σαφήνεια του ρόλου του στο ήδη περίπλοκο διεθνές σύστημα ασφάλειας.
