Η συστηματική προσπάθεια της Τουρκίας να επιβάλει τετελεσμένα στην Ανατολική Μεσόγειο και το Αιγαίο, μέσω της δέσμευσης περιοχών για στρατιωτικές ασκήσεις και ερευνητικές δραστηριότητες, αποτελεί μια στρατηγική που κλιμακώνει την ένταση και δοκιμάζει τις αντοχές των διμερών σχέσεων.
Τα τουρκικά επιτελεία, σύμφωνα με αναφορές στον Τύπο της γειτονικής χώρας, επεξεργάζονται σχέδια για μόνιμη παρουσία μη επανδρωμένων αεροσκαφών (UAVs) και ναυτικών μονάδων σε κομβικά σημεία, προβάλλοντας το επιχείρημα της προστασίας των ενεργειακών της συμφερόντων. Η ρητορική αυτή ερμηνεύεται από τη διεθνή κοινότητα ως μια προσπάθεια της Άγκυρας να αναθεωρήσει το status quo της περιοχής, εκμεταλλευόμενη το κενό ισχύος που προκαλούν οι τρέχουσες συγκρούσεις στη Μέση Ανατολή και η αστάθεια στις παγκόσμιες ενεργειακές αγορές.
Η νομική διάσταση και οι διεθνείς συμβάσεις
Ωστόσο, οι τουρκικές αξιώσεις έρχονται σε πλήρη αντίθεση με τη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS). Όπως εξηγεί ο Δρ. Νικόλαος Ιωαννίδης, ειδικός σε θέματα Διεθνούς Δικαίου, «η προσπάθεια της Τουρκίας να αγνοήσει την επήρεια των νησιών σε θαλάσσιες ζώνες στερείται νομικού ερείσματος και παραβιάζει θεμελιώδεις κανόνες του διεθνούς δικαίου».
Συγκεκριμένα, υπογραμμίζει πως οι μονομερείς ενέργειες στην ελληνική υφαλοκρηπίδα δεν παράγουν έννομα αποτελέσματα, ενώ η χρήση στρατιωτικών μέσων για την επιβολή πολιτικών θέσεων απομονώνει την Άγκυρα από τους δυτικούς θεσμούς. «Η διεθνής πρακτική είναι σαφής: τα νησιά έχουν δικαίωμα σε ΑΟΖ και υφαλοκρηπίδα. Οποιαδήποτε αντίθετη ερμηνεία προσκρούει στη νομολογία των διεθνών δικαστηρίων», αναφέρει χαρακτηριστικά.
Αξίζει να σημειωθεί πως η πρόσφατη αμυντική συμφωνία Ελλάδας-Γαλλίας, αλλά και η εμβάθυνση της στρατηγικής σχέσης με τις ΗΠΑ, λειτουργούν ως ανασχετικός παράγοντας στις τουρκικές επιδιώξεις, θωρακίζοντας την ελληνική κυριαρχία απέναντι σε αναθεωρητικές τάσεις.
Η στρατηγική του Ερντογάν
Από την πλευρά του, ο Πρόεδρος Ερντογάν χρησιμοποιεί τα θέματα εξωτερικής πολιτικής ως εργαλείο συσπείρωσης στο εσωτερικό της Τουρκίας, όπου η οικονομική κρίση πιέζει τη δημοτικότητά του. Η προώθηση του δόγματος της «Γαλάζιας Πατρίδας» δεν είναι απλώς μια στρατιωτική θεωρία, αλλά ένα εθνικιστικό αφήγημα που στοχεύει στη δημιουργία μιας νέας περιφερειακής ηγεμονίας.
Παράλληλα, η Άγκυρα επιχειρεί να παίξει το χαρτί του «επιτήδειου ουδέτερου» στις σχέσεις της με το ΝΑΤΟ και τη Ρωσία, επιδιώκοντας ανταλλάγματα σε εξοπλιστικά προγράμματα. Η πρόσφατη σύνοδος κορυφής περιφερειακών δυνάμεων στην Άγκυρα κατέδειξε την πρόθεση της Τουρκίας να ηγηθεί ενός μπλοκ κρατών που θα αμφισβητήσει την παραδοσιακή αρχιτεκτονική ασφαλείας στην Ευρασία.
Αναλυτές εκτιμούν πως η Τουρκία θα συνεχίσει την πολιτική των προκλήσεων «χαμηλής έντασης», αποφεύγοντας μια γενικευμένη σύρραξη, αλλά επιμένοντας στη δημιουργία γκρίζων ζωνών. «Όταν η ρητορική περί “γαλάζιας πατρίδας” συνδυάζεται με εξοπλιστική ενίσχυση, το αποτέλεσμα είναι μια διαρκής πηγή αστάθειας που απαιτεί εγρήγορση από την Αθήνα και την ΕΕ», καταλήγουν οι ειδικοί.
