Η κλιμάκωση της σύγκρουσης στη Μέση Ανατολή και η επακόλουθη διακοπή της κυκλοφορίας στα Στενά του Ορμούζ συνιστούν πλέον μια παγκόσμια απειλή για την εφοδιαστική αλυσίδα βασικών αγαθών, μια απειλή από την οποία όχι μόνο δεν διαφεύγει η Ελλάδα, αλλά βρίσκεται και ψηλά στον πίνακα των χωρών που πλήττονται.
Και μπορεί η προσοχή να στρέφεται παραδοσιακά στις τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου, αλλά η έκθεση του Ινστιτούτου του Κιέλου για την Παγκόσμια Οικονομία (Kiel Institute for the World Economy) αποκαλύπτει έναν «μηχανισμό συμφόρησης» που επηρεάζει άμεσα την παραγωγή τροφίμων, φαρμάκων και τεχνολογικών προϊόντων υψηλής αιχμής. Τα Στενά, από τα οποία διέρχεται το 21% της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου και το 25% του υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG), αποτελούν τη μοναδική δίοδο για κρίσιμες πρώτες ύλες.
Στον τομέα των τροφίμων, το πρόβλημα εστιάζεται στα λιπάσματα. Περίπου το ένα τρίτο των παγκόσμιων λιπασμάτων – όπως η ουρία, η αμμωνία και τα φωσφορικά άλατα – διακινούνται μέσω του Ορμούζ. Το φθηνό φυσικό αέριο του Κόλπου αποτελεί την πρώτη ύλη για τη διαδικασία Haber-Bosch, η οποία μετατρέπει το μεθάνιο σε αμμωνία και στη συνέχεια σε λιπάσματα απαραίτητα για τις καλλιέργειες.
Almost half of the world’s food supply depends on synthetic fertiliser.
That fertiliser is made through the Haber–Bosch process, which uses huge amounts of natural gas to turn nitrogen into ammonia.
Without it, modern agriculture collapses.
Today over 4 billion people are… pic.twitter.com/nFTVa7N4JZ
— Ammanichanda (@Arkasiraee) March 11, 2026
Η χρονική στιγμή της κρίσης είναι εξαιρετικά κρίσιμη, καθώς ο Μάρτιος και ο Απρίλιος αποτελούν την κορύφωση της περιόδου σποράς στο βόρειο ημισφαίριο. Η έλλειψη λιπασμάτων τώρα θα επηρεάσει τις αποδόσεις των καλλιεργειών για ολόκληρο το έτος, με αποτέλεσμα την αύξηση των τιμών στο σιτάρι (+4,2%) καθώς και σε φρούτα και λαχανικά (+5,2%) σε παγκόσμιο επίπεδο.
Αεροφωτογραφία δείχνει ένα ψεκαστικό γεωργικών καλλιεργειών να λειτουργεί σε ένα αγρόκτημα κοντά στο χωριό Radlett της Βρετανίας στις 26 Μαρτίου 2026 © EPA/TOLGA AKMEN
Παράλληλα, η τεχνολογία και η υγεία δέχονται ισχυρό πλήγμα λόγω της διακοπής παροχής ηλίου. Το ένα τρίτο των παγκόσμιων αποστολών ηλίου προέρχεται από το Κατάρ και διέρχεται από τα Στενά. Το ήλιο είναι απαραίτητο για την κατασκευή ημιαγωγών που χρησιμοποιούνται σε smartphones, υπολογιστές και οχήματα, αλλά και για την ψύξη των μαγνητών στις συσκευές μαγνητικής τομογραφίας (MRI) στα νοσοκομεία.
Helium is the only element that escapes Earth’s atmosphere permanently. Once released, it rises through the troposphere, passes the stratosphere, and leaves the planet. It cannot be manufactured. It cannot be synthesised at industrial scale. It accumulates over billions of years… pic.twitter.com/aBkP9wLKew
— Shanaka Anslem Perera ⚡ (@shanaka86) March 19, 2026
Με το εργοστάσιο Ras Laffan του Κατάρ να έχει διακόψει τη λειτουργία του και τις επισκευές να εκτιμάται ότι θα διαρκέσουν τρία έως πέντε χρόνια, οι τιμές των smartphones και των ιατρικών εξετάσεων αναμένεται να εκτοξευθούν. Τέλος, τα πετροχημικά παράγωγα που εξάγονται από τον Κόλπο είναι ζωτικής σημασίας για την παγκόσμια παραγωγή φαρμάκων, συμπεριλαμβανομένων των αντιβιοτικών και των εμβολίων.
Η Ελλάδα στην πρώτη δεκάδα των χωρών που πλήττονται
Η Ελλάδα αναδεικνύεται σε μία από τις πλέον εκτεθειμένες χώρες παγκοσμίως στις παρενέργειες του κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ. Σύμφωνα με τα ευρήματα που παρουσιάζει η έκθεση του Ινστιτούτου του Κιέλου, η χώρα μας βρίσκεται στην πρώτη δεκάδα των κρατών που θα υποστούν τις μεγαλύτερες αυξήσεις στις τιμές των τροφίμων, με την προβλεπόμενη αύξηση να αγγίζει το 9,5%. Το ποσοστό αυτό τοποθετεί την Ελλάδα σε μια εξαιρετικά δυσμενή θέση, πάνω από χώρες όπως η Βενεζουέλα (+8,4%) και η Τουρκία (+8,31%).
Η εξήγηση για αυτή τη δύσκολη θέση της Ελλάδας, έγκειται στον συνδυασμό της ενεργειακής εξάρτησης και της δομής της ελληνικής αγροτικής παραγωγής. Η Ελλάδα εξαρτάται σημαντικά από εισαγόμενα λιπάσματα και ενέργεια για τη λειτουργία του πρωτογενούς της τομέα. Όταν η τιμή της ενέργειας αυξάνεται και η προσφορά λιπασμάτων μειώνεται, το κόστος παραγωγής των εγχώριων αγροτικών προϊόντων εκτινάσσεται, ενώ ταυτόχρονα οι τιμές των εισαγόμενων τροφίμων αυξάνονται λόγω της παγκόσμιας κρίσης.
Πέρα από τα τρόφιμα, η συνολική ευημερία (Welfare) της Ελλάδας αναμένεται να μειωθεί κατά -1,63% σε βραχυπρόθεσμο επίπεδο, μια απώλεια που είναι από τις υψηλότερες ανάμεσα στις αναπτυγμένες οικονομίες. Συγκριτικά, οι απώλειες για τη συνολική Ευρωπαϊκή Ένωση (EU27) εκτιμώνται στο -0,40%, ενώ οι ΗΠΑ επηρεάζονται ελάχιστα με μόλις -0,07%.
Η διαφοροποίηση αυτή υπογραμμίζει ότι η Ελλάδα στερείται των δημοσιονομικών εργαλείων ή της ενεργειακής αυτονομίας που διαθέτουν άλλες χώρες για να απορροφήσουν το σοκ. Η κρίση στον Ορμούζ δεν είναι για την Ελλάδα απλώς μια αύξηση στην τιμή της βενζίνης, αλλά μια άμεση απειλή για την επισιτιστική ασφάλεια και το κόστος ζωής των νοικοκυριών, καθώς οι αυξήσεις στα τρόφιμα πλησιάζουν το ψυχολογικό και οικονομικό όριο του 10%.
Επιπλέον σημαντικά ευρήματα της έκθεσης
Η έκθεση του Ινστιτούτου του Κιέλου επισημαίνει επίσης ότι το κλείσιμο του Ορμούζ προκαλεί μια αλυσιδωτή αντίδραση που ξεπερνά τα τρόφιμα και την ενέργεια, επηρεάζοντας κρίσιμους τομείς της παγκόσμιας βιομηχανίας και της πράσινης μετάβασης. Ειδικότερα:
Θείο και μπαταρίες: Περίπου το 50% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου θείου διέρχεται από τα Στενά. Το θείο είναι απαραίτητο για την παραγωγή θειικού οξέος, το οποίο χρησιμοποιείται στην επεξεργασία μετάλλων όπως ο χαλκός, το κοβάλτιο, το νικέλιο και το λίθιο. Αυτά τα μέταλλα είναι κρίσιμα για την κατασκευή μπαταριών για ηλεκτρικά οχήματα και drones, γεγονός που σημαίνει ότι η κρίση θα αυξήσει τις τιμές των ηλεκτρικών αυτοκινήτων και των οικιακών συσκευών.
Μεταφορικό κόστος: Ο αριθμός των πλοίων που διασχίζουν τα Στενά κατέρρευσε από περισσότερα από 100 την ημέρα σε μόλις μερικές μονάδες. Αυτό έχει οδηγήσει σε τεράστιες καθυστερήσεις και αυξήσεις στα ναύλα, επηρεάζοντας ακόμη και τις αεροπορικές μεταφορές φαρμάκων μέσω κόμβων όπως το Ντουμπάι.
Γεωγραφική ανισότητα: Η έκθεση τονίζει ότι το βάρος της κρίσης πέφτει δυσανάλογα στις φτωχότερες χώρες. Ενώ οι αναπτυγμένες χώρες μπορούν εν μέρει να βρουν εναλλακτικές πηγές σε βάθος χρόνου, χώρες όπως η Ζάμπια (+31% στις τιμές τροφίμων), η Σρι Λάνκα (+15%) και το Πακιστάν (+11%) αντιμετωπίζουν άμεσο κίνδυνο λιμού!
Βραχυπρόθεσμη έναντι μακροπρόθεσμης προσαρμογής: Στο βραχυπρόθεσμο σενάριο, η αδυναμία των διυλιστηρίων και των βιομηχανιών να αλλάξουν άμεσα τις πρώτες ύλες τους (π.χ. συγκεκριμένοι τύποι αργού πετρελαίου) προκαλεί οξύτερες απώλειες. Σε μακροπρόθεσμο επίπεδο, η αγορά μπορεί να προσαρμοστεί, αλλά η δομική ζημιά και το κόστος που έχει ήδη μετακυλιστεί στους καταναλωτές θα παραμείνουν.
Ο ρόλος της Ρωσίας: Η Ρωσία, η οποία προμηθεύει το 1/5 των παγκόσμιων εξαγωγών λιπασμάτων, βρίσκεται σε θέση να αυξήσει την παραγωγή της για να καλύψει το κενό, ενισχύοντας τη δική της γεωπολιτική θέση εν μέσω της κρίσης.
