Οι κυβερνήσεις πέντε κρατών μελών της ΕΕ «συστηματικά και σκόπιμα» διαβρώνουν το κράτος δικαίου, προειδοποίησε η κορυφαία ευρωπαϊκή οργάνωση για τα πολιτικά δικαιώματα, ενώ τα δημοκρατικά πρότυπα επιδεινώνονται και σε έξι ακόμη χώρες, συμπεριλαμβανομένων και παραδοσιακά ισχυρών δημοκρατιών.
Όπως μεταδίδει ο Guardian, βασιζόμενη σε στοιχεία από περισσότερες από 40 ΜΚΟ σε 22 χώρες, η Civil Liberties Union for Europe (Liberties) χαρακτήρισε τις κυβερνήσεις της Βουλγαρίας, της Κροατίας, της Ουγγαρίας, της Ιταλίας και της Σλοβακίας ως «αποδομητές», που διαβρώνουν ενεργά το κράτος δικαίου. Η έκθεση του 2026, που δημοσιεύθηκε τη Δευτέρα, ανέφερε ότι το κράτος δικαίου έχει επιδεινωθεί σε όλους τους τομείς, δικαιοσύνη, καταπολέμηση της διαφθοράς, ελευθερία των μέσων ενημέρωσης και θεσμικοί μηχανισμοί ελέγχου της εξουσίας, στη Σλοβακία υπό τη λαϊκιστική, αυταρχική και φιλορωσική κυβέρνηση του Ρόμπερτ Φίτσο.
Η εικόνα ήταν εξίσου δυσοίωνη και στη Βουλγαρία, ενώ η Ουγγαρία, όπου τα 16 χρόνια εξουσίας του Βίκτορ Όρμπαν ενδέχεται να λήξουν μετά τις εκλογές της 12ης Απριλίου, «παραμένει σε δική της κατηγορία, συνεχίζοντας να υιοθετεί ολοένα και πιο οπισθοδρομικούς νόμους και πολιτικές χωρίς κανένα σημάδι αλλαγής».
Σε άλλες χώρες, η Liberties κατέταξε το Βέλγιο, τη Δανία, τη Γαλλία, τη Γερμανία και τη Σουηδία ως «ολισθαίνουσες» (sliders): χώρες όπου το κράτος δικαίου υποχωρεί σε ορισμένους τομείς, χωρίς όμως η διάβρωση να αποτελεί μέρος μιας συνολικής πολιτικής στρατηγικής. Η Τσεχία, η Εσθονία, η Ελλάδα, η Ιρλανδία, η Λιθουανία, η Ολλανδία, η Ρουμανία και η Ισπανία ταξινομήθηκαν ως «στάσιμες» (stagnators), δηλαδή χώρες όπου οι συνθήκες του κράτους δικαίου ούτε βελτιώνονται ούτε επιδεινώνονται, σύμφωνα με την έκθεση των 800 σελίδων.
Στην ίδια κατηγορία κατατάχθηκε και η Πολωνία, με τον πρωθυπουργό Ντόναλντ Τουσκ να προσπαθεί να αποκαταστήσει βασικά στοιχεία του κράτους δικαίου, όπως μια ανεξάρτητη δικαιοσύνη, τα οποία είχαν αποδυναμωθεί από την προηγούμενη κυβέρνηση του κόμματος Νόμος και Δικαιοσύνη (PiS), αν και παρεμποδίζεται από το προεδρικό βέτο. Η περιορισμένη πρόοδος της Πολωνίας μέχρι στιγμής «δείχνει πόσο δύσκολο και εύθραυστο μπορεί να είναι να αποκατασταθεί η υπονομευμένη θεσμική ανεξαρτησία», ανέφερε η Liberties. Μόνο η Λετονία χαρακτηρίστηκε ως «εργατική» (hard worker), με μια κυβέρνηση που βελτιώνει ενεργά τα πρότυπα του κράτους δικαίου.
Η έκθεση ανέφερε επίσης ότι οι μηχανισμοί της ΕΕ για την αντιμετώπιση της διάβρωσης του κράτους δικαίου είναι σε μεγάλο βαθμό αναποτελεσματικοί, καθώς τα περισσότερα κράτη-μέλη αποτυγχάνουν να μετατρέψουν τις κατευθυντήριες γραμμές σε ουσιαστικές ενέργειες, παρά τα χρόνια συστάσεων από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, γράφει ο Guardian.
Διαπιστώθηκε ότι το 93% όλων των συστάσεων στην έκθεση της ίδιας της Επιτροπής για το κράτος δικαίου το 2025 ήταν επαναλήψεις προηγούμενων ετών, πολλές εκ των οποίων μεταφέρθηκαν χωρίς καμία αλλαγή στη διατύπωση, ενώ ο αριθμός των νέων συστάσεων μειώθηκε στο μισό σε σχέση με το 2024. Από τις 100 συστάσεις της Επιτροπής που αξιολογήθηκαν από τη Liberties, οι 61 δεν παρουσίασαν καμία πρόοδο, ενώ άλλες 13 επιδεινώθηκαν. «Η έκθεση της Επιτροπής είχε σκοπό να προκαλέσει συγκεκριμένη δράση», δήλωσε η Ilina Neshikj, εκτελεστική διευθύντρια της Liberties.
Ωστόσο, μετά από επτά ετήσιες εκδόσεις, τα ευρήματα της Liberties αναδεικνύουν «όχι μόνο οπισθοδρόμηση, αλλά και συνεχιζόμενες και σκόπιμες προσπάθειες υπονόμευσης του κράτους δικαίου. Η επανάληψη συστάσεων χωρίς ουσιαστική παρακολούθηση δεν θα αναστρέψει αυτή την κατάσταση», πρόσθεσε.
Η έκθεση επέκρινε επίσης συνολικά τα θεσμικά όργανα της ΕΕ, αναφέροντας ότι το 2025 όχι μόνο «αντικατόπτριζαν πολλά από τα προβλήματα που παρατηρούνται στα κράτη-μέλη», αλλά απέτυχαν και να εφαρμόσουν και να υπερασπιστούν με συνέπεια τα θεμελιώδη δικαιώματα.
