Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, φέρεται να δήλωσε στους συμβούλους του ότι είναι διατεθειμένος να τερματίσει τη στρατιωτική εκστρατεία κατά του Ιράν, ακόμη και αν τα Στενά του Ορμούζ παραμείνουν σε μεγάλο βαθμό κλειστά, αφήνοντας την πολύπλοκη διαδικασία επαναλειτουργίας τους για μεταγενέστερη ημερομηνία, σύμφωνα με δημοσίευμα της Wall Street Journal που επικαλείται αξιωματούχους της διοίκησης.
Τις τελευταίες ημέρες, ο Τραμπ και οι σύμβουλοί του εκτίμησαν ότι μια αποστολή για την επαναλειτουργία του ζωτικού αυτού σημείου θα εκτεινόταν πέρα από το χρονοδιάγραμμα των τεσσάρων έως έξι εβδομάδων που είχε θέσει.
Μια τέτοια εξέλιξη θα άφηνε την Τεχεράνη να διατηρεί τον έλεγχο σε ένα από τα πιο κρίσιμα περάσματα παγκοσμίως για το εμπόριο ενέργειας, μεταθέτοντας για αργότερα μια ιδιαίτερα δύσκολη επιχείρηση επαναλειτουργίας του.
Έτσι, κατέληξε ότι οι ΗΠΑ πρέπει να επιτύχουν τους βασικούς στόχους τους: να περιορίσουν τη ναυτική δύναμη του Ιράν και τα αποθέματα πυραύλων του, να μειώσουν τις τρέχουσες εχθροπραξίες και παράλληλα να ασκήσουν διπλωματική πίεση στο Τεχεράνη ώστε να επαναληφθεί η ελεύθερη ροή του εμπορίου.
Στις αγορές παρατηρούνται ακόμα διακυμάνσεις και έντονη αστάθεια, μολονότι οι τιμές του πετρελαίου υποχώρησαν στα 107 δολ. το βαρέλι (από τα 116 δολ. που έφτασε χθες) μετά τις αναφορές ότι οι ΗΠΑ ενδέχεται να αποφύγουν μια παρατεταμένη σύγκρουση με το Ιράν, επηρεάζοντας το επενδυτικό κλίμα διεθνώς.
Βέβαια πολλές φορές ο Τραμπ έχει κάνει αντικρουόμενες δηλώσεις η λεγομενη «στρατηγική αμφισημία» και κανείς δεν ξέρει ποια θα είναι τα επόμενα βήματα . Καθώς η κρίση στη Μέση Ανατολή βαθαίνει και οι εντάσεις με το Ιράν παραμένουν σε υψηλά επίπεδα, το ενδεχόμενο μιας άμεσης χερσαίας επέμβασης από τις ΗΠΑ, μετά από εντολή του Ντόναλντ Τραμπ, μονοπωλεί τη συζήτηση στη διεθνή συζήτηση το τελευταίο χρονικό διάστημα.
Παρά τη στρατιωτική κινητοποίηση και τη μεταφορά επιπλέον δυνάμεων στην περιοχή, τα δεδομένα συγκλίνουν στο ότι μια μεγάλης κλίμακας χερσαία επιχείρηση παραμένει, προς το παρόν, ένα σενάριο χαμηλής πιθανότητας – αλλά όχι αδύνατο ή εντελώς απίθανο.
Το Ιράν επιβάλλει διόδια στα Στενά του Ορμούζ
Σε μια κίνηση με σημαντικές γεωπολιτικές και οικονομικές προεκτάσεις, το κοινοβούλιο του Ιράν ενέκρινε σήμερα Δευτέρα νομοσχέδιο που προβλέπει την επιβολή διοδίων στα πλοία που διέρχονται από τα Στενά του Ορμούζ, μία από τις πιο κρίσιμες θαλάσσιες αρτηρίες του πλανήτη.
Η απόφαση αυτή έρχεται σε μια περίοδο έντονης στρατιωτικής κλιμάκωσης και απειλεί να επιβαρύνει περαιτέρω την παγκόσμια ενεργειακή αγορά.
Σύμφωνα με τις προβλέψεις του νομοσχεδίου, το οποίο έχει ήδη εγκριθεί σε κοινοβουλευτικό επίπεδο και αναμένει τα επόμενα στάδια για να καταστεί νόμος, το Ιράν σχεδιάζει να επιβάλει τέλη διέλευσης σε ριάλ για τα εμπορικά πλοία.
- Απαγόρευση διέλευσης σε πλοία ΗΠΑ, Ισραήλ
Παράλληλα, προβλέπεται η απαγόρευση διέλευσης για πλοία των ΗΠΑ και του Ισραήλ, καθώς και για κάθε χώρα που επιβάλλει μονομερείς κυρώσεις κατά της Τεχεράνης. Το μέτρο συνοδεύεται από σαφή πολιτική στόχευση, καθώς η ιρανική πλευρά επιχειρεί να ενισχύσει την κυριαρχία της επί του στρατηγικού αυτού περάσματος.
Το Ομάν φέρεται να εμπλέκεται στη διαμόρφωση του νομικού πλαισίου της πρωτοβουλίας, γεγονός που υποδηλώνει την προσπάθεια της Τεχεράνης να προσδώσει διεθνή νομιμοποίηση στις κινήσεις της.
Ωστόσο, η εφαρμογή ενός τέτοιου μέτρου αναμένεται να προκαλέσει έντονες αντιδράσεις, καθώς τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν ζωτικής σημασίας κόμβο για το παγκόσμιο εμπόριο ενέργειας, με περίπου το ένα πέμπτο της διεθνούς διακίνησης πετρελαίου να διέρχεται από την περιοχή.
Η εξέλιξη αυτή εντάσσεται σε ένα ευρύτερο σκηνικό κλιμάκωσης. Οι στρατιωτικές επιχειρήσεις συνεχίζονται με αμείωτη ένταση, με τις ισραηλινές ένοπλες δυνάμεις (IDF) να ανακοινώνουν ότι έπληξαν 170 στόχους που συνδέονται με το ιρανικό καθεστώς μέσα σε μόλις 24 ώρες.
Με τη σειρά του ο Ιρανός υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί κάλεσε τη Σαουδική Αραβία να διώξει τις αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις από την επικράτειά της, επαναλαμβάνοντας ότι τα πλήγματα του Ιράν εναντίον κρατών του Κόλπου στρέφονται εναντίον των εχθρών της Ισλαμικής Δημοκρατίας. «Το Ιράν σέβεται το βασίλειο της Σαουδικής Αραβίας» το θεωρεί «αδελφό έθνος», ανέφερε ο κ. Αραγτσί μέσω X.
«Οι επιχειρήσεις μας έχουν στόχο εχθρούς που μας επιτίθενται χωρίς να σέβονται τους Άραβες ούτε τους Ιρανούς, ούτε να μπορούν να παρέχουν οποιαδήποτε ασφάλεια», πρόσθεσε, διατεινόμενος πως είναι πια «καιρός» το βασίλειο «να διώξει τις δυνάμεις των ΗΠΑ», να φύγουν οι αμερικανικές βάσεις.
Ο Τραμπ σκέφτεται να ζητήσει από τις χώρες του Κόλπου να πληρώσουν το κόστος του πολέμου
Παράλληλα, ένα νέο, ιδιαίτερα αμφιλεγόμενο σενάριο στη διαχείριση της σύγκρουσης με το Ιράν φαίνεται να εξετάζει η κυβέρνηση των ΗΠΑ, καθώς, σύμφωνα με δηλώσεις της εκπροσώπου του Λευκού Οίκου Καρολάιν Λέβιτ, ο Ντόναλντ Τραμπ δεν αποκλείει το ενδεχόμενο να ζητήσει από τις χώρες του Κόλπου να καλύψουν το κόστος της πολεμικής επιχείρησης.
Η τοποθέτηση αυτή, έρχεται σε μια περίοδο όπου η στρατιωτική σύγκρουση στη Μέση Ανατολή κλιμακώνεται και το οικονομικό βάρος για την Ουάσιγκτον αυξάνεται.
Προοίμιο παρατεταμένης σύγκρουσης
Αν και δεν έχει ληφθεί ακόμη οριστική απόφαση, η δήλωση αποκαλύπτει τον τρόπο με τον οποίο η αμερικανική πλευρά εξετάζει εναλλακτικές για τη χρηματοδότηση μιας ενδεχομένως παρατεταμένης σύγκρουσης.
Η ιδέα της μετακύλισης του κόστους στους περιφερειακούς συμμάχους δεν είναι νέα για τον Τραμπ. Κατά την προηγούμενη θητεία του, είχε επανειλημμένα ζητήσει από πλούσιες πετρελαιοπαραγωγές χώρες, όπως η Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, να συνεισφέρουν οικονομικά για την ασφάλεια της περιοχής, υποστηρίζοντας ότι επωφελούνται άμεσα από την αμερικανική στρατιωτική παρουσία.
Στη σημερινή συγκυρία, το επιχείρημα αυτό αποκτά νέα διάσταση. Οι χώρες του Κόλπου βρίσκονται στην πρώτη γραμμή των επιπτώσεων της κρίσης, τόσο λόγω της γεωγραφικής εγγύτητας με το Ιράν όσο και λόγω της εξάρτησής τους από την απρόσκοπτη λειτουργία των ενεργειακών αγορών. Η σταθερότητα στο Στενό του Ορμούζ, από το οποίο διέρχεται σημαντικό μέρος της παγκόσμιας διακίνησης πετρελαίου, αποτελεί ζωτικό συμφέρον για τις οικονομίες τους.
Πολιτικές και διπλωματικές προκλήσεις
Ωστόσο, το ενδεχόμενο να κληθούν να χρηματοδοτήσουν άμεσα έναν πόλεμο δημιουργεί πολιτικές και διπλωματικές προκλήσεις. Παρά τη στρατηγική τους σχέση με τις Ηνωμένες Πολιτείες, τα κράτη του Κόλπου έχουν επιχειρήσει τα τελευταία χρόνια να διατηρήσουν ισορροπίες στις σχέσεις τους με την Τεχεράνη, αποφεύγοντας την πλήρη ρήξη. Μια τέτοια οικονομική εμπλοκή θα μπορούσε να θεωρηθεί από το Ιράν ως ευθεία εχθρική ενέργεια.
Παράλληλα, αναλυτές επισημαίνουν ότι η υλοποίηση ενός τέτοιου σχεδίου δεν είναι απλή. Δεν υπάρχει θεσμοθετημένος μηχανισμός που να επιτρέπει την επιβολή ή ακόμη και τη διαπραγμάτευση μιας τέτοιας χρηματοδότησης σε πραγματικό χρόνο, ενώ κάθε συμφωνία θα απαιτούσε σύνθετες πολιτικές διαβουλεύσεις και ανταλλάγματα.
Σε στρατηγικό επίπεδο, η πρόταση εντάσσεται σε μια ευρύτερη λογική (βλέπε ΝΑΤΟ) που θέλει τους περιφερειακούς συμμάχους να αναλαμβάνουν μεγαλύτερο μερίδιο ευθύνης για την ασφάλειά τους. Για την Ουάσιγκτον, αυτό σημαίνει μείωση του άμεσου οικονομικού βάρους και ενίσχυση της πίεσης προς το Ιράν, μέσω μιας πιο συλλογικής περιφερειακής στάσης.
Αυξάνεται υπέρμετρα το κόστος της σύρραξης
Την ίδια στιγμή, η εξέλιξη αυτή αντικατοπτρίζει και τις εσωτερικές πιέσεις που αντιμετωπίζει η αμερικανική κυβέρνηση. Το κόστος μιας στρατιωτικής σύγκρουσης, ιδιαίτερα αν αυτή παραταθεί, μπορεί να ανέλθει σε δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια, γεγονός που καθιστά ελκυστική κάθε επιλογή επιμερισμού του οικονομικού βάρους.
Παρά τις συζητήσεις αυτές, η τελική κατεύθυνση της αμερικανικής πολιτικής θα εξαρτηθεί από την εξέλιξη της σύγκρουσης και την πορεία των διπλωματικών επαφών. Ο Τραμπ έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι προτιμά μια συμφωνία με το Ιράν, ωστόσο δεν αποκλείει την περαιτέρω κλιμάκωση εάν αυτή δεν επιτευχθεί.
