Η Ευρωπαϊκή Ένωση βρίσκεται αντιμέτωπη με τον κίνδυνο ενός νέου οικονομικού σοκ αντίστοιχου της πανδημίας, καθώς η εκτίναξη των τιμών ενέργειας και η γεωπολιτική αβεβαιότητα εντείνουν τους φόβους για σοβαρές επιπτώσεις στην οικονομική δραστηριότητα.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση προετοιμάζεται για μέτρα αλλά οι ρυθμοί είναι αργοί. Παρά τις δηλώσεις του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος ανέφερε από το Οβάλ Γραφείο ότι οι αμερικανικές δυνάμεις ενδέχεται να αποχωρήσουν από το Ιράν εντός «δύο έως τριών εβδομάδων», η ανησυχία στην Ευρώπη παραμένει έντονη.
Ο ίδιος υποστήριξε ότι οι τιμές καυσίμων θα υποχωρήσουν σημαντικά μόλις ολοκληρωθεί η αποχώρηση. Ο Αμερικανός πρόεδρος αναμένεται να προχωρήσει σε σημαντική ενημέρωση για τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή με τηλεοπτικό διάγγελμα (4 π.μ., ξημερώματα Πέμπτης στην Ελλάδα) γεγονός που κρατά στραμμένο το ενδιαφέρον των αγορών στην Ουάσιγκτον.
Την ίδια ώρα ο επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA), Φατίχ Μπιρόλ. προειδοποίησε ότι οι σημαντικές διαταραχές στην παγκόσμια αγορά πετρελαίου αναμένεται να ενταθούν μέσα στον Απρίλιο, επηρεάζοντας άμεσα την Ευρώπη, καθώς το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ περιορίζει δραστικά τις ενεργειακές ροές. Σύμφωνα με τον ίδιο, περισσότερα από 12 εκατ. βαρέλια πετρελαίου έχουν ήδη χαθεί από την έναρξη της σύγκρουσης μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών και Ισραήλ με το Ιράν, εξαιτίας επιθέσεων σε ενεργειακές υποδομές και περιορισμών στη ναυσιπλοΐα στην κρίσιμη θαλάσσια αρτηρία.
Ο Μπιρόλ εκτίμησε ότι οι απώλειες πετρελαίου τον Απρίλιο θα είναι διπλάσιες σε σχέση με τον Μάρτιο, ενώ υπογράμμισε ότι οι επιπτώσεις θα μετακυλιστούν άμεσα στις οικονομίες μέσω αύξησης του πληθωρισμού και επιβράδυνσης της ανάπτυξης. Όπως σημείωσε, μέρος των φορτίων που έφτασαν τον Μάρτιο είχε συμφωνηθεί πριν από την έναρξη της κρίσης, γεγονός που καθυστέρησε την πλήρη αποτύπωση των επιπτώσεων.
Μιλώντας σήμερα σε podcast, ο επικεφαλής του ΙΕΑ, δήλωσε ότι η ενεργειακή κρίση που πυροδότησε ο πόλεμος μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν είναι η χειρότερη στην ιστορία.
«Αν εξετάσουμε τις κρίσεις του 1973 και του 1979, και στις δύο χάσαμε περίπου 5 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου την ημέρα. Αυτές οι πετρελαϊκές κρίσεις οδήγησαν σε παγκόσμια ύφεση σε πολλές χώρες. Σήμερα, έχουμε χάσει 12 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα – περισσότερα από τις δύο αυτές πετρελαϊκές κρίσεις μαζί», τόνισε.
Πρόσθεσε ότι οι προμήθειες φυσικού αερίου που χάνονται ως αποτέλεσμα της σύγκρουσης και του αποκλεισμού των Στενών, μιας κρίσιμης ναυτιλιακής διαδρομής, υπερβαίνουν επίσης την ποσότητα που χάθηκε από την αγορά όταν διακόπηκε η ροή ρωσικού φυσικού αερίου πριν από 4 χρόνια. «Η τρέχουσα κρίση είναι μεγαλύτερη από όλες αυτές τις τρεις μαζί. Επιπλέον, εκτός από αυτό, υπάρχουν πολλά ζωτικά εμπορεύματα – πετροχημικά, λιπάσματα, θείο – που είναι πολύ σημαντικά για τις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού», είπε. «Οδεύουμε προς μια τεράστια, τεράστια διαταραχή, και τη μεγαλύτερη στην ιστορία».
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η έλλειψη καυσίμων όπως το αεροπορικό καύσιμο (jet fuel) και το ντίζελ, ελλείψεις που ήδη επηρεάζουν χώρες της Ασίας και αναμένεται να επεκταθούν στην Ευρώπη εντός των επόμενων εβδομάδων.
IEA Member countries have launched the largest ever oil stock release amid market disruptions from the Middle East conflict → https://t.co/4HGtR7ZYZB
Take a look back at how the @IEA has helped tackle oil market challenges throughout its history 📺👇 pic.twitter.com/Qjp9v9OvvG
— International Energy Agency (@IEA) March 31, 2026
Ευρωπαϊκή Ένωση: Ο κίνδυνος ενεργειακής κρίσης και οι επιπτώσεις
Παρά τις καθησυχαστικές δηλώσεις από τις Ηνωμένες Πολιτείες, οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες εκφράζουν ανησυχία για το εύρος και τη διάρκεια της ενεργειακής κρίσης, αναφέρει το Politico.
Τα βασικά ερωτήματα που τίθενται είναι δύο: πόσο σοβαρή μπορεί να γίνει η κρίση και πόσο έντονα θα μεταδοθεί στην πραγματική οικονομία. Οι κίνδυνοι περιλαμβάνουν ένα ευρύ φάσμα πιέσεων στη βιομηχανία, όπως:
- καθήλωση αεροπορικών πτήσεων
- εκτίναξη τιμών τροφίμων
- αυστηρότερες συνθήκες δανεισμού
- επιστροφή του πληθωρισμού σε επίπεδα κρίσης
Ο επίτροπος Ενέργειας της ΕΕ, Νταν Γιόργκενσεν, προειδοποίησε μετά από έκτακτη συνεδρίαση υπουργών ότι δεν πρέπει να υπάρχει «καμία αυταπάτη» πως οι επιπτώσεις στις ενεργειακές αγορές θα είναι βραχυπρόθεσμες.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εργάζεται ήδη πάνω σε μια «εργαλειοθήκη» μέτρων, με στόχο να βοηθήσει τα κράτη-μέλη να περιορίσουν τις συνέπειες.
Περιορισμένη προσαρμογή στο Σύστημα Εμπορίας Εκπομπών και διαφωνίες
Στην Ευρώπη, η άνοδος του ενεργειακού κόστους –όπως αποτυπώνεται σε σειρά στοιχείων πληθωρισμού αυτή την εβδομάδα– προκαλεί ανησυχία. Η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή έχει αυξήσει κατά 14 δισ. ευρώ ο κόστος εισαγωγών ορυκτών καυσίμων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπως δήλωσε ο επίτροπος Ενέργειας Νταν Γιόργκενσεν μετά τη χθεσινή συνεδρίαση των υπουργών Ενέργειας.
Νωρίτερα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε μια περιορισμένη προσαρμογή στο Σύστημα Εμπορίας Εκπομπών (ETS), ενόψει ευρύτερης αναθεώρησης τον Ιούλιο. Το ETS αποτελεί βασικό πυλώνα της ευρωπαϊκής κλιματικής πολιτικής από το 2005, αλλά δέχεται πιέσεις από ενεργοβόρες επιχειρήσεις και κυβερνήσεις.
Η πρόταση στοχεύει στον περιορισμό της μεταβλητότητας των τιμών άνθρακα, μέσω αλλαγών στο Αποθεματικό Σταθερότητας της Αγοράς. Χωρίς άμεση διοχέτευση επιπλέον δικαιωμάτων, προβλέπεται η κατάργηση της ακύρωσης ορισμένων αδειών, αυξάνοντας το απόθεμα για μελλοντική χρήση.
Καθώς οι βιομηχανίες αξιολογούν τις επιπτώσεις, οι Βρυξέλλες καλούν τα κράτη-μέλη να λάβουν εθνικά μέτρα εξοικονόμησης ενέργειας, ιδίως στις μεταφορές. Ωστόσο, η επίτευξη συναίνεσης μεταξύ των 27 χωρών παραμένει δύσκολη, με εμφανείς διαφωνίες ως προς την παρέμβαση στην αγορά και τη στήριξη του ενεργειακού τομέα.
«Αίσθηση Covid» και φόβοι για οικονομική μετάδοση
Σύμφωνα με Ευρωπαίο αξιωματούχο με γνώση των διαβουλεύσεων, η κατάσταση αρχίζει να θυμίζει έντονα τις πρώτες ημέρες της πανδημίας.
Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά, «υπάρχει μια αυξανόμενη αίσθηση Covid», προειδοποιώντας ότι η κλίμακα των πιθανών ενεργειακών ελλείψεων και η επακόλουθη «οικονομική μετάδοση» θα μπορούσαν να κάνουν την κρίση του 2020 να μοιάζει «παιδικό παιχνίδι».
Οι Βρυξέλλες προετοιμάζονται ήδη για εντατικοποίηση των συντονιστικών συναντήσεων, ακολουθώντας σε μεγάλο βαθμό το μοντέλο διαχείρισης της πανδημίας.
Δεν αποκλείεται, μάλιστα, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, να συγκαλέσει έκτακτη σύνοδο κορυφής, καθώς η κατάσταση εξελίσσεται, σημειώνει το Politico.
Συντονισμός αντί κατακερματισμού στην Ευρωπαϊκή Ένωση
Κυβερνήσεις κρατών-μελών εμφανίζονται επιφυλακτικές ως προς τη λήψη βεβιασμένων μέτρων, δίνοντας έμφαση στον συντονισμό και την αποφυγή λαθών του παρελθόντος.
Διπλωματικές πηγές τονίζουν την ανάγκη εστίασης στην ανάλυση και στη διαμόρφωση σεναρίων, σε συνεργασία με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, αντί για άμεσες και ασυντόνιστες παρεμβάσεις.
Όπως επισημαίνεται, υπάρχει μεν άμεσος κίνδυνος φυσικών ελλείψεων ενέργειας, αλλά ταυτόχρονα πρέπει να αποφευχθούν εθνικές πρωτοβουλίες που θα μπορούσαν να διαταράξουν περαιτέρω την ενιαία αγορά.
Οικονομικές πιέσεις και σενάρια κοινής χρηματοδότησης
Καθώς ο πόλεμος εισέρχεται στον δεύτερο μήνα του, οι οικονομικές επιπτώσεις γίνονται ολοένα και πιο εμφανείς.
Σύμφωνα με στοιχεία της Eurostat, ο πληθωρισμός στην ευρωζώνη έφτασε τον Μάρτιο στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων δώδεκα μηνών, ενισχύοντας τις προσδοκίες για νέες αυξήσεις επιτοκίων.
Ένα από τα εργαλεία που διαθέτει η Ευρωπαϊκή Ένωση είναι ο κοινός δανεισμός, όπως αυτός που χρησιμοποιήθηκε κατά την πανδημία για τη χρηματοδότηση του Ταμείου Ανάκαμψης ύψους 800 δισ. ευρώ.
Ωστόσο, προς το παρόν δεν υπάρχει πολιτική βούληση για ενεργοποίηση ενός τέτοιου μηχανισμού, με τις κυβερνήσεις να τηρούν στάση αναμονής.
Δύσκολες ισορροπίες για τον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό
Παράλληλα με την ενεργειακή κρίση, εξελίσσονται κρίσιμες διαβουλεύσεις για τον επόμενο πολυετή προϋπολογισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης, μεταδίδει το Politico.
Ο εκτελεστικός αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ραφαέλε Φίτο, καλείται να διαχειριστεί σύνθετες πολιτικές ισορροπίες, ιδίως στο Βέλγιο, όπου οι περιφερειακές εντάσεις επηρεάζουν τη συζήτηση.
Οι διαπραγματεύσεις για το Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο (MFF) εισέρχονται σε κρίσιμη φάση, με βασικά ζητήματα το συνολικό ύψος του προϋπολογισμού και η κατανομή των βαρών μεταξύ των κρατών-μελών.
Παράλληλα, παραμένει ανοιχτό το ζήτημα των νέων «ίδιων πόρων», δηλαδή των ευρωπαϊκών φόρων που προτείνει η Επιτροπή για τη χρηματοδότηση του προϋπολογισμού από το 2028 έως το 2034.
Οι διπλωματικές διεργασίες αναμένεται να ενταθούν τους επόμενους μήνες, με τις τελικές αποφάσεις να λαμβάνονται, όπως συνηθίζεται, την τελευταία στιγμή.
