Πριν εμφανιστεί ο Ντόναλντ Τραμπ ως μια σχεδόν θεϊκή φιγούρα, είχε ήδη παρουσιαστεί σε αμέτρητες εκδοχές της ψηφιακής κουλτούρας: ως πάπας, ως Ρόκι, ακόμη και ως ήρωας κινηματογραφικών σκηνών.
Σε άλλες εικόνες κρατά κόκκινο φωτεινό σπαθί σαν τον Νταρθ Βέιντερ ή εμφανίζεται ως πιλότος που βομβαρδίζει τους πολιτικούς του αντιπάλους. Αυτές οι εικόνες, όσο παράξενες ή χιουμοριστικές κι αν φαίνονται, δεν είναι απλώς διαδικτυακά αστεία. Αποτελούν μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής πολιτικής επικοινωνίας.
Ο Ντόναλντ Τραμπ και το περιβάλλον του φαίνεται να αξιοποιούν τα memes ως εργαλείο ενίσχυσης της σχέσης με τη βάση του.
Σε μια εποχή όπου μεγάλο μέρος του κοινού ενημερώνεται μέσα από κοινωνικά δίκτυα και «κλειστές» ψηφιακές κοινότητες, τέτοιου είδους περιεχόμενο μπορεί να λειτουργήσει πιο αποτελεσματικά από τις παραδοσιακές πολιτικές δηλώσεις.
Μεταφέρουν πολιτικά μηνύματα
Οι εικόνες αυτές συχνά δημιουργούνται με τεχνητή νοημοσύνη και ανήκουν στην κατηγορία των λεγόμενων deepfakes, δηλαδή συνθετικού περιεχομένου. Δεν πρόκειται μόνο για παραπλανητικές απεικονίσεις, αλλά και για προφανώς φανταστικές εικόνες που, ωστόσο, μεταφέρουν πολιτικά μηνύματα.
Οι ειδικοί διακρίνουν διαφορετικούς τύπους: από «σκοτεινά» deepfakes που επιχειρούν να δυσφημίσουν αντιπάλους, μέχρι «λαμπερά» που παρουσιάζουν έναν πολιτικό πιο εντυπωσιακό απ’ ό,τι είναι στην πραγματικότητα.
Στην περίπτωση του Τραμπ, κυριαρχούν οι λεγόμενες «fanfakes», εικόνες που τον παρουσιάζουν ως υπερήρωα ή σχεδόν θεϊκή μορφή. Αυτές, αν και προφανώς μη ρεαλιστικές, ενισχύουν τον ενθουσιασμό και τη συσπείρωση των υποστηρικτών του. Παράλληλα, υπάρχουν και «foefakes», που χρησιμοποιούνται για να σατιρίσουν ή να προκαλέσουν αντιπάλους.
Τραμπ: Eπιδιώκει αυτό που άλλοι αποφεύγουν
Η ιδιαιτερότητα του Τραμπ έγκειται στο ότι δεν αποστασιοποιείται από αυτή την κουλτούρα, αλλά την ενισχύει ενεργά. Σε αντίθεση με άλλους πολιτικούς που αποφεύγουν τα memes, εκείνος συχνά αναπαράγει περιεχόμενο που δημιουργούν οι υποστηρικτές του, ενισχύοντας έτσι τη δυναμική του στο διαδίκτυο.
Αναλυτές επισημαίνουν ότι, παρότι τέτοιες εικόνες φαίνονται επιφανειακές ή ακόμη και γελοίες, έχουν σωρευτική επίδραση. Όπως μια διαφήμιση που δεν σε πείθει άμεσα, αλλά επηρεάζει σταδιακά τον τρόπο που σκέφτεσαι, έτσι και τα memes διαμορφώνουν αντιλήψεις και συναισθήματα.
Την ίδια στιγμή, οι πολιτικοί αντίπαλοι προσπαθούν να υιοθετήσουν αντίστοιχες τακτικές, χωρίς όμως την ίδια επιτυχία. Η απουσία μιας εξίσου ισχυρής φιγούρας στον αντίπαλο χώρο ενδέχεται να εξηγεί γιατί τέτοιες στρατηγικές δεν έχουν την ίδια απήχηση.
Πότε ξεπερνιούνται τα όρια;
Ωστόσο, η χρήση των memes στην πολιτική εγείρει και ερωτήματα. Η ανάμειξη χιούμορ, ειρωνείας και προπαγάνδας μπορεί να ενισχύσει τον διχασμό, ενώ δημιουργεί μια αντίφαση ανάμεσα στην εικόνα του «διαδικτυακού τρολ» και τον θεσμικό ρόλο της διακυβέρνησης.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, το περιεχόμενο ξεπερνά τα όρια, οδηγώντας σε αντιδράσεις και διαγραφές αναρτήσεων. Παρ’ όλα αυτά, ακόμη και τότε, η ίδια η διαμάχη γύρω από τις εικόνες γίνεται μέρος της πολιτικής αφήγησης.
Τελικά, τα memes δεν είναι απλώς μια μορφή ψηφιακής διασκέδασης. Στην εποχή του Τραμπ, αποτελούν ένα ισχυρό εργαλείο πολιτικής επιρροής, που λειτουργεί αθόρυβα αλλά αποτελεσματικά, διαμορφώνοντας την εικόνα ηγετών και την αντίληψη του κοινού.
