Στα Στενά του Ορμούζ, ένα θαλάσσιο πέρασμα που προστατεύεται από το διεθνές δίκαιο και είναι ένα από τα κρισιμότερα στην ενεργειακή τροφοδοσία της παγκόσμιας οικονομίας, έχει επιβληθεί διπλός αποκλεισμός από το Ιράν και τις ΗΠΑ. Το Ιράν ελέγχει τη διέλευση από την έναρξη του πολέμου ενώ οι ΗΠΑ έχουν επιβάλει τον αποκλεισμό στα πλοία που εισέρχονται και εξέρχονται από ιρανικά λιμάνια. Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ φέρνει στο προσκήνιο ιστορικούς αποκλεισμούς από την εποχή του Ναπολέοντα μέχρι τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, λόγω του μεγέθους των επιπτώσεων στην παγκόσμια οικονομία από το άλμα των τιμών ενέργειας.
Ωστόσο, ο ηπειρωτικός αποκλεισμός του Ναπολέοντα από το 1806 μέχρι το 1814, ο θαλάσσιος αποκλεισμός της αμερικανικής Συνομοσπονδίας στον Νότο από την Ένωση του Βορρά από το 1861 μέχρι το 1865 αλλά και οι θαλάσσιοι αποκλεισμοί του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, επιβάλλονταν σε μεγάλες ακτογραμμές αντίθετα από τα Στενά του Ορμούζ, όπου το στενότερο σημείο του περάσματος δεν ξεπερνά τα 40 χιλιόμετρα. Απώτερος στόχος όλων ήταν να προκληθεί οικονομικός στραγγαλισμός του αντιπάλου ως μοχλός πίεσης στην τελική έκβαση του πολέμου. Ο Ναπολέων απέτυχε οικτρά, αλλά τα υπόλοιπα ιστορικά παραδείγματα δείχνουν οι θαλάσσιοι αποκλεισμοί αποφέρουν αποτελέσματα, ιδιαίτερα σε βάθος χρόνου.
Ο έλεγχος των Στενών από τους Ιρανούς
Με τον πόλεμο ΗΠΑ-Ισραήλ εναντίον Ιράν να εισέρχεται στην έβδομη εβδομάδα, το κλείσιμο των Στενών από τους Ιρανούς όλο αυτό το διάστημα έχει επιφέρει βαρύ οικονομικό πλήγμα στον κόσμο καθώς από εκεί περνά το 20% της παγκόσμιας προσφοράς πετρελαίου και φυσικού αερίου. Η απότομη άνοδος των τιμών ενέργειας πάνω από 38% έχει προκαλέσει ένα σπιράλ ανατιμήσεων στα καύσιμα, με βαριές επιπλοκές στην πορεία της νομισματικής και δημοσιονομικής πολιτικής. Ουσιαστικά οι Ιρανοί εξήγαγαν πετρέλαιο αλλά απαγόρευαν τη διέλευση των «ανεπιθύμητων» δεξαμενόπλοιων, στερώντας επίσης πολύτιμα έσοδα από τα αραβικά κράτη του Περσικού Κόλπου, όσο τα βομβάρδιζαν με πυραύλους και μη επανδρωμένα αεροσκάφη.
Αυτός ο ασύμμετρος πόλεμος εξυπηρέτησε στους στόχους του καθεστώτος της Τεχεράνης που μάχεται για την επιβίωση του, προκαλώντας πλήγμα στην παγκόσμια οικονομία και εντείνοντας έτσι τις πιέσεις στις ΗΠΑ να τερματίσουν τον πόλεμο. Συν τοις άλλοις, η Τεχεράνη έφερε στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων με τις ΗΠΑ την επιβολή τελών στη διέλευση των πλοίων, όταν η Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS) κατοχυρώνει το δικαίωμα του ελεύθερου περάσματος για όλα τα πλοία.
Ο αποκλεισμός των Στενών από τους Αμερικάνους
Από τη Δευτέρα τέθηκε σε ισχύ αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ από το πολεμικό ναυτικό των ΗΠΑ, με την κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ να στοχεύει στον οικονομικό στραγγαλισμό του καθεστώτος της Τεχεράνης με την απαγόρευση όσων πλοίων αποχωρούν ή κατευθύνονται προς τα ιρανικά λιμάνια. Αν και ο Τραμπ έγραψε την Τετάρτη στην πλατφόρμα Truth Social ότι «ανοίγει μόνιμα τα Στενά του Ορμούζ», για την Κίνα και τον υπόλοιπο κόσμο το τοπίο παραμένει εξαιρετικά αβέβαιο και θολό.
Πηγές της Washington Post είχαν αποκαλύψει προηγουμένως ότι οι ΗΠΑ θα στείλουν πρόσθετα στρατεύματα στη Μέση Ανατολή ενώ η ενημερωτική ιστοσελίδα Axios ανέφερε ότι Ουάσιγκτον και Τεχεράνη είναι στα πρόθυρα να συμφωνήσουν σε ένα πλαίσιο για τον τερματισμό του πολέμου, με τη συμβολή διαμεσολαβητών από το Πακιστάν, την Αίγυπτο και την Τουρκία. Εξετάζεται, μάλιστα, η παράταση της δεκαπενθήμερης εκεχειρίας που κανονικά λήγει την επόμενη, υποστηρίζει το πρακτορείο Bloomberg. Σε κάθε περίπτωση, όμως, τα Στενά του Ορμούζ παραμένουν απροσπέλαστα για τη διεθνή ναυσιπλοΐα, με αποτέλεσμα οι δυο εμπόλεμες πλευρές να κινητοποιούνται για την εύρεση κοινού εδάφους. Εάν, πράγματι, τερματιστεί ο πόλεμος τότε το διπλό κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ θα καταγραφεί με επιτυχία στην ιστορία ως μοχλός πιέσεων από αμφότερες τις εμπόλεμες πλευρές.
Μεγάλα παραδείγματα στους θαλάσσιους αποκλεισμούς από τον Ναπολέοντα μέχρι τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο
Αποτυχημένος έχει καταγραφεί στην ιστορία ο ηπειρωτικός αποκλεισμός του Ναπολέοντα. Αρχικός στόχος ήταν η οικονομική κατάρρευση του Ηνωμένου Βασιλείου. Τελικά προκάλεσε μεγαλύτερο πλήγμα στην οικονομία της Γαλλίας και των συμμάχων της. Η τεράστια ακτογραμμή της Ευρώπης έκανε αδύνατη την πλήρη επιβολή του αποκλεισμού, με αποτέλεσμα να ανθεί το λαθρεμπόριο, ειδικά μέσω της Μάλτας και της Ιβηρικής Χερσονήσου. Οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι της Γαλλίας υπέφεραν από ελλείψεις σε βασικά προϊόντα και την αδυναμία να εξάγουν τα δικά τους.
Ο θαλάσσιος αποκλεισμός της Συνομοσπονδίας από την Ένωση κατά τον Αμερικανικό Εμφύλιο Πόλεμο στόχευε στην οικονομική ασφυξία του Νότου, αποκόπτοντας τις εξαγωγές βαμβακιού κατά 95% και τις εισαγωγές όπλων. Απέφερε τελικά αποτελέσματα αλλά σε βάθος χρόνου. Ήταν μέρος του «Σχεδίου Ανακόντα», περικυκλώνοντας τις νότιες πολιτείες των ΗΠΑ από τη θάλασσα και τον Μισισιπή. Ο αποκλεισμός κάλυπτε πάνω από 3.500 μίλια ακτογραμμής στον Ατλαντικό και τον Κόλπο του Μεξικού, μπλοκάροντας 12 μεγάλα λιμάνια, όπως η Νέα Ορλεάνη. Εξαιρετικά επιτυχείς ήταν, επίσης, οι θαλάσσιοι αποκλεισμοί στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.
Στην Ευρώπη, ο ναυτικός αποκλεισμός των Συμμάχων σε συνδυασμό με την υποβρύχια δράση τους οδήγησε στην καταστροφή των γραμμών ανεφοδιασμού της Γερμανίας, συμβάλλοντας στην εξασθένηση της πολεμικής της μηχανής. Το τίμημα ήταν, όμως, η στέρηση τροφίμων για τους Ευρωπαίους. Η Ιαπωνία, παράλληλα, παγιδεύτηκε σε οικονομική κρίση λόγω της απομόνωσης των νησιών από πηγές πόρων στην Ασία από τα υποβρύχια των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων.
Αποτελεσματικός ήταν, επίσης, ο συμμαχικός ναυτικός αποκλεισμός της Γερμανίας κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, αποτελώντας έναν από τους καθοριστικούς παράγοντες της τελικής επικράτησης της Αντάντ. Δηλαδή τη Μεγάλη Βρετανία, τη Γαλλία, τη Ρωσία, την Ιταλία, τη Σερβία και την Ελλάδα, με την προσθήκη των ΗΠΑ. Ο αποκλεισμός «στραγγάλισε» τη γερμανική οικονομία, στέρησε πρώτες ύλες από τον στρατό και προκάλεσε λιμό στον άμαχο πληθυσμό, τερματίζοντας μια από τις πιο πολύνεκρες συρράξεις στην ιστορία. Εάν ο διπλός αποκλεισμός των Στενών του Ορμούζ συνεχίσει να παράγει συσσωρευτικά πιέσεις αλλά δίχως καμία πολιτική έξοδο από τον πόλεμο ΗΠΑ-Ισραήλ εναντίον του Ιράν, οι επιπτώσεις θα μεγεθυνθούν εις βάρος όλου του κόσμου. Δεν είναι τυχαίο που ο Διεθνής Οργανισμός Ενέργειας (ΙΕΑ) κάνει λόγω για το «χειρότερο ενεργειακό σοκ στην παγκόσμια οικονομία», προχωρώντας στη μεγαλύτερη απελευθέρωση στρατηγικών αποθεμάτων.
