Οι αιτούντες βίζα στην Ευρώπη επιβαρύνονται με χρεώσεις σε κάθε στάδιο της διαδικασίας, επιβαλλόμενες από μια ιδιωτική εταιρεία την οποία είναι υποχρεωμένοι να χρησιμοποιήσουν. Χρεώσεις όπως: αποθήκευση σακιδίου 2,50 ευρώ, λήψη ειδοποίησης SMS 3,50 ευρώ, σάρωση εγγράφων αίτησης 150 ευρώ, επαλήθευση εγγράφων για 220 ευρώ, απαριθμεί το Politico.
Με έδρα το Ντουμπάι και με βασικό μέτοχο την εταιρεία ιδιωτικών επενδύσεων Blackstone, η VFS Global κατέχει σχεδόν μονοπωλιακή θέση παγκοσμίως στην εξωτερική ανάθεση της επεξεργασίας βίζα, συμπεριλαμβανομένων των ταξιδιών προς τις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες.
Έρευνα που διήρκεσε έναν χρόνο και που συντονίστηκε από τον οργανισμό ερευνητικής δημοσιογραφίας Lighthouse Reports, σε συνεργασία με το Politico και 13 διεθνείς συνεργαζόμενους οργανισμούς μέσων ενημέρωσης, διαπίστωσε ότι η VFS Global έχει αποκομίσει σημαντικά λειτουργικά κέρδη από την πώληση «προαιρετικών» υπηρεσιών, οι οποίες ωστόσο σε ορισμένες περιπτώσεις επιβάλλονται στους αιτούντες, παρόλο που οι κυβερνήσεις της ΕΕ που συνεργάζονται μαζί της έχουν καταγράψει επανειλημμένως αποτυχίες στις βασικές υπηρεσίες που η εταιρεία πληρώνεται για να παρέχει.
Τα ευρήματα βασίζονται σε σχετικές εκθέσεις της Κομισιόν και 22 χωρών της Σένγκεν, σε εσωτερική αλληλογραφία μεταξύ κρατών μελών της ΕΕ, σε συνεντεύξεις με 24 νυν και πρώην εργαζομένους της VFS Global, στις οικονομικές καταστάσεις της εταιρείας και σε ανάλυση αποδείξεων πελατών από 16 χώρες, σημειώνει το Politico.
Συνολικά, δείχνουν πώς οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν αναθέσει μια βασική κρατική λειτουργία σε μια ιδιωτική εταιρεία, η οποία έχει επανειλημμένα μετατρέψει τις αιτήσεις βίζας σε μια επικερδή αγορά πρόσθετων υπηρεσιών.
Μια βασική κρατική λειτουργία μετατρέπεται σε κέρδος για ιδιωτική επιχείρηση
Οι περισσότερες δυτικές κυβερνήσεις αναθέτουν τη διαχείριση βίζα σε ιδιωτικές εταιρείες, ώστε να συλλέγουν έγγραφα, δακτυλικά αποτυπώματα και τέλη πριν προωθήσουν τις αιτήσεις στα προξενεία για τη λήψη της απόφασης. Οι εταιρείες χρεώνουν τους πελάτες ένα σταθερό τέλος εξυπηρέτησης για αυτή την εργασία. Ωστόσο, η VFS Global έχει δημιουργήσει μια ιδιαίτερα κερδοφόρα επιχείρηση γύρω από συμπληρωματικές υπηρεσίες: ειδοποιήσεις SMS, αποστολή μέσω courier, σάρωση εγγράφων, premium αίθουσες αναμονής και ραντεβού κατ’ οίκον, σύμφωνα με τις οικονομικές καταστάσεις της εταιρείας και ανάλυση αποδείξεων πελατών.
Για πολλούς αιτούντες, η άρνηση αυτών των πρόσθετων υπηρεσιών είναι πιο δύσκολη απ’ ό,τι ακούγεται. Νυν και πρώην εργαζόμενοι σε διάφορες χώρες δήλωσαν ότι οι υπάλληλοι δέχονταν πίεση να πετυχαίνουν στόχους πωλήσεων, με αποτέλεσμα κάποιες φορές να προσθέτουν υπηρεσίες στους λογαριασμούς χωρίς τη συγκατάθεση των πελατών ή να επιμένουν προσπαθώντας να πείσουν τους αιτούντες να τις αγοράσουν, γράφει το Politico.
Παράλληλα, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις που συνεργάζονται με τη VFS Global έχουν καταγράψει αποτυχίες της εταιρείας να προστατεύσει επαρκώς τα δεδομένα των πελατών και να παρέχει διαθέσιμα ραντεβού εντός των νόμιμων χρονικών ορίων, σύμφωνα με εσωτερικές εκθέσεις επιθεώρησης κυβερνήσεων της ζώνης Σένγκεν.
Κι όμως, παρά αυτές τις καταγεγραμμένες αποτυχίες, η εταιρεία μετά βίας αντιμετώπισε συνέπειες. Ορισμένες χώρες μέλη της ΕΕ επέβαλαν πρόστιμα στη VFS Global ή στράφηκαν σε άλλους παρόχους όταν έληξαν τα συμβόλαιά τους, αλλά η εταιρεία συνέχισε να επεξεργάζεται θεωρήσεις για κάθε χώρα της ΕΕ εκτός από την Ισπανία, σύμφωνα με τον ιστότοπό της.
Σε απάντηση σε αίτημα για σχόλιο, η VFS Global δήλωσε ότι εφαρμόζει «πολιτική μηδενικής ανοχής απέναντι σε οποιονδήποτε εξαναγκασμό ή παραπλανητική παρουσίαση» από το προσωπικό της και ότι οι αιτούντες «ενημερώνονται ξεκάθαρα (…) ότι αυτές οι [συμπληρωματικές] υπηρεσίες είναι προαιρετικές, δεν επηρεάζουν τις αποφάσεις ή τους χρόνους επεξεργασίας της βίζας και τιμολογούνται με διαφάνεια». Η εταιρεία πρόσθεσε ότι αποτελεί «παγκόσμιο ηγέτη και αξιόπιστο πάροχο τεχνολογίας και υπηρεσιών, που διευκολύνει την ασφαλή κινητικότητα για κυβερνήσεις και πολίτες», ενώ οι «δραστηριότητές της υπόκεινται σε αυστηρή και συνεχή κρατική εποπτεία» και «υποβάλλονται σε περισσότερους από 10.000 ελέγχους και αξιολογήσεις ετησίως, που πραγματοποιούνται από εσωτερικούς και εξωτερικούς ελεγκτές, συμπεριλαμβανομένων εκείνων που ορίζονται από τις κυβερνήσεις-πελάτες».
Οι υπηρεσίες προστιθέμενης αξίας έχουν σχεδιαστεί για να ενισχύουν την ευκολία των αιτούντων και αναπτύσσονται «σε διαβούλευση με και με την έγκριση των κυβερνήσεων-πελατών», πρόσθεσε η εταιρεία.
Και οι εννέα κυβερνήσεις της ΕΕ που απάντησαν στα αιτήματα σχολιασμού του Lighthouse Reports δήλωσαν ότι επέβαλαν κυρώσεις στη VFS Global όπου αυτό κρίθηκε απαραίτητο και ότι αντιμετώπισαν σοβαρά τις καταγγελίες περί επιθετικών πρακτικών προώθησης πρόσθετων υπηρεσιών. Παρ’ όλα αυτά, επτά από τους ερωτηθέντες σημείωσαν ότι ήταν γενικά ικανοποιημένοι με την πρακτική της εξωτερικής ανάθεσης των αιτήσεων βίζας, ενώ δύο δήλωσαν ότι ήταν ειδικά ικανοποιημένοι από τη συνεργασία τους με τη VFS Global.
Όταν ενημερώθηκε για τα ευρήματα αυτής της έρευνας, η European Commission δήλωσε ότι, λόγω της αυξανόμενης εξάρτησης των χωρών της ΕΕ από τη VFS Global και τους ανταγωνιστές της, ξεκινούσε μια «ολοκληρωμένη μελέτη» σχετικά με την εξωτερική ανάθεση υπηρεσιών θεωρήσεων, «με στόχο την κατάρτιση επιλογών για την αποτροπή καταχρήσεων του συστήματος».
Το επιχειρηματικό μοντέλο
Οι περισσότεροι Ευρωπαίοι δεν έχουν ακούσει ποτέ για τη VFS Global. Συνηθισμένοι στα ταξίδια χωρίς βίζα σε μεγάλο μέρος του κόσμου, είναι απίθανο να περιμένουν ποτέ στην ουρά σε κάποιο από τα κέντρα αιτήσεων της εταιρείας για να πληρώσουν τις χρεώσεις εξυπηρέτησής της ή να χρησιμοποιήσουν τις πλατφόρμες της για να κλείσουν κάποιο ραντεβού.
Όμως, σε μεγάλο μέρος της Ασίας, της Αφρικής και της Μέσης Ανατολής, η εταιρεία είναι ευρέως γνωστή και συχνά αντιπαθής, επισημαίνει το Politico. Για φοιτητές, εργαζόμενους, τουρίστες και οικογένειες που προσπαθούν να φτάσουν στην Ευρώπη, η VFS Global αποτελεί συχνά την αναπόφευκτη πρώτη επαφή τους με τα ευρωπαϊκά σύνορα: ένα ιδιωτικό σημείο ελέγχου όπου η πρόσβαση σε ένα προξενείο ξεκινά με μια φόρμα κράτησης και μια λίστα χρεώσεων. Στην Ινδία, για παράδειγμα, η εταιρεία διαχειρίζεται υπηρεσίες θεωρήσεων για σχεδόν κάθε κράτος μέλος της ΕΕ.
Η άνοδος της VFS Global ξεκίνησε το 2001, όταν ο Zubin Karkaria, που τότε εργαζόταν για την ταξιδιωτική εταιρεία Kuoni, παρατήρησε ότι οι πρεσβείες δυσκολεύονταν να διαχειριστούν την αυξανόμενη ζήτηση για βίζες. Ο Karkaria, ζωροάστρης ιερέας και επιχειρηματίας, έπεισε την αμερικανική πρεσβεία στη Βομβάη να του επιτρέψει να εφαρμόσει ένα πιλοτικό πρόγραμμα, δοκιμάζοντας ένα μοντέλο εξωτερικής ανάθεσης που αργότερα θα γινόταν το πρότυπο για μια παγκόσμια βιομηχανία.
Η VFS Global δηλώνει πλέον ότι συνεργάζεται συμβατικά με περισσότερες από 70 κυβερνήσεις σε 167 χώρες, γεγονός που την καθιστά τη μεγαλύτερη εταιρεία του κλάδου, ακολουθούμενη από την εταιρεία BLS International με έδρα το Δελχί και την TLS Contact με έδρα το Παρίσι.
Το μοντέλο είναι απλό. Η VFS Global δεν αποφασίζει αν ένας αιτών θα λάβει βίζα. Αυτή η ευθύνη παραμένει στην εκάστοτε κυβέρνηση. Αντ’ αυτού, η εταιρεία αναλαμβάνει το αρχικό στάδιο της διαδικασίας: διαχειρίζεται τα συστήματα ραντεβού, παραλαμβάνει αιτήσεις, συλλέγει βιομετρικά δεδομένα και προωθεί τα έγγραφα στα προξενεία, χωρίς επιπλέον κόστος για τις χώρες που χρησιμοποιούν τις υπηρεσίες της.
Ο Zubin Karkaria, ο οποίος δήλωσε στους Financial Times τον Μάρτιο ότι ήθελε να δημιουργήσει «μια λύση που να είναι ασφαλής, να ωφελεί την κυβέρνηση και να αντιμετωπίζει επίσης τους ταξιδιώτες με ενσυναίσθηση και σεβασμό», είναι πλέον διευθύνων σύμβουλος της VFS Global, η οποία αποσχίστηκε από την Kuoni το 2017.
Σύμφωνα με τον Κώδικα Θεωρήσεων της ΕΕ, τον κανονισμό που διέπει την έκδοση θεωρήσεων βραχείας διαμονής στη ζώνη Σένγκεν, η VFS Global επιτρέπεται να χρεώνει ένα υποχρεωτικό τέλος εξυπηρέτησης για βασικές διοικητικές εργασίες, όπως η παραλαβή αιτήσεων, η συλλογή βιομετρικών στοιχείων, η διαχείριση του συστήματος ραντεβού και η επιστροφή εγγράφων στον αιτούντα.
Η εταιρεία πωλεί επίσης μια σειρά από «προαιρετικά» πρόσθετα, όπως ειδοποιήσεις SMS όταν τα έγγραφα είναι έτοιμα για παραλαβή, υπηρεσίες αποστολής διαβατηρίων μέσω courier και πρόσβαση σε «premium αίθουσες αναμονής» μέσα στα κέντρα αιτήσεων. Στην κορυφή των υπηρεσιών αυτών, η VFS Global προσφέρει και υπηρεσίες «κατ’ οίκον», στέλνοντας προσωπικό στα σπίτια των αιτούντων για συλλογή βιομετρικών δεδομένων και εγγράφων, με τιμές που κυμαίνονται από 80 έως 3.500 ευρώ.
Σύμφωνα με νυν και πρώην εργαζόμενους από πολλές χώρες που μίλησαν στον οργανισμό Lighthouse Reports, η VFS Global έχει δημιουργήσει ένα σύστημα επιθετικής -και κατά καιρούς ανέντιμης- προώθησης πρόσθετων υπηρεσιών. Οι εργαζόμενοι συνήθως λαμβάνουν χαμηλούς βασικούς μισθούς, με μπόνους που συνδέονται με την επίτευξη μηνιαίων στόχων πωλήσεων για τις επιπλέον υπηρεσίες, περιγράφει το δημοσίευμα.
