Οι Ηνωμένες Πολιτείες αναμένουν ακόμη το «πράσινο φως» από την Τεχεράνη για την έναρξη ειρηνευτικών συνομιλιών, καθώς η προθεσμία της εκεχειρίας εκπνέει αργά την Τετάρτη 22/4, με τις δύο πλευρές να παραμένουν σε αδιέξοδο, κυρίως γύρω από την πρόσβαση στα Στενά του Ορμούζ.
Ο πρόεδρος Τραμπ εμφανίστηκε πιεστικός, δηλώνοντας ότι το Ιράν «δεν έχει άλλη επιλογή» από το να συμμετάσχει σε συνομιλίες στο Ισλαμαμπάντ, όπου αναμένεται να μεταβεί ο αντιπρόεδρος Βάνς – ο οποίος όμως δεν έχει αναχωρήσει ακόμα.
Την ίδια στιγμή, προειδοποίησε ότι οι ΗΠΑ είναι έτοιμες να επανεκκινήσουν τους βομβαρδισμούς εάν δεν υπάρξει πρόοδος, υπογραμμίζοντας ότι η Ουάσινγκτον διαπραγματεύεται από θέση ισχύος.
Εσωτερικές διαφωνίες στις ΗΠΑ
Σύμφωνα με το Axios προκύπτει πιο καθαρά το παρασκήνιο της Ουάσινγκτον: υπάρχει εσωτερική διαφωνία στην αμερικανική πλευρά για το πόσο «σκληρά» πρέπει να πιεστεί το Ιράν.
Κάποιοι αξιωματούχοι θεωρούν ότι η στρατηγική ασάφεια του Τραμπ (δηλαδή να μην ξεκαθαρίζει αν θα επιτεθεί ή θα διαπραγματευτεί) είναι σκόπιμη και διαπραγματευτικό εργαλείο, ενώ άλλοι φοβούνται ότι αυξάνει τον κίνδυνο λάθους υπολογισμού από την Τεχεράνη.
Το Reuters δίνει μεγαλύτερη έμφαση στο ενεργειακό ρίσκο: δεν είναι μόνο οι τιμές που ανεβαίνουν, αλλά και το γεγονός ότι αρκετοί αγοραστές πετρελαίου αποφεύγουν ήδη φορτία από την περιοχή, ακόμη και όπου δεν υπάρχει άμεση απαγόρευση.
Αυτό σημαίνει ότι η κρίση επηρεάζει την προσφορά πιο γρήγορα από ό,τι φαίνεται στις τιμές — κάτι που μπορεί να οδηγήσει σε απότομη ανατίμηση αν συνεχιστεί το μπλοκάρισμα του Ορμούζ. Ο χρόνος που κυλά και χάνεται δεν είναι καθόλου καλός οιωνός.
Το CNN αναδεικνύει περισσότερο την πολιτική πίεση στο εσωτερικό των ΗΠΑ: ο Τραμπ δέχεται αυξανόμενη κριτική επειδή ο πόλεμος έρχεται σε αντίθεση με την προεκλογική του δέσμευση να αποφύγει νέες στρατιωτικές εμπλοκές. Αυτό περιορίζει τα περιθώρια ελιγμών του — ειδικά αν η σύγκρουση παραταθεί ή αυξηθούν κι άλλο οι τιμές καυσίμων.
Τέλος, κοινή αλλά όχι ιδιαίτερα προβεβλημένη εκτίμηση είναι ότι μια «μερική συμφωνία» είναι πιο ρεαλιστική από μια συνολική λύση: δηλαδή άμεσο άνοιγμα των Στενών και χαλάρωση του αποκλεισμού τώρα, με τα δύσκολα θέματα (πυρηνικό πρόγραμμα, πύραυλοι) να μετατίθενται για αργότερα.
Αυτό δείχνει ότι και οι δύο πλευρές ίσως αναζητούν έναν γρήγορο τρόπο αποκλιμάκωσης χωρίς να λύσουν τα βαθύτερα ζητήματα.
Η Τεχεράνη δεν συμμετέχει ακόμα
Η Τεχεράνη, ωστόσο, δεν έχει αποδεχθεί ακόμη τη συμμετοχή της. Ο πρόεδρος της ιρανικής Βουλής Γκαλιμπάφ ξεκαθάρισε ότι η χώρα του δεν πρόκειται να διαπραγματευτεί «υπό καθεστώς απειλών», ενώ κρατικά μέσα ενημέρωσης σημείωναν ότι προϋπόθεση για συνομιλίες είναι αλλαγή της αμερικανικής στάσης.
Στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης βρίσκονται φυσικά τα Στενά του Ορμούζ, μέσω των οποίων πριν από τον πόλεμο διερχόταν περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων εξαγωγών πετρελαίου και υγροποιημένου φυσικού αερίου.
Το Ιράν διατηρεί τον θαλάσσιο διάδρομο κλειστό για το μεγαλύτερο μέρος της εμπορικής ναυσιπλοΐας από τις 28 Φεβρουαρίου, ενώ υπαναχώρησε ακόμη και από πρόσφατη εξαγγελία επαναλειτουργίας του, μετά τη συνέχιση του αμερικανικού ναυτικού αποκλεισμού.
Η ένταση κλιμακώθηκε περαιτέρω όταν οι ΗΠΑ κατέλαβαν ιρανικό φορτηγό πλοίο, με τον Τραμπ να αφήνει αιχμές ότι μετέφερε ύποπτο φορτίο, κάνοντας μάλιστα αναφορά σε πιθανή κινεζική εμπλοκή και επικαλούμενος «παραβίαση κατανόησης» με τον πρόεδρο Σι.
Ο Αμερικανός πρόεδρος έχει ήδη απειλήσει με δασμούς 50% σε χώρες που ενδέχεται να προμηθεύουν όπλα στο Ιράν.
Παρά την εύθραυστη εκεχειρία των τελευταίων δύο εβδομάδων, ο επτά εβδομάδων πόλεμος έχει αφήσει πίσω του χιλιάδες νεκρούς και σοβαρές επιπτώσεις στην παγκόσμια ενεργειακή αγορά.
Οι τιμές του Brent έχουν αυξηθεί πρόσφατα πάνω από 2%, προσεγγίζοντας τα 98 δολάρια το βαρέλι, περίπου ένα τρίτο υψηλότερα σε σχέση με τα προπολεμικά επίπεδα, ενώ οι αναλυτές προειδοποιούν ότι η αγορά δεν έχει ακόμη αποτιμήσει πλήρως το μέγεθος της διαταραχής στην προσφορά.
Πιθανή εξάντληση παγκόσμιων αποθεμάτων
Σύμφωνα με εκτιμήσεις της αγοράς, εάν η σύγκρουση συνεχιστεί για ακόμη έναν μήνα, τα παγκόσμια αποθέματα πετρελαίου ενδέχεται να εξαντληθούν, οδηγώντας σε περαιτέρω εκτίναξη τιμών.
Ήδη στις ΗΠΑ, η μέση τιμή της βενζίνης έχει ξεπεράσει τα 4 δολάρια το γαλόνι, στο υψηλότερο επίπεδο σχεδόν τεσσάρων ετών, εντείνοντας τις πολιτικές πιέσεις προς τον Λευκό Οίκο.
Στο εσωτερικό του Ιράν καταγράφονται παράλληλα έντονες διαφωνίες για τη στρατηγική που θα ακολουθηθεί. Σκληροπυρηνικά στοιχεία, όπως ο επικεφαλής των Φρουρών της Επανάστασης, Αχμάντ Βαχίντι, τάσσονται υπέρ μιας αδιάλλακτης στάσης, θεωρώντας ότι ο συνεχιζόμενος αποκλεισμός αποδεικνύει την αναξιοπιστία των ΗΠΑ.
O Aχμάντ Βαχίντι, επικεφαλής των Φρουρών της Επανάστασης © Χ.com
Αντίθετα, πιο μετριοπαθείς φωνές, όπως ο πρόεδρος Πεζεσκιάν και ο υπουργός Εξωτερικών Aραγτσί, εμφανίζονται πιο ανοιχτοί σε έναν συμβιβασμό. Σίγουρα και οι δύο δέχονται πολλές πιέσεις από φανατικές φατρίες που έχουν δύναμη στο Ιράν.
Πεζεσκιάν και Αραγτσί © Χ.com
Η έλλειψη ενός ανώτατου ηγέτη τύπου Χαμενεϊ είναι κάτι περισσότερο από εμφανής στη στάση των Ιρανών, που ενώ έχουν χτυπηθεί σκληρά προσπαθούν να αντισταθούν, ρισκάροντας επιπλέον καταστροφές κρίσιμων υποδομών.
Στο τραπέζι παραμένει -ως πιο πιθανό- ένα ενδιάμεσο σενάριο συμφωνίας που θα περιλαμβάνει επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ και άρση του αμερικανικού αποκλεισμού, αφήνοντας όμως τα πιο σύνθετα ζητήματα — όπως το πυρηνικό πρόγραμμα και τα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου — για μεταγενέστερο γύρο διαπραγματεύσεων.
Καθώς το χρονικό περιθώριο στενεύει, η αβεβαιότητα γύρω από τις προθέσεις και των δύο πλευρών εντείνει τον κίνδυνο παρεξηγήσεων και αιφνίδιας επανέναρξης των εχθροπραξιών, σε μια κρίση που ήδη δοκιμάζει τα όρια της παγκόσμιας ενεργειακής και γεωπολιτικής σταθερότητας.
