Ο Ντόναλντ Τραμπ αναμένεται να ενημερώσει τον Ταγίπ Ερντογάν ότι είναι διατεθειμένος να επανεντάξει την Τουρκία σε πρόγραμμα που θα της επιτρέψει να αγοράσει μαχητικά αεροσκάφη F-35, μεταδίδουν σήμερα Τρίτη οι New York Times. Αν ο Αμερικανός προχωρήσει σε αυτή την κίνηση, θα ανατρέψει την απαγόρευση που είχε επιβάλει ο ίδιος πριν από επτά χρόνια για λόγους εθνικής ασφάλειας.
Ωστόσο η εφημερίδα σημειώνει πως η αλλαγή αυτή από την πλευρά του Τραμπ, ο οποίος πρόκειται να μεταβεί αυτή την εβδομάδα σε σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα και έχει δηλώσει ότι ετοιμάζει ένα δώρο που θα κάνει τον Ερντογάν «πολύ χαρούμενο», ενδέχεται να αντιμετωπίσει αντιδράσεις στο Κογκρέσο, το οποίο ενδεχομένως να επιχειρήσει να την εμποδίσει.
Τέσσερις ανώτεροι αξιωματούχοι της αμερικανικής κυβέρνησης, που επικαλούνται οι NYTimes, περιέγραψαν αυτή την επικείμενη αλλαγή πολιτικής, έπειτα από εβδομάδες παρασκηνιακών διαβουλεύσεων από στελέχη της εθνικής ασφάλειας. Πάντως αφενός δεν είναι σαφές τι ακριβώς θα δηλώσει ο Τραμπ, αφετέρου οι αξιωματούχοι προειδοποίησαν ότι ο Αμερικανός θα μπορούσε να αλλάξει γνώμη. Η στάση του είναι απρόβλεπτη ακόμη και για τους ίδιους τους συνεργάτες του. Ωστόσο, κυβερνητικοί αξιωματούχοι άφησαν να εννοηθεί ότι οι δύο ηγέτες ενδέχεται να ανταλλάξουν επιστολές σχετικά με το θέμα, ώστε να ξεκινήσει η σχετική διαδικασία. Όταν ζητήθηκε σχόλιο, εκπρόσωπος του Λευκού Οίκου παρέπεμψε σε προηγούμενες δηλώσεις του προέδρου.
Υπενθυμίζεται ότι το 2019, κατά την πρώτη θητεία του Ντόναλντ Τραμπ, η Τουρκία αποκλείστηκε από το πρόγραμμα των F-35 επειδή προμηθεύτηκε τα προηγμένα αντιαεροπορικά συστήματα S-400 από τη Ρωσία. Εκείνη την περίοδο, η ανησυχία της Ουάσιγκτον ήταν ότι η Τουρκία θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει τα S-400 για να συλλέξει δεδομένα σχετικά με τα νεοπαραληφθέντα F-35, επιτρέποντας έτσι στη Ρωσία να κατανοήσει καλύτερα τον τρόπο αντιμετώπισης των χαρακτηριστικών stealth και των δυνατοτήτων αποφυγής πυραύλων του αεροσκάφους.
Ωστόσο ο Ερντογάν συγκαταλέγεται μεταξύ των ισχυρών ηγετών που ο Τραμπ φαίνεται να θαυμάζει περισσότερο, ενώ ο Τζέι Ντι Βανς υπαινίχθηκε πρόσφατα ότι ο Αμερικανός είχε δώσει εντολή σε κυβερνητικούς αξιωματούχους να βρουν τρόπο ώστε ο Τούρκος πρόεδρος να αποκτήσει τα μαχητικά αεροσκάφη, τα οποία έχει καταστήσει σαφές ότι επιθυμεί.
Μπορεί ο Τραμπ να ξεπεράσει τα εμπόδια και να δώσει στον Ερντογάν τα F-35;
Σκόπελος για την κίνηση του Τραμπ είναι ένα νομοθέτημα που ψήφισε το Κογκρέσο το 2020, το οποίο απαγορεύει την πώληση μαχητικών F-35, εκτός εάν η αμερικανική κυβέρνηση καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η Τουρκία δεν διαθέτει πλέον τα ρωσικά συστήματα. Φαίνεται ότι, προκειμένου να επιτευχθεί αυτός ο στόχος, τα τουρκικά S-400, πολλά από τα οποία εξακολουθούν να βρίσκονται μέσα στα κιβώτια μεταφοράς τους αναφέρουν οι NYTimes, ενδέχεται να παραδοθούν σε τρίτη χώρα ή τρίτο μέρος, σύμφωνα με έναν αξιωματούχο της κυβέρνησης που συμμετέχει ενεργά στις σχετικές διαπραγματεύσεις.
Ένας δεύτερος αξιωματούχος δήλωσε ότι ο ακριβής μηχανισμός δεν έχει ακόμη καθοριστεί. Πριν από τέσσερα χρόνια είχε εξεταστεί το ενδεχόμενο μεταφοράς των πυραύλων στην Ουκρανία, όπου θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την αντιμετώπιση των ρωσικών επιθέσεων, όμως η προσπάθεια αυτή δεν ευοδώθηκε. Σήμερα θεωρείται απίθανο τόσο ο Τραμπ όσο και ο Ερντογάν να ήταν διατεθειμένοι να διαθέσουν τα ισχυρά ρωσικά συστήματα στην Ουκρανία. Έχει επίσης συζητηθεί το ενδεχόμενο να καταστούν τα συστήματα μη λειτουργικά, ενδεχομένως με την αφαίρεση βασικών εξαρτημάτων τους.
Η Τουρκία ασκεί εδώ και χρόνια έντονες πιέσεις για να επανενταχθεί στο πρόγραμμα των F-35, ωστόσο μέχρι σήμερα δεν έχει δείξει διάθεση να εγκαταλείψει τα αντιαεροπορικά συστήματα που αγόρασε από τη Ρωσία, παρότι είναι μέλος του ΝΑΤΟ και φιλοξενεί αμερικανική στρατιωτική βάση όπου φυλάσσονται τακτικά πυρηνικά όπλα, τα οποία προορίζονται για πιθανή χρήση σε ενδεχόμενη σύγκρουση του ΝΑΤΟ με τη Μόσχα.
Το 2019, ο Λευκός Οίκος είχε διατυπώσει με σαφήνεια τους λόγους για τους οποίους απέκλεισε την Τουρκία από το πρόγραμμα, μια απόφαση που κόστισε στις ΗΠΑ περίπου μισό δισεκατομμύριο δολάρια. «Τα F-35 δεν μπορούν να συνυπάρχουν με μια ρωσική πλατφόρμα συλλογής πληροφοριών, η οποία θα χρησιμοποιηθεί για την απόκτηση γνώσεων σχετικά με τις προηγμένες δυνατότητές τους», ανέφερε τότε ανακοίνωση του Λευκού Οίκου. «Η Τουρκία υπήρξε επί περισσότερα από 65 χρόνια ένας μακροχρόνιος και αξιόπιστος εταίρος και σύμμαχος στο ΝΑΤΟ, όμως η αποδοχή των S-400 υπονομεύει τις δεσμεύσεις που έχουν αναλάβει όλα τα μέλη της Συμμαχίας να απομακρυνθούν από τα ρωσικά οπλικά συστήματα».
Ωστόσο, ο Τραμπ δεν αισθανόταν ποτέ άνετα με αυτή την απόφαση και συχνά απέδιδε την ευθύνη στον άμεσο προκάτοχό του, τον πρόεδρο Μπαράκ Ομπάμα, για τις συνθήκες που οδήγησαν στην επιβολή της. Από τότε που επέστρεψε στην προεδρία, ο Τραμπ έχει επανειλημμένα αναφερθεί, τόσο δημόσια όσο και ιδιωτικά, στο ενδεχόμενο ανατροπής της απόφασης.
Τον περασμένο μήνα, κατά τη διάρκεια συνάντησής του στο Οβάλ Γραφείο με τον γενικό γραμματέα του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε ο Τραμπ ερωτήθηκε για τα F-35 και απάντησε ότι θα φέρει στον Ερντογάν ένα δώρο που θα τον κάνει «πολύ χαρούμενο». Ο Βανς δήλωσε ότι το θέμα έχει παραπεμφθεί στον υπουργό Άμυνας Πιτ Χέγκσεθ και πρόσθεσε: «Ο Πιτ και ολόκληρη η ομάδα εξετάζουν αυτή τη στιγμή το ζήτημα, επειδή υπάρχουν ορισμένα πράγματα για τα οποία πρέπει να πιστοποιήσουμε ότι έχουν συμβεί, ώστε η κυβέρνηση να συμμορφωθεί με την αμερικανική νομοθεσία. Ο πρόεδρος μάς έχει ζητήσει να το κάνουμε».
Αργότερα, ο Τραμπ δήλωσε: «Θα το διευθετήσουμε».
Ο Τραμπ πρέπει να πείσει… πολλούς για τα F-35
Αποδεικνύεται, όμως, ότι η διευθέτηση του ζητήματος δεν είναι εύκολη, επισημαίνουν οι NYTimes. Τον Ιούνιο του 2025, ο πρέσβης Τόμας Τζ. Μπάρακ Τζούνιορ είχε προβλέψει ότι το αδιέξοδο με την Τουρκία σχετικά με τα F-35 θα επιλυόταν έως το τέλος εκείνης της χρονιάς και είχε αφήσει να εννοηθεί ότι το Κογκρέσο θα στήριζε την απόφαση. Ωστόσο, η επίλυση αυτή δεν ήρθε ποτέ και ο Τραμπ βρίσκεται πλέον αντιμέτωπος με το ενδεχόμενο το σημερινό ή ακόμη και το επόμενο Κογκρέσο να μην συναινέσει. Ορισμένοι Ρεπουμπλικανοί, μεταξύ των οποίων και ο γερουσιαστής Τζιμ Ρις από το Άινταχο, πρόεδρος της Επιτροπής Εξωτερικών Σχέσεων της Γερουσίας, έχουν εκφράσει έντονες επιφυλάξεις.
Μεταξύ των διαχρονικών επικριτών της πώλησης των F-35 στην Τουρκία συγκαταλέγεται και ο πρωθυπουργός του Ισραήλ, Μπενιαμίν Νετανιάχου. «Η Τουρκία είναι μια μεγάλη χώρα, αλλά κυβερνάται από έναν άνθρωπο που καλεί ανοιχτά στην εξόντωση του Ισραήλ», δήλωσε σε συνέντευξή του στην εκπομπή «Fox & Friends» τη Δευτέρα. «Κατέχει τη μισή Κύπρο, μια χώρα-μέλος του ΝΑΤΟ. Απειλεί την Ελλάδα, επίσης χώρα-μέλος του ΝΑΤΟ, και μιλά ανοιχτά για την κατάκτηση της Ιερουσαλήμ».
Η πρώτη κυβέρνηση Τραμπ ανησυχούσε σε τέτοιο βαθμό ότι η Ρωσία θα μπορούσε να αξιοποιήσει το τουρκικό πρόγραμμα για τη συλλογή πληροφοριών σχετικά με τα χαρακτηριστικά stealth των F-35, ώστε επέβαλε κυρώσεις στην τουρκική υπηρεσία αμυντικών προμηθειών. Οι κυρώσεις αυτές εξακολουθούν να ισχύουν.
Την ίδια στιγμή, τα F-35 που είχε πληρώσει η Τουρκία αλλά δεν της παραδόθηκαν ποτέ εξακολουθούν να φυλάσσονται στις Ηνωμένες Πολιτείες, σύμφωνα με έκθεση της Υπηρεσίας Έρευνας του Κογκρέσου.
