Μονόδρομο για την επίλυση του Κυπριακού αποτελεί η επιστροφή στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων, όπως καθιστά σαφές η νέα έκθεση του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ. Ο Αντόνιο Γκουτέρες, αν και πιστώνει στους δύο ηγέτες το θετικό κλίμα που απορρέει από την πύκνωση των επαφών τους, στέλνει αυστηρό μήνυμα επισημαίνοντας πως η καλή διάθεση από μόνη της δεν αρκεί. Ξεκαθαρίζει δε πως, εφόσον δεν γίνουν πράξη τα συμφωνηθέντα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης και δεν επανεκκινήθει ένας ουσιαστικός γύρος συνομιλιών, το όραμα για μια λύση στο νησί θα συνεχίσει να φαντάζει ουτοπικό.
Στις ειδικές παρατηρήσεις του, ο επικεφαλής του ΟΗΕ χαιρετίζει τη σταθερή επικοινωνία ανάμεσα σε Ελληνοκύπριους και Τουρκοκύπριους, βλέποντας σε αυτή μια έμπρακτη βούληση για την αποκατάσταση της αμοιβαίας εμπιστοσύνης και τη χάραξη μιας κοινής πορείας. Παράλληλα, δεν κρύβει την ικανοποίησή του για τη δρομολόγηση ενός συμβουλευτικού οργάνου που βάζει ενεργά στο «παιχνίδι» της ειρηνευτικής διαδικασίας την κοινωνία των πολιτών. Πρόκειται, όπως τονίζει, για ένα κομβικό βήμα που ικανοποιεί τόσο τις πάγιες αξιώσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας όσο και τις προσδοκίες των ίδιων των Κυπρίων, ανοίγοντας τον δρόμο για μια πιο διαφανή, συμπεριληπτική και συμμετοχική προσπάθεια επίλυσης του προβλήματος.
Παρά τις θετικές επισημάνσεις, ο Γενικός Γραμματέας τονίζει εμφατικά ότι αρκετές πρωτοβουλίες οικοδόμησης εμπιστοσύνης, οι οποίες συμφωνήθηκαν κατά τις συναντήσεις διευρυμένου σχήματος τον Μάρτιο και τον Ιούλιο του 2025, παραμένουν μέχρι σήμερα ανεφάρμοστες. Στις δεσμεύσεις αυτές περιλαμβάνεται κατεξοχήν το άνοιγμα πρόσθετων σημείων διέλευσης. Όπως εξηγεί, η άμεση εφαρμογή τους θα βελτίωνε κατακόρυφα την καθημερινή ζωή των πολιτών και θα αποδείκνυε με συγκεκριμένο τρόπο την ύπαρξη πολιτικής βούλησης για την επίτευξη προόδου. Ο κ. Γκουτέρες προτρέπει τους ηγέτες να συνεχίσουν την εποικοδομητική τους εμπλοκή, τόσο μεταξύ τους όσο και με την Προσωπική του Απεσταλμένη, στοχεύοντας στην επανέναρξη διαπραγματεύσεων για μια διαρκή και συνολική διευθέτηση. Ξεκαθαρίζει, δε, ότι οι εμπλεκόμενοι οφείλουν να αξιοποιήσουν το τρέχον «παράθυρο ευκαιρίας», προειδοποιώντας πως δεν πρέπει επ’ ουδενί να θεωρείται δεδομένο.
Καλεί ταυτόχρονα τις δύο πλευρές να εμπλακούν με αποφασιστικότητα για την οικοδόμηση ενός κοινού μέλλοντος, με σκοπό την κατάληξη σε μια συμφωνία που θα σέβεται τα συμφέροντα και τα δικαιώματα όλων των Κυπρίων. Επαναλαμβάνει τη ζωτική σημασία της προσέγγισης της διαδικασίας με ανοιχτό πνεύμα, ευελιξία και διάθεση συμβιβασμού, επιδεικνύοντας την αναγκαία πολιτική δέσμευση. Παράλληλα, βασίζεται στη συνεχιζόμενη υποστήριξη των εγγυητριών δυνάμεων και της ευρύτερης διεθνούς κοινότητας, συμπεριλαμβανομένης της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η έκθεση κρούει επίσης τον κώδωνα του κινδύνου για τη γεωπολιτική ρευστότητα. Ο ΓΓ του ΟΗΕ σημειώνει ότι η ασταθής κατάσταση στη Μέση Ανατολή προσέλκυσε σημαντική προσοχή από την κοινή γνώμη, ιδίως λόγω της ανάπτυξης σημαντικών ξένων στρατιωτικών δυνάμεων εντός και γύρω από το νησί, εξέλιξη που πυροδότησε περαιτέρω εντάσεις μεταξύ των πλευρών. Επιπρόσθετα, καταγράφει σαφή προειδοποίηση για τις μονομερείς ενέργειες εντός και πέριξ της νεκρής ζώνης, τονίζοντας ότι παραμένει βαθιά ανήσυχος για τις πρακτικές αμφότερων των πλευρών και την έλλειψη προόδου σε μέτρα αποκλιμάκωσης. Αυτές οι ενέργειες, σύμφωνα με την έκθεση, υπονομεύουν το στρατιωτικό στάτους κβο της περιοχής, την ακεραιότητα της νεκρής ζώνης και την εντολή του Συμβουλίου Ασφαλείας, εμποδίζοντας την ευρύτερη ειρηνευτική διαδικασία. Ειδική αναφορά γίνεται στην εύθραυστη κατάσταση στο οροπέδιο της Πύλας. Για την περίκλειστη περιοχή των Βαρωσίων, ο κ. Γκουτέρες διαβεβαιώνει ότι η θέση των Ηνωμένων Εθνών παραμένει απολύτως αμετάβλητη, απαιτώντας την απαρέγκλιτη συμμόρφωση με τα Ψηφίσματα 550 και 789 του Συμβουλίου Ασφαλείας.
Σε επίπεδο διπλωματικών πρωτοβουλιών, ο κ. Γκουτέρες συνέχισε τις επαφές του, συναντώντας χωριστά τον Ελληνοκύπριο ηγέτη Νίκο Χριστοδουλίδη και τον Τουρκοκύπριο ηγέτη Τουφάν Έρχιουρμαν. Η Προσωπική Απεσταλμένη του, Μαρία Άνχελα Ολγκίν, εντατικοποίησε τις προσπάθειες στήριξης των Κυπρίων. Η κ. Ολγκίν επισκέφθηκε το νησί τον Ιανουάριο και τον Ιούνιο του 2026. Τον Ιανουάριο, συναντήθηκε χωριστά με τους ηγέτες και φιλοξένησε κοινή συνάντηση στις 28 Ιανουαρίου, ενθαρρύνοντάς τους να υιοθετήσουν άμεσα μέτρα για τη βελτίωση της καθημερινότητας. Τον Ιούνιο, μετά τις βουλευτικές εκλογές της 24ης Μαΐου στον νότο, η κ. Ολγκίν συναντήθηκε δύο φορές με κάθε ηγέτη, καθώς και με πολιτικά κόμματα και άλλους εμπλεκόμενους φορείς. Επιπροσθέτως, η ίδια πραγματοποίησε καίριες συναντήσεις με τους Υπουργούς Εξωτερικών Ελλάδας και Τουρκίας σε Αθήνα και Άγκυρα, με ανώτερους αξιωματούχους του Ηνωμένου Βασιλείου, των ΗΠΑ, καθώς και με την Ύπατη Εκπρόσωπο της ΕΕ, Κάγια Κάλας, εστιάζοντας στην ανάγκη εμπλοκής της νεολαίας και στον ρόλο της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η έκθεση υπογραμμίζει πως οι κύριοι Χριστοδουλίδης και Έρχιουρμαν πραγματοποίησαν τρεις πρόσθετες διμερείς συναντήσεις υπό την αιγίδα του ΟΗΕ, διατηρώντας τη σημαντικά υψηλότερη συχνότητα επαφών που εγκαινιάστηκε στα τέλη του προηγούμενου έτους. Παράλληλα, έλαβαν χώρα 26 συναντήσεις των εκπροσώπων των δύο ηγετών. Το ίδιο διάστημα, στο πλαίσιο της έκθεσης διενεργήθηκαν 128 συναντήσεις με θεσμικούς παράγοντες, οργανώσεις, την ΕΕ, την Παγκόσμια Τράπεζα και τη διπλωματική κοινότητα.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον ρόλο των 13 τεχνικών επιτροπών, οι οποίες πραγματοποίησαν συνολικά 174 συναντήσεις με την υποστήριξη της ΟΥΝΦΙΚΥΠ. Οι επιτροπές σημείωσαν σημαντική πρόοδο, αν και η έκθεση προτρέπει τους ηγέτες να ενισχύσουν τους τομείς της εκπαίδευσης, του αθλητισμού, της διαχείρισης κρίσεων και του περιβάλλοντος. Ανάμεσα στις κρίσιμες εξελίξεις περιλαμβάνονται:
- Η ολοκλήρωση της επέκτασης του σημείου διέλευσης Αγίου Δομετίου/Μετεχάν από το Πρόγραμμα Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών (προσθήκη λωρίδων, πεζόδρομου και ηλιακού φωτισμού). Η απόδοση του έργου εξαρτάται πλέον από την επαρκή στελέχωση, όπως είχε συμφωνηθεί στις 11 Δεκεμβρίου 2025.
- Η πιλοτική ανταλλαγή φθαρμένων χαρτονομισμάτων ευρώ από τον βορρά συνολικού ύψους 2 εκατομμυρίων ευρώ, με την εποπτεία της Τεχνικής Επιτροπής για τα Οικονομικά και Εμπορικά Θέματα.
- Η αποκατάσταση περίπου 70 κοιμητηρίων και η ψηφιοποίηση της πολιτιστικής κληρονομιάς από την αρμόδια επιτροπή.
- Η διαχείριση της επιδημίας αφθώδους πυρετού από την Υποεπιτροπή Κτηνιατρικών Υποθέσεων για την εξασφάλιση εμβολίων της ΕΕ σε όλο το νησί, παρά τις αρχικές εκατέρωθεν κατηγορίες και τις διαμαρτυρίες των κτηνοτρόφων.
- Η έκθεση φωτογραφίας «Through Ordinary Eyes» στη Λευκωσία και οι δράσεις της Τεχνικής Επιτροπής για την Ισότητα των Φύλων, η οποία εξέδωσε τριγλωσσικό βίντεο και κοινή δήλωση για την Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας τον Ιανουάριο του 2026.
- Οι πρωτοβουλίες της Τεχνικής Επιτροπής για τη Νεολαία εντός των ευρωπαϊκών θεσμών στις Βρυξέλλες.
Ο Γενικός Γραμματέας χαρακτηρίζει κρίσιμη την εφαρμογή των ατζεντών για τη συμμετοχή των γυναικών και των νέων, καλώντας σε πιστή υλοποίηση του Σχεδίου Δράσης του Απριλίου 2022. Σημαντική θεωρείται και η συμφωνία της 8ης Μαΐου για τη διεξαγωγή θρησκευτικών λειτουργιών, με τον κ. Γκουτέρες να ενθαρρύνει τους θρησκευτικούς ηγέτες να συνεχίσουν τον εποικοδομητικό τους ρόλο. Στον αντίποδα, το έγγραφο διαπιστώνει στασιμότητα στην αποναρκοθέτηση, στη δημιουργία ηλιακού πάρκου, στην ανταλλαγή τεχνουργημάτων και στις περιβαλλοντικές πρωτοβουλίες.
Καταληκτικά, η έκθεση ζητά την πλήρη εφαρμογή του Κανονισμού της Πράσινης Γραμμής, με στόχο την αύξηση του ενδοκυπριακού εμπορίου. Ενώ η Κυπριακή Δημοκρατία ανέλαβε την Προεδρία του Συμβουλίου της ΕΕ την 1η Ιανουαρίου 2026, ο ΟΗΕ χαιρετίζει το γεγονός ότι οι ηγέτες διατήρησαν τις επαφές τους κατά τη διάρκεια της Προεδρίας, αντίθετα με το προηγούμενο του 2012. Ο Αντόνιο Γκουτέρες, δεσμευόμενος να παραμείνει στη διάθεση των μερών, καλεί εκ νέου τις εγγυήτριες δυνάμεις να συνεχίσουν την εποικοδομητική εμπλοκή τους, τονίζοντας ότι τα μέτρα οικοδόμησης εμπιστοσύνης δεν μπορούν σε καμία περίπτωση να αντικαταστήσουν τις ουσιαστικές διαπραγματεύσεις για μια συνολική διευθέτηση
