Περιθώριο για την επανεκκίνηση των συνομιλιών με το Ιράν επιχειρεί να δημιουργήσει ο Ντόναλντ Τραμπ, μετά την προσωρινή αναστολή των αμερικανικών αεροπορικών επιδρομών. Η αποκλιμάκωση στο στρατιωτικό πεδίο προκάλεσε άμεση αντίδραση στις διεθνείς αγορές, με τις τιμές του πετρελαίου να καταγράφουν ισχυρή πτώση, χωρίς ωστόσο να έχει απομακρυνθεί ο κίνδυνος μιας νέας κλιμάκωσης.
«Αυτό που κάνει αυτήν τη στιγμή ο πρόεδρος είναι να αφήνει χώρο για διαπραγματεύσεις. Οι διαπραγματεύσεις συνεχίζονται», δήλωσε στο Fox News ο πρεσβευτής των ΗΠΑ στον ΟΗΕ, Μάικ Γουόλτς.
Ο ίδιος έσπευσε, πάντως, να διευκρινίσει ότι ο Αμερικανός πρόεδρος δεν έχει αποκλείσει την επανάληψη των στρατιωτικών επιχειρήσεων. Όπως ανέφερε, ο Τραμπ εξακολουθεί να «διατηρεί όλες τις επιλογές στο τραπέζι», εάν η Τεχεράνη δεν ανταποκριθεί στις αμερικανικές απαιτήσεις.
Οι αμερικανικοί βομβαρδισμοί στο Ιράν ανεστάλησαν το βράδυ της Παρασκευής, έπειτα από δύο εβδομάδες συνεχών επιθέσεων. Παράλληλα, δεν αναφέρθηκαν νέες ιρανικές επιθέσεις εναντίον αμερικανικών βάσεων στις χώρες του Κόλπου, ούτε κηρύχθηκε συναγερμός κατά τη διάρκεια της νύχτας σε κράτη που συνεργάζονται στενά με την Ουάσιγκτον.
Η Τεχεράνη υποστήριξε ότι ανταποκρίθηκε στην αναστολή των αμερικανικών επιχειρήσεων. «Καθώς η στρατηγική μας βασίζεται ουσιαστικά στην ανταπόδοση, διακόψαμε επίσης τις επιχειρήσεις μας», δήλωσε ο εκπρόσωπος του ιρανικού στρατού, Μοχαμάντ Ακραμινιά.
Η εισήγηση της CENTCOM για παύση των επιδρομών στο Ιράν
Καθοριστικό ρόλο στην απόφαση για την προσωρινή διακοπή των αμερικανικών πληγμάτων φέρεται να είχε η στρατιωτική ηγεσία των ΗΠΑ.
Σύμφωνα με πληροφορίες του Axios, ο επικεφαλής της Κεντρικής Διοίκησης των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων, ναύαρχος Μπραντ Κούπερ, εισηγήθηκε τον τερματισμό της αεροπορικής εκστρατείας στην περιοχή των Στενών του Ορμούζ, κρίνοντας ότι οι επιχειρήσεις είχαν πλησιάσει τα όρια της αποτελεσματικότητάς τους.
Ο διοικητής της CENTCOM φέρεται να εκτίμησε ότι οι δύο εβδομάδες των αμερικανικών επιδρομών είχαν περιορίσει σημαντικά τη δυνατότητα του Ιράν να απειλεί εμπορικά και στρατιωτικά πλοία. Παράλληλα, οι περισσότεροι από τους προκαθορισμένους στρατιωτικούς στόχους είχαν ήδη πληγεί.
Η αξιολόγηση αυτή, μαζί με τις εισηγήσεις άλλων στρατιωτικών και πολιτικών συμβούλων, φέρεται να συνέβαλε στην απόφαση του Τραμπ να αναστείλει προσωρινά τις επιχειρήσεις και να δοκιμάσει εκ νέου τη διπλωματική οδό.
Η αμερικανική κυβέρνηση εμφανίζεται, πάντως, έτοιμη για νέα στρατιωτική δράση. Αξιωματούχοι της Ουάσιγκτον τονίζουν ότι η παύση των βομβαρδισμών δεν συνιστά τερματισμό της εκστρατείας, αλλά προσπάθεια να δημιουργηθούν οι συνθήκες για συνομιλίες.
Ισχυρή πτώση στις τιμές του πετρελαίου
Η προοπτική αποκλιμάκωσης προκάλεσε ανακούφιση στις αγορές ενέργειας. Το μπρεντ της Βόρειας Θάλασσας υποχωρούσε περισσότερο από 6%, κοντά στα 92 δολάρια το βαρέλι, έχοντας προηγουμένως κινηθεί ακόμη και κάτω από το όριο των 90 δολαρίων.
Ανάλογη ήταν η εικόνα για το αμερικανικό αργό West Texas Intermediate, το οποίο κατέγραφε πτώση άνω του 6% και διαμορφωνόταν κοντά στα 85 δολάρια το βαρέλι.
Η υποχώρηση των τιμών αποτυπώνει τις προσδοκίες ότι η προσωρινή παύση των αμερικανικών πληγμάτων μπορεί να περιορίσει τον άμεσο κίνδυνο για τις ενεργειακές εγκαταστάσεις και τις θαλάσσιες μεταφορές στον Περσικό Κόλπο.
Ωστόσο, η κατάσταση παραμένει εξαιρετικά εύθραυστη. Τα Στενά του Ορμούζ εξακολουθούν να λειτουργεί με μεγάλους περιορισμούς, ενώ η Τεχεράνη επιμένει ότι διατηρεί τον έλεγχο της ναυσιπλοΐας και προτίθεται να επιβάλει τέλη διέλευσης.
Από το συγκεκριμένο πέρασμα διακινείται, υπό κανονικές συνθήκες, περίπου το ένα πέμπτο των υδρογονανθράκων που καταναλώνονται παγκοσμίως. Οποιαδήποτε νέα διακοπή ή στρατιωτική σύγκρουση στην περιοχή θα μπορούσε επομένως να επαναφέρει άμεσα τις πιέσεις στις τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου.
Οι ανησυχίες για τα αμερικανικά πυρομαχικά
Καθώς ο πόλεμος πλησιάζει τη συμπλήρωση πέντε μηνών, δημοσιεύματα του αμερικανικού Τύπου κάνουν λόγο για αυξανόμενη πίεση στα αποθέματα κρίσιμων πυρομαχικών.
Οι New York Times ανέφεραν ότι η κυβέρνηση Τραμπ ανησυχεί για τη μείωση των διαθέσιμων αναχαιτιστικών πυραύλων για τα συστήματα Patriot, καθώς και για άλλα συστήματα αντιπυραυλικής άμυνας που προστατεύουν αμερικανικές δυνάμεις και συμμάχους στην περιοχή.
Ο Τραμπ απέρριψε τις σχετικές αναφορές, δηλώνοντας στη Wall Street Journal ότι οι ΗΠΑ διαθέτουν «πολύ περισσότερα πυρομαχικά από οποιονδήποτε άλλον στον κόσμο και πολύ περισσότερα από όσα χρειάζονται».
Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο Μάικ Γουόλτς, υποστηρίζοντας ότι ο αμερικανικός στρατός διαθέτει όλα τα μέσα που απαιτούνται για να συνεχίσει αποτελεσματικά την εκστρατεία. Πρόσθεσε μάλιστα ότι επιπλέον στρατιωτικοί πόροι αναπτύσσονται στη Μέση Ανατολή.
Οι συνομιλίες με το Ομάν και η στάση της Τεχεράνης
Ορισμένες ενδείξεις διπλωματικής κινητικότητας έχουν καταγραφεί τις τελευταίες ημέρες. Το Ιράν ανακοίνωσε ότι πραγματοποιήθηκαν νέες συνομιλίες με το Ομάν σε επίπεδο υφυπουργών Εξωτερικών, με αντικείμενο τη μελλοντική διαχείριση των Στενών του Ορμούζ.
Το Μουσκάτ έχει διαδραματίσει επανειλημμένα ρόλο διαμεσολαβητή μεταξύ των ΗΠΑ και του Ιράν. Μέχρι στιγμής, ωστόσο, δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι η Τεχεράνη είναι πρόθυμη να εγκαταλείψει τη βασική της απαίτηση για έλεγχο της ναυσιπλοΐας στο στρατηγικό πέρασμα.
Η συμφωνία που υπεγράφη στις 17 Ιουνίου μεταξύ Ουάσιγκτον και Τεχεράνης, γνωστή ως «μνημόνιο κατανόησης του Ισλαμαμπάντ», προέβλεπε έναν κύκλο ειρηνευτικών συνομιλιών διάρκειας 60 ημερών. Η διαδικασία κατέρρευσε πριν συμπληρωθεί ένας μήνας, μετά την επανέναρξη των συγκρούσεων.
Το Ιράν ανακοίνωσε στη συνέχεια ότι το Στενά του Ορμούζ κλείνει εκ νέου. Σύμφωνα με την ιρανική κρατική τηλεόραση, έξι πλοία που επιχείρησαν να περάσουν χωρίς άδεια σταματήθηκαν μέσα σε 24 ώρες. Οι ΗΠΑ απάντησαν επιβάλλοντας ξανά αποκλεισμό στα ιρανικά λιμάνια του Κόλπου.
Ιρανικά μέσα ενημέρωσης μετέδωσαν επίσης ότι πετρελαιοφόρο δεξαμενόπλοιο χτυπήθηκε από νάρκη, επειδή φέρεται να απέκλινε από την πορεία που είχε εγκρίνει η Τεχεράνη. Η πληροφορία δεν είχε επιβεβαιωθεί από ανεξάρτητες πηγές.
Νετανιάχου: Πλήρης στήριξη στον Τραμπ
Η νέα διπλωματική προσπάθεια εξελίσσεται λίγο πριν από την επίσκεψη του Μπενιαμίν Νετανιάχου στην Ουάσιγκτον. Ο Ισραηλινός πρωθυπουργός, ο οποίος τάσσεται σταθερά υπέρ μιας σκληρής στάσης απέναντι στην Τεχεράνη, δήλωσε ότι στηρίζει πλήρως τις προσπάθειες του Τραμπ να αποτρέψει το Ιράν από την απόκτηση πυρηνικών όπλων.
«Αν μπορούσαμε να το πετύχουμε χωρίς μάχες υψηλής έντασης, θα ήταν καλό», δήλωσε στο Fox News.
Η Τεχεράνη αρνείται ότι επιδιώκει την κατασκευή πυρηνικού οπλοστασίου και κατηγορεί το Ισραήλ ότι επιχειρεί να παρασύρει την Ουάσιγκτον σε έναν ευρύτερο πόλεμο.
Ο εκπρόσωπος του ιρανικού στρατού προειδοποίησε ότι, εάν οι ΗΠΑ επαναλάβουν τις αεροπορικές επιδρομές, η σύγκρουση ενδέχεται να επεκταθεί γεωγραφικά. Εκτίμησε επίσης ότι η Ουάσιγκτον βρίσκεται σε «δύσκολη και ασταθή» θέση και πιθανόν αναζητεί διαφορετική στρατηγική.
Νέο μέτωπο στην Ερυθρά Θάλασσα
Την ώρα που επικρατεί προσωρινή ηρεμία στον Περσικό Κόλπο, οι εχθροπραξίες εντείνονται στην Ερυθρά Θάλασσα, όπου οι αντάρτες Χούθι της Υεμένης έχουν ανοίξει νέο μέτωπο εναντίον της Σαουδικής Αραβίας.
Η ένταση κλιμακώθηκε μετά την αποστολή από το Ιράν αεροσκάφους στη Σανάα χωρίς προηγούμενη άδεια από το Ριάντ. Ακολούθησαν βομβαρδισμοί στο αεροδρόμιο της υεμενίτικης πρωτεύουσας, οι οποίοι αποδόθηκαν στη Σαουδική Αραβία.
Οι Χούθι απάντησαν κηρύσσοντας ναυτικό αποκλεισμό της Σαουδικής Αραβίας και εξαπολύοντας επιθέσεις εναντίον δεξαμενόπλοιων και πετρελαϊκών εγκαταστάσεων του βασιλείου. Σύμφωνα με τον εκπρόσωπο του κινήματος, Γιαχία Σάρια, επλήγησαν εγκαταστάσεις της Aramco στις πόλεις Τζιζάν και Γιάνμπου.
Οι επιθέσεις είχαν άμεσο αντίκτυπο στη ναυσιπλοΐα. Δεδομένα της Kpler έδειξαν ότι μόλις 11 εμπορικά πλοία διέσχισαν το Στενό Μπαμπ ελ Μάντεμπ την Κυριακή, αριθμός που αποτελεί τον χαμηλότερο των τελευταίων μηνών.
Από τα πλοία αυτά, τα επτά ήταν δεξαμενόπλοια. Μεταξύ εκείνων που εξήλθαν από την Ερυθρά Θάλασσα βρισκόταν το New Explorer, το οποίο μετέφερε 2 εκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου από τη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα προς την Κίνα.
Ελάχιστη κίνηση στα Στενά του Ορμούζ
Η εικόνα παραμένει αντίστοιχα προβληματική στα Στενά του Ορμούζ. Σύμφωνα με την Kpler, λιγότερα από δέκα εμπορικά πλοία περνούσαν καθημερινά από το πέρασμα κατά το προηγούμενο τριήμερο, παρά την αναστολή των αμερικανικών και ιρανικών επιχειρήσεων.
Την Κυριακή διέσχισαν το στενά επτά πλοία, μεταξύ των οποίων τρία δεξαμενόπλοια μεταφοράς πετρελαϊκών προϊόντων που συνδέονται με το Ιράν.
Το Σάββατο πέρασαν μόλις τρία πλοία, με απενεργοποιημένα τα συστήματα αυτόματης μετάδοσης της θέσης τους. Ανάμεσά τους ήταν ένα μεγάλο δεξαμενόπλοιο με προορισμό το Κατάρ, ένα πλοίο μεταφοράς LNG που κατευθυνόταν στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και ένα δεξαμενόπλοιο με φορτίο νάφθας για την Ιαπωνία.
Παρά την πτώση των τιμών του πετρελαίου, η περιορισμένη κίνηση τόσο στο Ορμούζ όσο και στο Μπαμπ ελ Μάντεμπ δείχνει ότι οι κίνδυνοι για το παγκόσμιο εμπόριο και την ενεργειακή ασφάλεια παραμένουν υψηλοί.
Ο Τραμπ βρίσκεται έτσι σε ακόμη ένα κρίσιμο σημείο της αντιπαράθεσης με το Ιράν. Η συνέχιση της στρατιωτικής πίεσης αυξάνει το οικονομικό και ανθρώπινο κόστος, ενώ η διπλωματική οδός δεν έχει μέχρι στιγμής οδηγήσει σε ουσιαστικές παραχωρήσεις από την Τεχεράνη.
Σχεδόν πέντε μήνες μετά την έναρξη ενός πολέμου, που ο Αμερικανός πρόεδρος είχε εκτιμήσει ότι θα διαρκούσε λίγες εβδομάδες, οι επιλογές της Ουάσιγκτον φαίνονται πλέον πιο περιορισμένες και περισσότερο επικίνδυνες.
