Το Ιράν φαίνεται να προετοιμάζεται όχι για αποκλιμάκωση, αλλά για μια νέα, ευρύτερη φάση του πολέμου με τις Ηνωμένες Πολιτείες και τους περιφερειακούς συμμάχους τους.
Αυτό υποστηρίζει εκτενής έρευνα της Wall Street Journal, βασισμένη σε υποκλαπείσες επικοινωνίες και πληροφορίες από Ιρανούς και Άραβες αξιωματούχους, σε συνέχεια ανάλογων πρόσφατων αναφορών από το Bloomberg.
Σύμφωνα με την έρευνα, η σκληροπυρηνική πτέρυγα της ιρανικής ηγεσίας αντιμετώπισε το μνημόνιο κατανόησης που υπεγράφη στις 17 Ιουνίου με τον Ντόναλντ Τραμπ όχι ως βάση για μόνιμη ειρήνη, αλλά ως μια προσωρινή ανάπαυλα που θα μπορούσε να αξιοποιηθεί για την ανασυγκρότηση των στρατιωτικών δυνατοτήτων της χώρας.
Το αποτέλεσμα ήταν μια παράλληλη πολιτική. Ενώ οι διπλωμάτες διαπραγματεύονταν, οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης, οι πανίσχυροι IRGC, φέρονται να προετοίμαζαν τις δυνάμεις τους για μεγαλύτερη σύγκρουση, ενισχύοντας την παραγωγή πυραύλων και drones και αυξάνοντας την επιρροή τους στον τακτικό στρατό.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι η Τεχεράνη φέρεται να ενίσχυσε ταυτόχρονα τις σχέσεις και τον επιχειρησιακό συντονισμό με φιλοϊρανικές οργανώσεις σε Ιράκ, Υεμένη και Λίβανο.
Ενίσχυση των Χούθι για νέες επιθέσεις
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που επικαλείται η Wall Street Journal, Ιρανοί διοικητές μετέβησαν σε περιοχές υπό τον έλεγχο των Χούθι στην Υεμένη, όπου συζητήθηκαν σχέδια για εντονότερες επιθέσεις κατά της Σαουδικής Αραβίας.
Το Στενό του Ορμούζ βρίσκεται στο επίκεντρο αυτής της στρατηγικής. Η Τεχεράνη έχει χρησιμοποιήσει τον έλεγχο της θαλάσσιας οδού ως βασικό μοχλό πίεσης, με τις διελεύσεις εμπορικών πλοίων να έχουν μειωθεί δραματικά. Σύμφωνα με το Reuters, στις 16 Αυγούστου πέρασαν από το Στενό μόλις πέντε πλοία, ενώ την προηγούμενη ημέρα δεν καταγράφηκε καμία διέλευση.
Η κατάσταση έχει άμεσες συνέπειες για την παγκόσμια οικονομία, καθώς από το Ορμούζ διέρχεται σημαντικό μέρος του παγκόσμιου εμπορίου πετρελαίου. Η αβεβαιότητα γύρω από τη ναυσιπλοΐα έχει ήδη αυξήσει το γεωπολιτικό ασφάλιστρο στις τιμές του πετρελαίου και δημιουργεί νέους κινδύνους για τις ενεργειακές αγορές.
Η ένταση δεν περιορίζεται πλέον στα στενά όρια του Περσικού Κόλπου. Τον Ιούλιο, οι Χούθι, σύμμαχοι της Τεχεράνης, εξαπέλυσαν επιθέσεις εναντίον εγκαταστάσεων πετρελαίου της Σαουδικής Αραβίας, ενώ το Ριάντ είχε κατηγορήσει φιλοϊρανικές πολιτοφυλακές στο Ιράκ για επιθέσεις με drones εναντίον ενεργειακών υποδομών.
Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα της νέας κατάστασης είναι η επίθεση σε δύο πετρελαιοφόρα της κρατικής εταιρείας ADNOC των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων στις 14 Αυγούστου, ενώ διέσχιζαν το Ορμούζ. Το Άμπου Ντάμπι κατηγόρησε το Ιράν για την επίθεση, την οποία χαρακτήρισε πράξη πειρατείας από τους Φρουρούς της Επανάστασης.
Αλλαγές στην ανώτατη ιρανική ηγεσία
Την ίδια στιγμή, η ιρανική ηγεσία προχωρά σε βαθύτερη αναδιοργάνωση του μηχανισμού ασφαλείας. Ο Μοχσέν Ρεζάι, πρώην διοικητής των Φρουρών της Επανάστασης κατά τον πόλεμο Ιράν-Ιράκ, ανέλαβε γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας, ενώ ο Αχμάντ Βαχιντί ανέλαβε επίσημα την ηγεσία των IRGC. Οι αλλαγές ενισχύουν την εικόνα ενός καθεστώτος που προετοιμάζεται για μακρά περίοδο αντιπαράθεσης.
Παράλληλα, η Τεχεράνη ενισχύει και την εσωτερική ασφάλεια. Η ηγεσία φοβάται ότι η οικονομική πίεση και οι κυρώσεις θα προκαλέσουν νέο κύμα κοινωνικών αναταραχών. Για τον λόγο αυτό, σύμφωνα με τη Wall Street Journal, η δύναμη Basij προορίζεται να αποκτήσει ακόμη ισχυρότερο ρόλο στον εσωτερικό μηχανισμό πληροφοριών και αντικατασκοπείας.
Οι εξελίξεις δημιουργούν ένα δύσκολο δίλημμα για τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η Ουάσιγκτον επιδιώκει μέσω κυρώσεων και ναυτικού αποκλεισμού να πιέσει την Τεχεράνη σε συμφωνία, όμως το Ιράν φαίνεται να χρησιμοποιεί το Ορμούζ ως διαπραγματευτικό όπλο.
Στις 11 Αυγούστου, ο Ρεζάι δήλωσε ότι το Στενό θα παραμείνει κλειστό έως ότου οι ΗΠΑ αλλάξουν στάση και αποδεχθούν τους όρους της Τεχεράνης.
Δεν υφίσταται ορατή αποκλιμάκωση
Η εικόνα που προκύπτει είναι μιας σύγκρουσης που απέχει σημαντικά από την οριστική αποκλιμάκωση. Το Ιράν μπορεί να έχει υποστεί σοβαρές απώλειες από τις αμερικανικές και ισραηλινές επιθέσεις, όμως διατηρεί τη δυνατότητα να απαντά μέσω πυραύλων, drones, ναυτικών επιχειρήσεων και ενός δικτύου συμμαχικών οργανώσεων σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή.
Και αυτό είναι ίσως το σημαντικότερο συμπέρασμα της αμερικανικής έρευνας: η Τεχεράνη δεν φαίνεται να αντιμετωπίζει την τρέχουσα περίοδο ως το τέλος του πολέμου, αλλά ως προετοιμασία για την επόμενη φάση του.
Με το Ορμούζ να παραμένει ουσιαστικά υπονομευμένο ως ασφαλής εμπορικός διάδρομος και τις επιθέσεις να επεκτείνονται από τον Περσικό Κόλπο έως την Ερυθρά Θάλασσα, ο κίνδυνος μιας νέας περιφερειακής κλιμάκωσης παραμένει εξαιρετικά υψηλός.
