Ένα νέο κύμα ακρίβειας στα τρόφιμα απειλεί την παγκόσμια οικονομία το 2027, καθώς πόλεμος, ενεργειακή κρίση, ελλείψεις λιπασμάτων και ένα ενδεχομένως πρωτοφανές Ελ Νίνιο δημιουργούν έναν εξαιρετικά επικίνδυνο συνδυασμό για την αγροτική παραγωγή.
Νέα έκθεση της JPMorgan, με τίτλο «Food Security is National Security: A Compounding Storm», προειδοποιεί ότι ο παγκόσμιος πληθωρισμός των τροφίμων μπορεί να επιταχυνθεί περίπου στο 5% κατά το πρώτο εξάμηνο του 2027, από 2,8% το αντίστοιχο διάστημα του 2026. Μια τέτοια εξέλιξη, σύμφωνα με την ανάλυση, θα μπορούσε να προσθέσει περίπου 0,6 ποσοστιαίες μονάδες στον συνολικό παγκόσμιο πληθωρισμό.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν συγκαταλέγονται στις οικονομίες που θεωρούνται περισσότερο εκτεθειμένες σε άμεση επισιτιστική κρίση. Ωστόσο, παραμένουν ευάλωτες μέσω των εισαγωγών προϊόντων όπως ο καφές, το κακάο και η ζάχαρη, τα οποία παράγονται σε περιοχές που μπορεί να δεχθούν ισχυρό πλήγμα από τις καιρικές ανατροπές.
Ορμούζ και λιπάσματα, ο πρώτος κρίκος της κρίσης
Στο επίκεντρο του προβλήματος βρίσκονται τα αζωτούχα λιπάσματα. Περίπου το ένα τρίτο των παγκόσμιων ποσοτήτων τους περνά από το Στενό του Ορμούζ, ενώ η Μέση Ανατολή αντιπροσωπεύει περίπου το 42% των παγκόσμιων εξαγωγών ουρίας και το 27% των εξαγωγών αμμωνίας, βασικών συστατικών των λιπασμάτων.
Οι αναταράξεις που έχει προκαλέσει ο πόλεμος με το Ιράν έχουν ήδη πιέσει τις τιμές. Σύμφωνα με τα στοιχεία που επικαλείται η JPMorgan, οι τιμές των αζωτούχων λιπασμάτων αυξήθηκαν κατά 25% έως 50% από τα τέλη Φεβρουαρίου έως τον Απρίλιο. Παράλληλα, η άνοδος του φυσικού αερίου, βασικής πρώτης ύλης για την παραγωγή ουρίας, επιβαρύνει ακόμη περισσότερο το κόστος.
Το πρόβλημα είναι ότι στη γεωργία ο χρόνος δεν μπορεί να αναπληρωθεί. Τα λιπάσματα πρέπει να χρησιμοποιηθούν σε συγκεκριμένες φάσεις ανάπτυξης των καλλιεργειών. Εάν δεν είναι διαθέσιμα ή οι αγρότες περιορίσουν τη χρήση τους λόγω υψηλού κόστους, οι χαμηλότερες αποδόσεις μπορεί να γίνουν ορατές στις αγορές πολλούς μήνες αργότερα.
Η διάρκεια της αναστάτωσης ενδέχεται επίσης να είναι μεγάλη. Η JPMorgan εκτιμά ότι κατεστραμμένες εγκαταστάσεις παραγωγής λιπασμάτων μπορεί να χρειαστούν ένα έως τέσσερα χρόνια για να αποκατασταθούν πλήρως, ενώ για ορισμένες εγκαταστάσεις φυσικού αερίου ο χρόνος μπορεί να φθάσει τα τρία έως πέντε χρόνια.
Ο δεύτερος κίνδυνος με το όνομα Ελ Νίνιο
Πάνω στην ενεργειακή και γεωπολιτική κρίση έρχεται να προστεθεί ένα ενδεχομένως εξαιρετικά ισχυρό Ελ Νίνιο. Το αμερικανικό Κέντρο Πρόβλεψης Κλίματος εκτιμά ότι υπάρχει πάνω από 90% πιθανότητα για ένα πολύ ισχυρό Ελ Νίνιο το φθινόπωρο και τον χειμώνα του 2026-2027. Για το διάστημα Οκτωβρίου-Δεκεμβρίου 2026, η πιθανότητα να ξεπεράσει σε ένταση τα προηγούμενα επεισόδια που έχουν καταγραφεί από το 1950 υπολογίζεται στο 69%.
Ένα ισχυρό Ελ Νίνιο μεταβάλλει τις βροχοπτώσεις και τις θερμοκρασίες σε μεγάλες γεωργικές περιοχές, προκαλώντας από ξηρασίες μέχρι πλημμύρες. Σύμφωνα με την JPMorgan, ιστορικά τέτοιου είδους επεισόδια έχουν συνδεθεί με μέση πτώση περίπου 3,5% της αγροτικής παραγωγής στις τροπικές περιοχές, ενώ ένα ισχυρό επεισόδιο θα μπορούσε από μόνο του να προσθέσει περίπου 0,7 ποσοστιαίες μονάδες στον παγκόσμιο πληθωρισμό τροφίμων.
Το μεγαλύτερο ρίσκο βρίσκεται στην ταυτόχρονη εκδήλωση των δύο σοκ. Η JPMorgan εκτιμά ότι ο συνδυασμός ακριβότερων λιπασμάτων και ενός ισχυρού Ελ Νίνιο θα μπορούσε να αυξήσει την επίδραση στις τιμές τροφίμων στις 1,3 έως 1,5 ποσοστιαίες μονάδες.
Καφές, κακάο, ζάχαρη και ρύζι στο επίκεντρο
Δεν είναι όλα τα προϊόντα εξίσου εκτεθειμένα. Η JPMorgan ξεχωρίζει μεταξύ εκείνων που κινδυνεύουν περισσότερο το ρύζι, τη ζάχαρη, τον καφέ και το κακάο, καθώς μεγάλο μέρος της παραγωγής τους βρίσκεται σε τροπικές περιοχές ιδιαίτερα ευάλωτες στις επιπτώσεις του Ελ Νίνιο.
Στην πρώτη γραμμή του κινδύνου βρίσκονται κυρίως αναδυόμενες οικονομίες της Ασίας, της Αφρικής και της Λατινικής Αμερικής. Για τις πλουσιότερες οικονομίες, ο βασικός κίνδυνος δεν είναι η έλλειψη τροφίμων, αλλά η μεταφορά των διεθνών ανατιμήσεων στις τιμές των εισαγόμενων προϊόντων και τελικά στα ράφια των σούπερ μάρκετ.
Και αυτό ίσως είναι το πιο ανησυχητικό στοιχείο της προειδοποίησης: το σοκ δεν θα φανεί αμέσως. Οι σημερινές ελλείψεις λιπασμάτων και οι γεωπολιτικές αναταράξεις μπορούν να μετατραπούν σε μικρότερες σοδειές και υψηλότερες τιμές μήνες αργότερα, μεταφέροντας την κρίση του 2026 στο τραπέζι των καταναλωτών μέσα στο 2027.
