Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με μια συνδυασμένη κλιματική κρίση καύσωνα, ξηρασίας και λειψυδρίας που αποτυπώνεται πλέον καθαρά στους μεγάλους ποταμούς της.
Διαδοχικά κύματα καύσωνα και παρατεταμένες περίοδοι ξηρασίας έχουν μετατρέψει αυτό το καλοκαίρι τμήματα ποταμών σε αμμώδεις εκτάσεις, με τη στάθμη του νερού σε ορισμένες από τις σημαντικότερες υδάτινες αρτηρίες της ηπείρου να υποχωρούν σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα.
Ο Ρήνος, ο Δούναβης και ο Πάδος, ποτάμια κρίσιμης σημασίας για το εμπόριο, την ενέργεια και τη γεωργία, βρίσκονται στο επίκεντρο του προβλήματος, απειλώντας ολόκληρη την ευρωπαϊκή οικονομία και ανάπτυξη.
Η υποχώρηση των υδάτων περιορίζει τη μεταφορά εμπορευμάτων, αυξάνει το κόστος των μεταφορών, δημιουργεί προβλήματα στην ηλεκτροπαραγωγή και απειλεί τις καλλιέργειες.
Η εικόνα των ευρωπαϊκών ποταμών αποτυπώθηκε σε ανάλυση δορυφορικών εικόνων από τη Wall Street Journal, η οποία χρησιμοποίησε δείκτη νερού για να καταγράψει τις μεταβολές στην επιφανειακή παρουσία νερού σε σύγκριση με την αντίστοιχη περίοδο του προηγούμενου έτους.
Τα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Παρακολούθησης της Ξηρασίας δείχνουν εκτεταμένες συνθήκες εξαιρετικά χαμηλής ροής σε μεγάλα τμήματα του ευρωπαϊκού ποτάμιου δικτύου.
Κρίσιμη η κατάσταση στο Ρήνο
Στον Ρήνο, έναν από τους σημαντικότερους οικονομικούς διαδρόμους της Δυτικής Ευρώπης, η κατάσταση έχει γίνει ιδιαίτερα δύσκολη. Στο κρίσιμο σημείο του Kaub στη Γερμανία, η στάθμη έφτασε φέτος το καλοκαίρι μόλις τα 24 εκατοστά, ενώ σε κάποια στιγμή η ένδειξη του σταθμού μέτρησης υποχώρησε κάτω από τα 7,5 εκατοστά.
Mε το πιο σκούρο καφέ απεικονίζονται στο χάρτη τα πιο προβληματικά σημεία των ευρωπαϊκών ποταμών με τη χαμηλότερη στάθμη λόγω ξηρασίας. Aριστερά ο Ρήνος, κάτω ο Πάδος και δεξιά ο Δούναβης. © ΕDO
Τα πλοία εξακολουθούν να μπορούν να κινηθούν σε ορισμένα σημεία του ποταμού, αλλά δεν μπορούν να μεταφέρουν τα φορτία που θα μετέφεραν υπό φυσιολογικές συνθήκες.
Σε τμήματα του Ρήνου, οι συνθήκες έχουν αναγκάσει τα πλοία να περιορίσουν το φορτίο τους ακόμη και στο 20% της κανονικής τους χωρητικότητας.
Η συνέπεια είναι διπλή: οι μεταφορές γίνονται ακριβότερες και η εφοδιαστική αλυσίδα δέχεται επιπλέον πιέσεις.
Ένας ποταμός που λειτουργεί ως βασικός διάδρομος για τη μετακίνηση πρώτων υλών και εμπορευμάτων μετατρέπεται έτσι σε περιοριστικό παράγοντα για την οικονομική δραστηριότητα.
Ο Δούναβης πιέζει την ηλεκτροπαραγωγή
Στον Δούναβη, το πρόβλημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη στρατηγική σημασία. Ο δεύτερος μεγαλύτερος ποταμός της Ευρώπης διασχίζει ή συνδέει δέκα χώρες, από τη Γερμανία έως τη Μαύρη Θάλασσα, και η πτώση της στάθμης του επηρεάζει τόσο τη ναυσιπλοΐα όσο και την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.
Στη Ρουμανία, η στάθμη του Δούναβη έπεσε τόσο χαμηλά ώστε ο ποταμός δεν μπορούσε πλέον να παρέχει το νερό ψύξης που χρειάζεται ο μοναδικός πυρηνικός σταθμός της χώρας.
Ο πυρηνικός σταθμός της Cernavodă καλύπτει περίπου το ένα πέμπτο της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας στη Ρουμανία. Αναγκάστηκε να διακόψει τη λειτουργία του στα μέσα Αυγούστου, αφού οι προσπάθειες του στρατού να διοχετεύσει περισσότερο νερό προς την εγκατάσταση με τη χρήση εκρηκτικών δεν απέδωσαν.
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στη Ρουμανία. Στον πυρηνικό σταθμό του Paks στην Ουγγαρία, ο οποίος παράγει περίπου το 40% της ηλεκτρικής ενέργειας της χώρας, η έλλειψη νερού έχει φέρει την εγκατάσταση κοντά στο ενδεχόμενο διακοπής λειτουργίας.
Η εξέλιξη αναδεικνύει έναν λιγότερο προφανή κίνδυνο της ξηρασίας. Τα ποτάμια δεν αποτελούν μόνο οδούς μεταφοράς ή πηγές νερού για τις καλλιέργειες. Είναι επίσης κρίσιμο μέρος των υποδομών που χρειάζονται οι μονάδες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας για την ψύξη τους.
Ο Πάδος και η απειλή για τις καλλιέργειες
Στην Ιταλία, η υποχώρηση του Πάδου δημιουργεί διαφορετικού τύπου ανησυχίες. Ο μεγαλύτερος ποταμός της χώρας είναι ζωτικής σημασίας για την άρδευση των αγροτικών εκτάσεων και η μείωση της ροής του μπορεί να επηρεάσει άμεσα την αγροτική παραγωγή.
Όσο η στάθμη του υποχωρεί, αυξάνεται παράλληλα η ευπάθειά του στην εισχώρηση θαλασσινού νερού από την Αδριατική. Η διείσδυση αλμυρού νερού στο ποτάμιο σύστημα μπορεί να απειλήσει τα αποθέματα νερού που χρησιμοποιούνται για τις καλλιέργειες, προσθέτοντας ακόμη έναν κίνδυνο σε μια γεωργία που ήδη αντιμετωπίζει τις συνέπειες της παρατεταμένης ξηρασίας.
Το πρόβλημα είναι αποτέλεσμα μιας αλληλουχίας ακραίων καιρικών συνθηκών. Ο χειμώνας ήταν σε μεγάλο μέρος της Νότιας και της Δυτικής Ευρώπης πιο υγρός από τον μέσο όρο. Αυτό, όμως, δεν ήταν αρκετό για να προστατεύσει τους ποταμούς από την καλοκαιρινή ξηρασία.
Από τον Μάιο και μετά, επαναλαμβανόμενα κύματα καύσωνα με μεγάλη διάρκεια προκάλεσαν την ταχεία ξήρανση του εδάφους.
Όταν τελικά σημειώνονται βροχοπτώσεις, μεγάλο μέρος του νερού απορροφάται από το εξαιρετικά ξηρό έδαφος πριν προλάβει να φτάσει στους ποταμούς και να αναπληρώσει τις ροές τους.
Έτσι δημιουργείται ένας φαύλος κύκλος: η βροχή δεν αρκεί για να αποκαταστήσει τη στάθμη των ποταμών, ενώ η απουσία επαρκούς νερού εντείνει τις επιπτώσεις της επόμενης περιόδου ξηρασίας.
Από την ξηρασία στις πυρκαγιές
Η ίδια υδρολογική ανισορροπία έχει ήδη συνδεθεί με άλλες καταστροφικές συνέπειες. Η ξηρασία σε μεγάλα τμήματα της Ευρώπης συνέβαλε στην εξάπλωση καταστροφικών πυρκαγιών στη Γαλλία και την Ισπανία τον Ιούλιο, καθώς η παρατεταμένη ζέστη άφησε το έδαφος και τη βλάστηση εξαιρετικά ξηρά.
Και το πρόβλημα δεν φαίνεται να τελειώνει σύντομα. Οι προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δείχνουν ότι οι θερμές και ξηρές συνθήκες είναι πιθανό να συνεχιστούν τον Αύγουστο και να παραταθούν έως και τον Σεπτέμβριο.
Αυτό σημαίνει ότι οι ποταμοί της Ευρώπης δεν αντιμετωπίζουν απλώς ένα προσωρινό καλοκαιρινό επεισόδιο χαμηλής στάθμης.
Κάθε επιπλέον εβδομάδα ζέστης και περιορισμένων βροχοπτώσεων αυξάνει την πίεση σε ένα σύστημα από το οποίο εξαρτώνται ταυτόχρονα οι μεταφορές, η βιομηχανία, η ηλεκτροπαραγωγή, η γεωργία και η ύδρευση.
