Η Ευρωπαϊκή Ένωση αναμένει ανάπτυξη μόλις 1,1% για το 2026. Ανάλυση της Triodos Bank εκτιμά ότι οι οικονομικές επιπτώσεις των ακραίων καιρικών φαινομένων θα μπορούσαν να εξαφανίσουν σχεδόν ολόκληρη αυτή την ανάπτυξη.
Το μέγεθος αποκτά ιδιαίτερη σημασία καθώς η Ευρώπη έχει ήδη αντιμετωπίσει πέντε κύματα καύσωνα μέσα στο φετινό καλοκαίρι, με θερμοκρασίες που σε ορισμένες περιοχές ξεπέρασαν τους 45 βαθμούς Κελσίου.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι η ζημιά δεν περιορίζεται πλέον σε έναν κλάδο. Η έλλειψη νερού δημιουργεί ταυτόχρονα προβλήματα σε υποδομές και παραγωγικές δραστηριότητες που θεωρούνταν σχετικά ανεξάρτητες μεταξύ τους.
Οι βασικοί τομείς που πλήττονται από την ξηρασία
• Ηλεκτρική ενέργεια, καθώς μειώνεται η παραγωγή από υδροηλεκτρικά εργοστάσια και περιορίζεται η λειτουργία πυρηνικών μονάδων που χρειάζονται νερό για ψύξη.
• Γεωργία και τρόφιμα, καθώς η ζέστη και η ξηρασία μειώνουν τις αποδόσεις και αυξάνουν τον κίνδυνο νέων ανατιμήσεων.
• Μεταφορές και βιομηχανία, καθώς η χαμηλή στάθμη ποταμών περιορίζει τη μεταφορά πρώτων υλών και εμπορευμάτων.
• Τουρισμός, καθώς οι ακραίες θερμοκρασίες μπορούν να αλλάξουν τις περιόδους και τους προορισμούς των διακοπών, ιδιαίτερα στη Νότια Ευρώπη.
• Ασφαλιστική αγορά, καθώς οι πυρκαγιές προκαλούν ολοένα μεγαλύτερες ζημιές και αυξάνουν το κόστος κάλυψης.
• Δημόσια οικονομικά, καθώς οι κυβερνήσεις πρέπει να χρηματοδοτούν ταυτόχρονα πυρόσβεση, αποκατάσταση ζημιών και έργα προσαρμογής των υποδομών.
Το ενεργειακό πρόβλημα
Το πρόβλημα στην ενέργεια είναι ιδιαίτερα σύνθετο. Στη Γαλλία, η παραγωγή των πυρηνικών σταθμών επηρεάστηκε από τις υψηλές θερμοκρασίες των ποταμών και τους περιορισμούς στην απόρριψη θερμού νερού.
Στη Ρουμανία και την Ουγγαρία, η χαμηλή στάθμη του Δούναβη συνέβαλε στην αναστολή λειτουργίας πυρηνικών αντιδραστήρων. Ο σταθμός Cernavodă στη Ρουμανία καλύπτει κανονικά περίπου το 20% των αναγκών της χώρας, ενώ το Paks στην Ουγγαρία περίπου το 40%.
Παράλληλα, μειώνονται τα αποθέματα για την υδροηλεκτρική παραγωγή. Στη νότια Νορβηγία, σημαντικό εξαγωγέα ηλεκτρικής ενέργειας προς τη Βρετανία και την ηπειρωτική Ευρώπη, τα αποθέματα νερού βρίσκονται στο χαμηλότερο επίπεδο εδώ και περισσότερο από μία δεκαετία.
Στην Ιταλία, η παραγωγή των υδροηλεκτρικών μονάδων που εξαρτώνται από τη ροή των ποταμών ήταν τον Ιούλιο η χαμηλότερη για τον συγκεκριμένο μήνα εδώ και τουλάχιστον δέκα χρόνια.
Εάν δεν επιστρέψουν οι βροχοπτώσεις, το πρόβλημα μπορεί να μεταφερθεί στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας. Η απώλεια φθηνής υδροηλεκτρικής παραγωγής αυξάνει την ανάγκη για μονάδες φυσικού αερίου, οι οποίες έχουν υψηλότερο κόστος.
Η εικόνα στη γεωργία
Στη γεωργία, η εικόνα είναι εξίσου δύσκολη. Η Γαλλία οδεύει προς τη χειρότερη συγκομιδή καλαμποκιού από το 1980, με τις αποδόσεις να εκτιμάται ότι θα μειωθούν σχεδόν 20% σε σχέση με πέρυσι. Οι πιέσεις δεν περιορίζονται στην Ευρώπη, καθώς ξηρασία επηρεάζει επίσης τις καλλιέργειες στις ΗΠΑ και την Αυστραλία.
Έτσι, η μειωμένη ευρωπαϊκή παραγωγή συμπίπτει με μεγαλύτερη αβεβαιότητα στις παγκόσμιες προμήθειες. Η χαμηλή στάθμη του Δούναβη περιορίζει παράλληλα τις εναλλακτικές διαδρομές για τις ουκρανικές εξαγωγές σιτηρών, ενώ ο πόλεμος Ρωσίας-Ουκρανίας εξακολουθεί να δημιουργεί αβεβαιότητα για τις εξαγωγές από τη Μαύρη Θάλασσα.
Οι πυρκαγιές προσθέτουν έναν ακόμη λογαριασμό. Περισσότερα από 5.500 τετραγωνικά χιλιόμετρα έχουν ήδη καεί στην ΕΕ από την αρχή του έτους, έκταση μεγαλύτερη από τρεις φορές το Λονδίνο. Στη Γαλλία, η Morningstar DBRS εκτιμά ότι οι οικονομικές απώλειες μπορεί να φτάσουν τα 10 έως 15 δισ. ευρώ.
Η αντιμετώπιση δεν μπορεί να περιοριστεί στην έκτακτη κινητοποίηση όταν ξεσπά μια κρίση. Στην ενέργεια, οι χώρες χρειάζονται μεγαλύτερη διαφοροποίηση των πηγών ηλεκτροπαραγωγής και υποδομές που μπορούν να λειτουργήσουν όταν η υδροηλεκτρική παραγωγή υποχωρεί.
Στις μεταφορές, η εξάρτηση από ποτάμια όπως ο Ρήνος και ο Δούναβης δημιουργεί ανάγκη για εναλλακτικές σιδηροδρομικές και οδικές διαδρομές, ώστε μια περίοδος χαμηλών υδάτων να μην παραλύει ολόκληρες αλυσίδες εφοδιασμού.
Η προσαρμογή είναι η λέξη-κλειδί στην οικονομία σήμερα
Στη γεωργία, η προσαρμογή περνά από καλλιέργειες που χρειάζονται λιγότερο νερό, καλύτερη διαχείριση των υδάτινων πόρων και επενδύσεις σε υποδομές άρδευσης. Στην ασφάλιση, η αύξηση των ζημιών οδηγεί ήδη τις εταιρείες να επανεξετάζουν το κόστος και τους όρους κάλυψης απέναντι σε πυρκαγιές και άλλα ακραία φαινόμενα.
Το πρόβλημα είναι ότι όλες αυτές οι λύσεις απαιτούν κεφάλαια την ίδια στιγμή που οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν μπροστά τους αυξημένες ανάγκες για άμυνα, ενέργεια και πράσινη μετάβαση.
Γι’ αυτό το φετινό καλοκαίρι λειτουργεί ως προειδοποίηση όχι μόνο για το πόσο ζεστή μπορεί να γίνει η Ευρώπη, αλλά και για το πόσο ακριβή μπορεί να γίνει η προσαρμογή της οικονομίας της.
