Με φόντο τις ολοένα συχνότερες περιόδους ακραίας ζέστης, τις παρατεταμένες ξηρασίες και την υποβάθμιση της γης, ξεκινά σήμερα, 17 Αυγούστου, στο Ουλάν Μπατόρ της Μογγολίας η COP17 της Σύμβασης των Ηνωμένων Εθνών για την Καταπολέμηση της Ερημοποίησης (UNCCD).
Η διάσκεψη θα διαρκέσει έως τις 28 Αυγούστου και συγκεντρώνει εκπροσώπους των 197 συμβαλλόμενων μερών, με βασικό ζητούμενο να περάσει η διεθνής συζήτηση από τις υποσχέσεις στην υλοποίηση συγκεκριμένων έργων.
Στο επίκεντρο της συνόδου βρίσκεται η αξιοποίηση περισσότερων από 12 δισ. δολαρίων που έχουν δεσμευθεί για την επόμενη επταετία, με στόχο τη στήριξη 74 ευάλωτων χωρών απέναντι στην ξηρασία και την υποβάθμιση της γης.
Τα χρήματα προορίζονται για συγκεκριμένα έργα, όπως η αναβάθμιση αρδευτικών συστημάτων, η καλλιέργεια πιο ανθεκτικών στην ξηρασία ποικιλιών και η βελτίωση των υποδομών αποθήκευσης βρόχινου νερού.
Τα 12 δισ. δολάρια, ωστόσο, απέχουν δραματικά από τις πραγματικές ανάγκες. Η UNCCD εκτιμά ότι μέχρι το τέλος της δεκαετίας απαιτούνται συνολικά περίπου 2,6 τρισ. δολάρια για την αποκατάσταση υποβαθμισμένων εδαφών, την ανάσχεση της ερημοποίησης, την προστασία από την ξηρασία και την αποκατάσταση των εδαφών
Υποβαθμισμένο το 40% της παγκόσμιας χερσαίας έκτασης
Η φετινή σύνοδος πραγματοποιείται σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη συγκυρία. Η υποβάθμιση της γης, η λειψυδρία και η ξηρασία επηρεάζουν πλέον άμεσα τις οικονομίες, την αγροτική παραγωγή, τα συστήματα τροφίμων και την πρόσβαση σε νερό, ενώ οι επιπτώσεις τους συνδέονται όλο και περισσότερο με την επισιτιστική ασφάλεια, τη μετανάστευση και τη σταθερότητα ευάλωτων περιοχών. Ο ίδιος ο ΟΗΕ επισημαίνει ότι σχεδόν το 40% της παγκόσμιας χερσαίας έκτασης είναι ήδη υποβαθμισμένο.
Στο επίκεντρο της COP17 βρίσκεται η προσπάθεια να αξιοποιηθούν οι σημαντικές οικονομικές δεσμεύσεις που έχουν ανακοινωθεί τα προηγούμενα χρόνια. Ιδιαίτερη θέση καταλαμβάνει η Riyadh Global Drought Resilience Partnership, η οποία δημιουργήθηκε στην COP16 του Ριάντ το 2024 με στόχο να κινητοποιήσει δημόσια και ιδιωτική χρηματοδότηση για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας απέναντι στην ξηρασία. Στην COP16 είχαν ανακοινωθεί αρχικές δεσμεύσεις ύψους 2,15 δισ. δολαρίων.
Από τις δεσμεύσεις στα έργα
Το στοίχημα της φετινής διάσκεψης είναι πλέον να μετατραπούν αυτές οι δεσμεύσεις σε επενδύσεις και έργα επί του εδάφους.
Η UNCCD προωθεί την ενίσχυση των μηχανισμών χρηματοδότησης, ενώ στην COP17 έχει προβλεφθεί ειδική ημέρα αφιερωμένη στη χρηματοδότηση, στις 24 Αυγούστου, με τη συμμετοχή κυβερνήσεων, επιχειρήσεων και χρηματοπιστωτικών οργανισμών.
Οι ανάγκες, πάντως, παραμένουν πολλαπλάσιες των διαθέσιμων πόρων. Η ίδια η UNCCD εκτιμά ότι η αποκατάσταση υποβαθμισμένων εδαφών και η ενίσχυση της ανθεκτικότητας απέναντι στην ξηρασία απαιτούν τεράστιες επενδύσεις, γεγονός που καθιστά κρίσιμη την προσέλκυση ιδιωτικών κεφαλαίων.
Σε έγγραφο που έχει προετοιμαστεί για την COP17, η UNCCD υπολογίζει το ετήσιο παγκόσμιο κόστος της υποβάθμισης της γης σε περίπου 880 δισ. δολάρια, ενώ οι ξηρασίες προκαλούν τουλάχιστον 300 δισ. δολάρια ετήσιες οικονομικές απώλειες.
Ο ιδιωτικός τομέας ψηλά στην ατζέντα
Γι’ αυτό και η συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα βρίσκεται ψηλά στην ατζέντα της συνόδου. Η πρωτοβουλία Business4Land της UNCCD επιχειρεί να δημιουργήσει τους μηχανισμούς ώστε επιχειρήσεις και επενδυτές να κατευθύνουν περισσότερα κεφάλαια σε έργα αποκατάστασης γης και πρόληψης των επιπτώσεων της ξηρασίας.
Στο πλαίσιο της COP17 θα πραγματοποιηθεί ειδικό πρόγραμμα με επιχειρήσεις, κυβερνήσεις και χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς για την αναζήτηση επενδύσεων σε βιώσιμη διαχείριση της γης.
Η ατζέντα δεν περιορίζεται στη χρηματοδότηση. Η COP17 θα εξετάσει επίσης την ανθεκτικότητα στην ξηρασία, τη διαχείριση των υδάτων, την αποκατάσταση των εδαφών, την υγεία του εδάφους και τη βιωσιμότητα των συστημάτων τροφίμων. Στις 25 Αυγούστου θα πραγματοποιηθεί υπουργικός διάλογος για την ανθεκτικότητα στην ξηρασία, ενώ η θεματολογία της διάσκεψης συνδέει άμεσα την προστασία της γης με την επισιτιστική και υδατική ασφάλεια.
Σοβαρά προβλήματα στη Μογγολία
Η επιλογή της Μογγολίας ως οικοδέσποινας έχει επίσης ιδιαίτερο συμβολισμό. Η χώρα βρίσκεται αντιμέτωπη με σοβαρές πιέσεις στα λιβάδια και στα βοσκοτόπια της, ενώ η COP17 πραγματοποιείται κατά το Διεθνές Έτος Βοσκοτόπων και Κτηνοτρόφων.
Η UNCCD υπογραμμίζει ότι η αποκατάσταση των εδαφών δεν αποτελεί πλέον αποκλειστικά περιβαλλοντική υπόθεση, αλλά ζήτημα οικονομικής ανθεκτικότητας και επιβίωσης των κοινοτήτων που εξαρτώνται από τη γη.
Το πρόβλημα έχει λάβει παγκόσμιες διαστάσεις. Η αυξανόμενη θερμοκρασία, οι μεταβολές στις βροχοπτώσεις και οι συχνότερες ξηρασίες πιέζουν την αγροτική παραγωγή και τις αλυσίδες εφοδιασμού.
Σύμφωνα με την UNCCD, οι φυσικές καταστροφές έχουν προκαλέσει τις τελευταίες τρεις δεκαετίες απώλειες περίπου 3,8 τρισ. δολαρίων σε καλλιέργειες και κτηνοτροφία, ενώ ιδιαίτερα ευάλωτοι είναι οι μικροκαλλιεργητές στις αναπτυσσόμενες χώρες.
Διπλή πρόκληση
Η πρόκληση για τους συμμετέχοντες στην COP17 είναι επομένως διπλή: αφενός να εξασφαλίσουν περισσότερα χρήματα και αφετέρου να αποδείξουν ότι τα χρήματα αυτά μπορούν να μετατραπούν σε μετρήσιμα αποτελέσματα.
Η UNCCD έχει ήδη θέσει ως προτεραιότητα την ενίσχυση των συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης, την αξιολόγηση της ευπάθειας απέναντι στην ξηρασία και τη μείωση του κινδύνου πριν οι κρίσεις εξελιχθούν σε καταστροφές.
Στο τέλος της COP17, το κρίσιμο ερώτημα δεν θα είναι μόνο πόσα δισεκατομμύρια θα ανακοινωθούν. Θα είναι κατά πόσο οι νέες δεσμεύσεις θα μετατραπούν σε πραγματικές επενδύσεις για την αποκατάσταση της γης, την εξοικονόμηση νερού, την προστασία της αγροτικής παραγωγής και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας εκατομμυρίων ανθρώπων απέναντι σε έναν ολοένα θερμότερο και ξηρότερο πλανήτη.
