Η παρατεταμένη πολιτική κρίση στη Ρουμανία αυξάνει τον κίνδυνο απώλειας της επενδυτικής βαθμίδας, καθώς η αδυναμία σχηματισμού σταθερής κυβέρνησης περιπλέκει τη δημοσιονομική προσαρμογή. Η Fitch Ratings προειδοποιεί ότι κρίσιμοι παράγοντες θα είναι η μείωση του ελλείμματος και ένα αξιόπιστο δημοσιονομικό σχέδιο.
Η επόμενη κυβέρνηση καλείται να περιορίσει το έλλειμμα και να αποκαταστήσει τη δημοσιονομική αξιοπιστία, την ώρα που οι αγορές αυξάνουν ήδη το κόστος δανεισμού της χώρας. Η κατάσταση έχει και ισχυρό ελληνικό ενδιαφέρον καθώς μια σειρά ελληνικές εταιρείες δραστηριοποιούνται στη γειτονική χώρα, μεταδίδει το Bloomberg.
Η παρουσία ελληνικών εταιρειών στη Ρουμανία
Η ελληνική επενδυτική παρουσία στη Ρουμανία παραμένει δυναμική, με περίπου 2.000 ενεργές εταιρείες ελληνικών συμφερόντων, συνολικό ετήσιο κύκλο εργασιών 5,8 δισ. ευρώ και περίπου 20.000 θέσεις εργασίας. Το 2024, η Ελλάδα ήταν η 9η σημαντικότερη χώρα προέλευσης επενδυτικών κεφαλαίων, με απόθεμα άμεσων ξένων επενδύσεων 3,8 δισ. ευρώ, έναντι 4,2 δισ. το 2023, σύμφωνα με στοιχεία της ελληνικής πρεσβείας στο Βουκουρέστι.
Οι ελληνικές επιχειρήσεις δραστηριοποιούνται κυρίως σε ενέργεια, κατασκευές, εμπόριο, τηλεπικοινωνίες, δομικά υλικά, ακίνητα, υποδομές, τρόφιμα, τράπεζες, φάρμακα, υγεία και τεχνολογία, συμμετέχοντας παράλληλα σε δημόσιους διαγωνισμούς και κρατικές προμήθειες.
Όπως δήλωσε προ ημερών ο Πρόεδρος και Διευθύνων Σύμβουλος του AKTOR Αλέξανδρος Εξάρχου, ο Όμιλος διαθέτει ανεκτέλεστο περίπου 900 εκατ. ευρώ στη Ρουμανία, κάτι που του εξασφαλίζει κατασκευαστικό αντικείμενο για τουλάχιστον δύο ακόμη χρόνια. Για την επόμενη φάση ανάπτυξης, ωστόσο, ο επικεφαλής της AKTOR αναμένει να ξεκαθαρίσει το κυβερνητικό τοπίο, ώστε να διαπιστώσει ποια έργα θα προχωρήσουν και με ποιο μοντέλο, δηλαδή αν η Ρουμανία στραφεί στις παραχωρήσεις για τα νέα έργα υποδομών (κατεύθυνση στην οποία έδειχνε να στρέφεται η προηγούμενη κυβέρνηση), ή θα συνεχίσει με «παραδοσιακά» δημόσια έργα. Την ίδια στιγμή, η πολιτική αβεβαιότητα στη χώρα επηρεάζει και τις αποφάσεις για την επέκταση και της δραστηριότητας προμήθειας αμερικανικού LNG στη χώρα και δη της μετουσίωσης σε δεσμευτική συμφωνία του MoU που υπεγράφη το Νοέμβριο του 2025. Ο κ. Εξάρχου χαρακτήρισε τη σχετική συμφωνία τη σημαντικότερη από αυτές που επιδιώκει να ολοκληρώσει ο Όμιλος στο ορατό μέλλον, τόνισε όμως ότι οι διεργασίες θα επανεκκινήσουν όταν υπάρξει σαφής κυβερνητικός συνομιλητής στη Ρουμανία.
Και η διοίκηση της Jumbo εξάλλου που διαθέτει δίκτυο 20 καταστημάτων στο τέλος του 2025, ανέφερε ότι η πολιτική αβεβαιότητα συνέβαλε στην αποδυνάμωση του λέου έναντι του ευρώ, αποδίδοντας εν πολλοίς την κάμψη της τοπικής αγοράς στον πληθωρισμό και στον περιορισμό της καταναλωτικής δαπάνης: Η διοίκηση πάντως διατηρεί το επενδυτικό σχέδιο για νέο κατάστημα στην Μπάια Μάρε και κέντρο διανομής 60.000 τετραγωνικών μέτρων.
Πέρα από Jumbo και AKTOR, η πολιτική αναταραχή στη Ρουμανία «απασχολεί» και άλλους ελληνικούς ομίλους που έχουν σημαντικές επενδύσεις στη χώρα όπως είναι η ΔΕΗ –που μέσω της θυγατρικής της PPC Romania είναι από τους μεγαλύτερους «παίκτες» στην αγορά ενέργειας της χώρας, με δραστηριότητα στην παραγωγή και προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας, στις ΑΠΕ και στα δίκτυα διανομής-, η ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ, η ΑΒΑΞ η Helleniq Energy η Motor Oil καθώς και ο Όμιλος Σαράντη που μέσω της Sarantis Romania έχει παρουσία στη διανομή προϊόντων προσωπικής και οικιακής φροντίδας.
Η Ρουμανία αντιμέτωπη με τον κίνδυνο υποβάθμισης
Η Ρουμανία βρίσκεται αντιμέτωπη με τον κίνδυνο υποβάθμισης της πιστοληπτικής της αξιολόγησης στην κατηγορία «junk», καθώς η παρατεταμένη πολιτική κρίση θέτει υπό αμφισβήτηση τη δημοσιονομική αξιοπιστία της χώρας.
Σύμφωνα με τη Μαλγκορζάτα Κριβίτσκα, αναλύτρια της Fitch Ratings, η ικανότητα της κυβέρνησης να περιορίσει περαιτέρω το δημοσιονομικό έλλειμμα και να παρουσιάσει ένα αξιόπιστο δημοσιονομικό σχέδιο θα αποτελέσουν καθοριστικούς παράγοντες για την αξιολόγηση της πιστοληπτικής ικανότητας της χώρας το επόμενο διάστημα.
Μια υποβάθμιση στην κατηγορία «junk» θα δημιουργούσε νέο κύκλο πιέσεων στα κρατικά ομόλογα και θα αύξανε το ρίσκο για τις ελληνικές επιχειρήσεις που έχουν δραστηριότητα στη χώρα, μεταξύ των οποίων οι Jumbo, Fourlis, ΔΕΗ, Sarantis, Entersoft, Aktor, Alpha Bank, AVAX, Metlen, Motor Oil, Helleniq Energy και Ελληνικά Γαλακτοκομεία (Όλυμπος).
Η Fitch έχει προγραμματίσει την επόμενη αξιολόγηση της Ρουμανίας τον Ιανουάριο του 2027. Η χώρα απέφυγε οριακά την υποβάθμιση περίπου δύο μήνες πριν, όμως έκτοτε οι προσπάθειες για τον σχηματισμό νέας κυβέρνησης με σταθερή κοινοβουλευτική πλειοψηφία έχουν αποτύχει. Το ενδεχόμενο πρόωρων εκλογών παραμένει πλέον ανοικτό, παρατείνοντας την αβεβαιότητα.
«Όσο περισσότερο διαρκεί η κρίση χωρίς λειτουργική κυβέρνηση, τόσο περισσότερα ερωτήματα δημιουργούνται για την προβλεψιμότητα της δημοσιονομικής πολιτικής και την ικανότητα υλοποίησης της αναγκαίας προσαρμογής», δήλωσε η Κριβίτσκα σε συνέντευξή της.
Την Πέμπτη, ο πρόεδρος Νικουσόρ Νταν πρότεινε για πρωθυπουργό τον ευρωβουλευτή Ζίγκφριντ Μουρεσάν. Ωστόσο, οι πιθανότητες να εξασφαλίσει ψήφο εμπιστοσύνης από ένα ιδιαίτερα κατακερματισμένο κοινοβούλιο εμφανίζονται περιορισμένες, καθώς το μεγαλύτερο κόμμα, οι Σοσιαλδημοκράτες, έχουν αφήσει να εννοηθεί ότι δεν πρόκειται να τον στηρίξουν.
Η εξέλιξη αυτή έχει ήδη αποτυπωθεί στην αγορά ομολόγων. Τα ομόλογα της Ρουμανίας σε δολάρια, τα οποία ήδη κατέγραφαν τις χειρότερες επιδόσεις μεταξύ των αναδυόμενων και συνοριακών αγορών σε σχετικό δείκτη του Bloomberg, διεύρυναν τις απώλειές τους μετά τις δηλώσεις της Fitch.
Δημοσιονομικό σχέδιο σε αναζήτηση αξιοπιστίας
Μια ακόμη αποτυχία σχηματισμού κυβέρνησης θα έφερνε τη Ρουμανία πιο κοντά σε πρόωρες εκλογές, παρατείνοντας την πολιτική αβεβαιότητα και αυξάνοντας τους κινδύνους τόσο για τον προϋπολογισμό όσο και για την κρατική πιστοληπτική αξιολόγηση. Ο Μουρεσάν έχει στη διάθεσή του δέκα ημέρες για να σχηματίσει κυβέρνηση και να ζητήσει την έγκριση των βουλευτών.
Στα τέλη Ιουλίου, η Fitch διατήρησε την αξιολόγηση της Ρουμανίας στο χαμηλότερο επίπεδο της επενδυτικής βαθμίδας, BBB-, με αρνητική προοπτική. Η απόφαση ελήφθη αφού προηγουμένως η κυβέρνηση είχε προσφύγει κατά της αρχικής αξιολόγησης του οίκου.
Η Κριβίτσκα υπογράμμισε ότι ο πήχης για τη διατήρηση της αξιολόγησης ανεβαίνει κάθε εβδομάδα που συνεχίζεται η πολιτική κρίση. Η κρίση ξεκίνησε μετά την κατάρρευση της κυβέρνησης του πρωθυπουργού Ίλιε Μπολοζάν τον Μάιο. Ο ίδιος παραμένει στην πρωθυπουργία με περιορισμένες αρμοδιότητες έως ότου βρεθεί ο διάδοχός του.
Όπως ανέφερε η αναλύτρια, μια κατάσταση που αρχικά αναμενόταν να αποτελέσει μια σύντομη κυβερνητική αναδιάρθρωση μετά την κατάρρευση της κυβέρνησης την άνοιξη έχει παραταθεί σημαντικά, χωρίς μέχρι στιγμής να έχει υπάρξει οριστική λύση.
Την ίδια ώρα, στο ζήτημα της Ρουμανίας έχουν στραφεί και οι υπόλοιποι οίκοι αξιολόγησης. Η S&P Global Ratings έχει προγραμματίσει αξιολόγηση της χώρας στις αρχές του επόμενου μήνα, ενώ η Moody’s Ratings είχε διατηρήσει νωρίτερα φέτος την αξιολόγηση Baa3, επίσης με αρνητική προοπτική.
Σύμφωνα με την Κριβίτσκα, η Ρουμανία χρειάζεται πρόσθετη δημοσιονομική προσαρμογή περίπου 1,5 ποσοστιαίας μονάδας του ΑΕΠ, ώστε να συμβάλει στη σταθεροποίηση της αύξησης του δημόσιου χρέους μεσοπρόθεσμα. Η Fitch εκτιμά σήμερα ότι το δημοσιονομικό έλλειμμα της χώρας θα διαμορφωθεί το 2026 στο 5,9% του ΑΕΠ, έναντι στόχου της κυβέρνησης για 6,2%.
Η μείωση του ελλείμματος από το 9,3% του ΑΕΠ το 2024 αποτελεί πρόοδο, ωστόσο η κατάρτιση του προϋπολογισμού για το 2027 και η παρουσίαση μιας αξιόπιστης πορείας προς τον στόχο του 3% θεωρούνται κρίσιμες προϋποθέσεις για την αποφυγή της υποβάθμισης.
Η βελτίωση της είσπραξης φόρων αναμένεται, σύμφωνα με την Κριβίτσκα, να αποτελέσει έναν από τους βασικούς τρόπους περιορισμού του ελλείμματος τα επόμενα χρόνια, καθώς τα περιθώρια από την πλευρά των δαπανών είναι περιορισμένα μετά τα μέτρα λιτότητας που έχουν ήδη εφαρμοστεί.
Αναιμική ανάπτυξη και υψηλό κόστος δανεισμού
Πρόσθετη ανησυχία για τη Fitch αποτελεί η αδύναμη οικονομική ανάπτυξη. Η οικονομία των περίπου 430 δισ. δολαρίων δυσκολεύεται να εξέλθει από την ύφεση, ενώ παράλληλα αντιμετωπίζει τον υψηλότερο πληθωρισμό στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η Κριβίτσκα απέρριψε την άποψη ότι η τόνωση της ανάπτυξης θα μπορούσε να υποκαταστήσει τη δημοσιονομική εξυγίανση. Όπως σημείωσε, τα οφέλη από μια ισχυρότερη ανάπτυξη θα ήταν περιορισμένα σε σχέση με το μέγεθος της δημοσιονομικής προσαρμογής που απαιτείται, ενώ η υψηλότερη ανάπτυξη από μόνη της δεν αρκεί για την αντιμετώπιση των μεγάλων ελλειμμάτων.
Η οικονομία της Ρουμανίας αναμένεται να συρρικνωθεί ήπια το 2026, ενώ ανάκαμψη προβλέπεται για το 2027, αν και οι ρυθμοί ανάπτυξης θα παραμείνουν σημαντικά χαμηλότεροι από εκείνους που καταγράφονταν πριν από την πανδημία.
Οι αγορές, πάντως, αντιμετωπίζουν ήδη τα ρουμανικά ομόλογα σαν να πρόκειται για τίτλους χώρας με αξιολόγηση «junk». Αυτό έχει ως αποτέλεσμα η Ρουμανία να καταβάλλει το υψηλότερο κόστος δανεισμού μεταξύ των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η απόδοση ομολόγου σε δολάρια με λήξη το 2036 έφθασε στο 6,84%, επίπεδο υψηλότερο από την απόδοση αντίστοιχων τίτλων της Νότιας Αφρικής, η οποία διαθέτει μη επενδυτική πιστοληπτική αξιολόγηση.
Παρά τις πιέσεις, η Κριβίτσκα χαρακτήρισε σχετικά ήπια την ευρύτερη αντίδραση των αγορών στην τρέχουσα κρίση. Σύμφωνα με την ίδια, αυτό οφείλεται εν μέρει στα καλύτερα δημοσιονομικά στοιχεία που καταγράφει φέτος η χώρα, αλλά και στην εισροή ευρωπαϊκών κονδυλίων. Οι πόροι αυτοί λειτουργούν ως ένα είδος «δικλίδας ασφαλείας», επιτρέποντας στη Ρουμανία να εξακολουθεί να έχει πρόσβαση στις αγορές παρά τις πιέσεις.
Χωρίς σταθερή κυβέρνηση, ωστόσο, η δυνατότητα εφαρμογής ενός αξιόπιστου δημοσιονομικού σχεδίου τίθεται υπό αμφισβήτηση.
Ο Ρουμάνος ακροδεξιός πρώην υποψήφιος Καλίν Γκεοργκέσκου © EPA/ROBERT GHEMENT
Η Ρουμανία έφτασε στο σημείο να επιστρατεύει ακόμη και την αιμοδοσία για να ενισχύσει τη χρηματοδότηση του δημόσιου χρέους της. Το πρόγραμμα «αίμα για ομόλογα» προσφέρει στους πολίτες που δίνουν αίμα πρόσβαση σε κρατικούς τίτλους με επιτόκια άνω του 7%, περίπου μία ποσοστιαία μονάδα υψηλότερα από εκείνα που προσφέρονται στους περισσότερους ιδιώτες επενδυτές.
Για τον 46χρονο project manager Ιονούτ Νεντελέα, η διαδικασία συνδυάζει την κοινωνική προσφορά με ένα οικονομικό κίνητρο, μεταδίδει το Bloomberg. Μερικές φορές τον χρόνο περιμένει για ώρες σε εγκατάσταση αιμοδοσίας στο κέντρο του Βουκουρεστίου και στη συνέχεια καταθέτει ηλεκτρονικά τη σχετική βεβαίωση, ώστε να αποκτήσει το δικαίωμα αγοράς των προνομιακών ομολόγων.
Από τις αρχές του 2025, το πρόγραμμα έχει προσελκύσει δεκάδες χιλιάδες μικροεπενδυτές και έχει συγκεντρώσει περίπου 2,8 δισ. λέι, δηλαδή 530 εκατ. ευρώ. Παράλληλα, αντιμετωπίζει εν μέρει τη χρόνια έλλειψη αίματος στη χώρα.
Η πρωτοβουλία εντάσσεται σε ευρύτερη διεθνή τάση. Κυβερνήσεις από την Ιταλία έως την Ιαπωνία και τη Βραζιλία αναζητούν τρόπους να κινητοποιήσουν τους πολίτες για την αγορά κρατικών ομολόγων, καθώς η εκτόξευση του δημόσιου χρέους αυξάνει τις ανάγκες χρηματοδότησης. Στη Ρουμανία, οι ιδιώτες επενδυτές καλύπτουν πλέον σχεδόν το ένα πέμπτο των συνολικών δανειακών αναγκών του Δημοσίου.
Πολιτικό αδιέξοδο και άνοδος της ακροδεξιάς
Η δημοσιονομική αβεβαιότητα συνδέεται πλέον άμεσα με το πολιτικό αδιέξοδο. Ο υποψήφιος πρωθυπουργός Ζίγκφριντ Μουρεσάν προειδοποίησε ότι μια νέα αποτυχία σχηματισμού κυβέρνησης θα μπορούσε να οδηγήσει σε πρόωρες εκλογές και να ενισχύσει την επιρροή της ακροδεξιάς.
Πριν μερικές ημέρες, ο πρώην υποψήφιος για την προεδρία της Ρουμανίας Καλίν Γκεοργκέσκου προσήχθη από την αστυνομία και την Υπηρεσία Διερεύνησης Οργανωμένου Εγκλήματος και Τρομοκρατίας (DIICOT), στο πλαίσιο έρευνας για απάτη και σύσταση εγκληματικής οργάνωσης.
Ο εθνικιστής πολιτικός είχε κερδίσει απροσδόκητα τον πρώτο γύρο των προεδρικών εκλογών του Νοεμβρίου 2024, με 23% των ψήφων. Τον Δεκέμβριο, το Συνταγματικό Δικαστήριο ακύρωσε τη διαδικασία λόγω καταγγελιών για πιθανή ρωσική παρέμβαση, την οποία η Μόσχα αρνήθηκε, ενώ ο Γκεοργκέσκου αποκλείστηκε από την επαναληπτική εκλογική διαδικασία.
Σε συνέντευξή του στο Politico, ο Μουρεσάν δήλωσε ότι θα ζητήσει από το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (PSD) να στηρίξει το κεντροδεξιό Εθνικό Φιλελεύθερο Κόμμα (PNL) σε νέα ψηφοφορία. Υποστήριξε ότι οι Ρουμάνοι σοσιαλδημοκράτες καλούνται να επιλέξουν μεταξύ της στήριξης μιας φιλοευρωπαϊκής κυβέρνησης και της ενίσχυσης της συνεργασίας με την ακροδεξιά.
Το PSD έχει δηλώσει ότι δεν θα ψηφίσει υπέρ της κυβέρνησης Μουρεσάν και ότι θα στηρίξει μόνο κυβέρνηση στην οποία θα συμμετέχει. Ωστόσο, δεν έχει αποκλείσει συζητήσεις με τη Συμμαχία για την Ένωση των Ρουμάνων (AUR), κόμμα που έχει συγκρουστεί με τις Βρυξέλλες και έχει στηρίξει υποψηφίους με φιλορωσικό προσανατολισμό.
Ο Μουρεσάν κάλεσε την ηγεσία της ευρωπαϊκής ομάδας των Σοσιαλιστών και Δημοκρατών να αποτρέψει μια τέτοια συνεργασία, υποστηρίζοντας ότι θα είχε σημαντικές συνέπειες για την αξιοπιστία της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας.
Από την πλευρά του, ο ηγέτης του PSD, Σόριν Γκριντεάνου, έχει αφήσει ανοικτό το ενδεχόμενο διαπραγμάτευσης, υπό την προϋπόθεση ότι ο Μουρεσάν θα υιοθετήσει δέκα προτάσεις που το κόμμα θεωρεί βασικές. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η ενίσχυση των ενεργειακών υποδομών, η αύξηση των επενδύσεων στην άμυνα και την εθνική ασφάλεια, η μεταρρύθμιση των δημόσιων υπηρεσιών και η ενίσχυση των επενδύσεων στην εκπαίδευση και την υγεία.
Εάν η προτεινόμενη κυβέρνηση και το πρόγραμμά της απορριφθούν, ο πρόεδρος Νικουσόρ Νταν θα αποκτήσει τη συνταγματική δυνατότητα να προκηρύξει νέες εκλογές, τις πρώτες από το 2024. Τότε, το AUR είχε καταγράψει σημαντικά κέρδη και είχε αναδειχθεί δεύτερο μεγαλύτερο κόμμα στο κοινοβούλιο.
Ο Μουρεσάν αναγνώρισε ότι η ακροδεξιά καταγράφει σήμερα περίπου 35% στις δημοσκοπήσεις, έναντι 21% για το δικό του κεντροδεξιό PNL. Τόνισε, πάντως, ότι οι πρόωρες εκλογές δεν αποτελούν την προτιμώμενη επιλογή του και ότι προτεραιότητα θα πρέπει να είναι ο σχηματισμός φιλοευρωπαϊκής κυβέρνησης.
Η πολιτική εξέλιξη αποκτά ευρύτερη ευρωπαϊκή διάσταση, καθώς ο Μουρεσάν συμμετέχει ως ευρωβουλευτής στις διαπραγματεύσεις για τον μακροπρόθεσμο προϋπολογισμό της ΕΕ, ύψους 2 τρισ. ευρώ. Όπως υποστήριξε, μια κυβέρνηση με έντονα αντιευρωπαϊκό προσανατολισμό στη Ρουμανία θα δυσκόλευε τη διαδικασία και θα μπορούσε να λειτουργήσει ανασταλτικά για έναν φιλόδοξο και ρεαλιστικό ευρωπαϊκό προϋπολογισμό.
Παράλληλα, σύμφωνα με τον ίδιο, μια κυβέρνηση φιλική προς τη Ρωσία θα δημιουργούσε πρόσθετες δυσκολίες τόσο για τη Ρουμανία όσο και για την Ευρωπαϊκή Ένωση, σε μια περίοδο κατά την οποία η πολιτική σταθερότητα της χώρας έχει ήδη συνδεθεί άμεσα με τη δημοσιονομική της αξιοπιστία.
