Οκτώ μήνες αφότου ο Ντόναλντ Τραμπ παραλίγο να καταστρέψει το ΝΑΤΟ απειλώντας να προσαρτήσει τη Γροιλανδία, ακόμη και δια της βίας αν χρειαζόταν, υπέγραψε μια νέα συμφωνία την οποία χαρακτήρισε «φανταστική». Η συμφωνία αυτή θα έδινε στις ΗΠΑ όλο τον έλεγχο και την πρόσβαση που χρειάζονται για στρατιωτικούς σκοπούς στο δανικό έδαφος, γράφει σε ανάλυσή του το Politico.
Όπως υπενθυμίζει το δημοσίευμα, οι Ευρωπαίοι σύμμαχοι είχαν θορυβηθεί τόσο πολύ από την εμφανή αποφασιστικότητα του Τραμπ να αποκτήσει τη Γροιλανδία στις αρχές της χρονιάς -καθώς και από την απειλή του για δασμούς 25% σε όποιον στεκόταν εμπόδιο- ώστε άρχισαν να συζητούν για ένα μέλλον της Δύσης χωρίς τις ΗΠΑ. Από πολλές απόψεις, η διατλαντική σχέση δεν έχει παραμείνει ίδια έκτοτε.
Η συμφωνία της περασμένης Τρίτης για την ασφάλεια στην Αρκτική και τον Βόρειο Ατλαντικό, η οποία υπεγράφη στα Ηνωμένα Έθνη από τον Τραμπ και τους πρωθυπουργούς της Γροιλανδίας και της Δανίας, βάζει τέλος στη διαμάχη. Αλλά τι ακριβώς περιλαμβάνει η συμφωνία; Ποιος θα πληρώσει γι’ αυτήν; Και ποιοι είναι οι κερδισμένοι και ποιοι οι χαμένοι έπειτα από μήνες διαπραγματεύσεων υψηλού ρίσκου;
Τι ακριβώς προβλέπει η συμφωνία;
Όπως σημειώνει το Politico, η νέα αυτή συμφωνία, η οποία εξακολουθεί να χρειάζεται επικύρωση από τους Δανούς και τους Γροιλανδούς νομοθέτες, στην πραγματικότητα δεν είναι εντελώς καινούργια. Αντίθετα, αποσκοπεί στο να «τροποποιήσει και να συμπληρώσει» μια παλαιότερη συμφωνία μεταξύ των ΗΠΑ και της Δανίας, η οποία χρονολογείται από το 1951.
Πολλοί ειδικοί υποστηρίζουν εδώ και μήνες ότι η προηγούμενη αυτή συμφωνία παρείχε στον Τραμπ σχεδόν όλα όσα έλεγε ότι ήθελε, όσον αφορά την ουσιαστικά απεριόριστη ελευθερία να εγκαθιστά στρατιωτικές βάσεις και να επιτηρεί την ασφάλεια στην περιοχή.
Μια βασική διαφορά αυτή τη φορά είναι ότι η ίδια η Γροιλανδία είναι συμβαλλόμενο μέρος της συμφωνίας.
Τι περιλαμβάνει η συμφωνία;
Το πρώτο μέρος του κειμένου επαναβεβαιώνει τη δέσμευση των υπογραφόντων να τηρούν το διεθνές δίκαιο, να σέβονται το δανικό έδαφος, να εκπληρώνουν τις υποχρεώσεις του ΝΑΤΟ και να προασπίζουν τα δικαιώματα των κατοίκων της Γροιλανδίας.
Μεγάλο μέρος του υπόλοιπου κειμένου επικεντρώνεται στην πρόσβαση των αμερικανικών στρατιωτικών και πολιτικών αρχών στη Γροιλανδία, καθώς και στα σχέδια για τη δημιουργία αμερικανικών στρατιωτικών εγκαταστάσεων εκεί.
Ο Τραμπ είχε υποσχεθεί να κατασκευάσει δύο «πολύ μεγάλες» βάσεις στη Γροιλανδία. Σύμφωνα με το κείμενο που δημοσιοποίησε η δανική κυβέρνηση, οι δύο νέες αμερικανικές βάσεις που έχουν εξαγγελθεί δεν είναι ούτε αυτές εντελώς καινούργιες, τουλάχιστον όσον αφορά τις τοποθεσίες τους.
Μία από αυτές θα βρίσκεται στο Ναρσαρσουάκ στη νότια Γροιλανδία, όπου βρισκόταν παλαιότερα η αμερικανική βάση Bluie West One, η οποία έκλεισε τη δεκαετία του 1950. Η άλλη θα βρίσκεται στο Μέστερσβιγκ στην ανατολική Γροιλανδία, όπου σήμερα εδρεύει η μονάδα περιπολιών με έλκηθρα σκύλων Sirius της Δανίας και η οποία θα ανακαινιστεί.
Βάσει της συμφωνίας, ο αμερικανικός στρατός θα έχει «ελεύθερη πρόσβαση» σε αεροπορικές, χερσαίες και θαλάσσιες διαδρομές στη Γροιλανδία και γύρω από αυτήν, μεταξύ των δύο βάσεων. Η Γροιλανδία φιλοξενεί ήδη την αμερικανική διαστημική βάση Pituffik, όπου σταθμεύουν περίπου 150 Αμερικανοί στρατιωτικοί. Εκεί λειτουργεί εγκατάσταση παρακολούθησης βαλλιστικών πυραύλων, με στόχο την προστασία της Βόρειας Αμερικής από επιθέσεις πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς.
Η συμφωνία καθορίζει επίσης τον τρόπο με τον οποίο οι ΗΠΑ θα μπορούσαν να δημιουργήσουν νέες εγκαταστάσεις για τη διεξαγωγή πολέμου με drones. «μη επανδρωμένες στρατιωτικές εγκαταστάσεις», στη Γροιλανδία, μέσω διαδικασιών ταχείας έγκρισης από τις δανικές και γροιλανδικές αρχές. Ωστόσο, η Δανία και η Γροιλανδία θα έχουν τον τελευταίο λόγο για το πού θα μπορούσαν να εγκατασταθούν τέτοιες εγκαταστάσεις ή για το αν θα κατασκευαστούν überhaupt.
Αποκλείοντας τον αντίπαλο
Καινούριες είναι επίσης αρκετές ρήτρες που έχουν σχεδιαστεί ώστε να εμποδίσουν πιθανούς ανταγωνιστές και αντιπάλους να αποκτήσουν στο μέλλον στρατιωτικό ή οικονομικό έρεισμα στη Γροιλανδία.
Η συμφωνία ορίζει ότι καμία χώρα που δεν είναι μέλος του ΝΑΤΟ δεν μπορεί να ανοίξει στρατιωτική βάση στο νησί ή να πραγματοποιήσει εξόρυξη κρίσιμων ορυκτών ή σπάνιων γαιών χωρίς τη συμφωνία και των τριών συμβαλλόμενων μερών.
Ο Τραμπ έχει αναφερθεί συχνά στις κινεζικές και ρωσικές στρατιωτικές δραστηριότητες γύρω από τη Γροιλανδία, υποστηρίζοντας νωρίτερα φέτος ότι «αν κοιτάξετε αυτή τη στιγμή έξω από τη Γροιλανδία, υπάρχουν ρωσικά αντιτορπιλικά. Υπάρχουν κινεζικά αντιτορπιλικά (…) υπάρχουν ρωσικά υποβρύχια παντού. Δεν πρόκειται να αφήσουμε τη Ρωσία ή την Κίνα να καταλάβουν τη Γροιλανδία, και αυτό ακριβώς θα κάνουν αν δεν το αποτρέψουμε».
Αξιωματούχοι του ΝΑΤΟ έχουν διακριτικά αντικρούσει αυτούς τους ισχυρισμούς. Ένας διπλωμάτης δήλωσε ότι «δεν βλέπουμε καμία κινεζική δραστηριότητα» γύρω από τη Γροιλανδία, ενώ οι ρωσικές κινήσεις στον απώτατο βορρά δεν έχουν αλλάξει σημαντικά και υπάρχει ελάχιστη, αν όχι καθόλου, ρωσική παρουσία κοντά στη Γροιλανδία.
Ποιος πληρώνει;
Σε πρόσφατη ανάρτησή του στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ο Τραμπ δήλωσε ότι «δεν θα υπάρξει κανένα κόστος για τις Ηνωμένες Πολιτείες» για την ανακατασκευή των βάσεων και την επέκταση της αμερικανικής παρουσίας στη Γροιλανδία.
Δεν είναι σαφές πώς θα μπορούσε να γίνει αυτό, καθώς η μία βάση που αναφέρεται στη συμφωνία έκλεισε από τις ΗΠΑ τη δεκαετία του 1950, ενώ η άλλη είναι μια μικρή δανική εγκατάσταση που σήμερα φιλοξενεί σκυλιά έλκηθρου.
Αυτό εξαρτάται από το για ποιον σκοπό θα ήθελε το Πεντάγωνο να χρησιμοποιήσει τις βάσεις, αλλά τα πιο πιθανά έργα είναι νέες εγκαταστάσεις αεράμυνας και ραντάρ, οι οποίες θα συνεπάγονταν μεγάλο κόστος κατασκευής. Τίποτα στη συμφωνία δεν προσδιορίζει μηχανισμούς επιμερισμού του κόστους μεταξύ των τριών πλευρών της συμφωνίας. Το Πεντάγωνο δεν απάντησε σε αίτημα για σχολιασμό.
Ποιος είναι ο κερδισμένος;
Στις αρχές της φετινής χρονιάς, η Δανία αντιμετώπιζε την απειλή να χάσει εξ ολοκλήρου το έδαφος. Παρότι η εμπιστοσύνη των Ευρωπαίων προς τις ΗΠΑ ως συμμάχου έχει δεχθεί μακροπρόθεσμο πλήγμα, σύμφωνα με το νομικό κείμενο ο άμεσος κίνδυνος για το δανικό έδαφος έχει πλέον απομακρυνθεί.
Αντίθετα, η συμφωνία επιβεβαιώνει ρητά τη δανική κυριαρχία και το δικαίωμα της Γροιλανδίας στην αυτοδιάθεση, περιλαμβανομένης, δυνητικά, και της επιλογής της ανεξαρτησίας από τη Δανία. Επιπλέον, η συμφωνία αναγνωρίζει ρητά την ανάγκη προστασίας του «παρθένου» περιβάλλοντος της περιοχής, καθώς και των πολιτιστικών, κοινωνικών και οικονομικών δικαιωμάτων των κατοίκων της Γροιλανδίας.
«Διαβάζοντάς την, αναρωτιέται κανείς γιατί έγινε τόσος θόρυβος για τόσο λίγα, όταν αυτό θα μπορούσε να είχε γίνει εξαρχής», δήλωσε ο Γκρεγκουάρ Ρους, διευθυντής του προγράμματος για την Ευρώπη στο think tank Chatham House του Λονδίνου. «Πιστεύω επίσης ότι η Δανία το χειρίστηκε πολύ καλά, καθαρά και διπλωματικά. Κάποιοι ίσως το αποκαλούσαν ευρωπαϊκή προσέγγιση» πρόσθεσε.
Πριν τη δημοσιοποίηση της συμφωνίας, ο Ντάνιελ Φριντ, πρώην πρέσβης των ΗΠΑ στην Πολωνία και στέλεχος του Atlantic Council, δήλωσε ότι η συμφωνία έδωσε στην Ουάσινγκτον κάτι που θα μπορούσε να παρουσιάσει ως νίκη και «επέτρεψε στις ΗΠΑ να υπαναχωρήσουν από τις επιζήμιες και χωρίς νόημα απειλές επιθετικότητας».
Πόσο θα κρατήσει όλο αυτό;
Μια διαρκής ανησυχία μεταξύ Ευρωπαίων διπλωματών και Δανών αξιωματούχων κατά τον τελευταίο περίπου χρόνο ήταν ότι, ακόμη και όταν ο Τραμπ δεν μιλούσε συνεχώς για τη Γροιλανδία, δεν είχε ξεχάσει τις φιλοδοξίες του να περάσει η περιοχή υπό αμερικανική κυριαρχία, αναφέρει το δημοσίευμα.
Στο παρελθόν, ο Τραμπ δεν τηρούσε πάντα τις συμφωνίες που είχε συνάψει, όταν θεωρούσε ότι μπορούσε να εξασφαλίσει καλύτερους όρους, κάτι που αποτελεί ακόμη μία διαρκή πηγή ανησυχίας στους ευρωπαϊκούς διπλωματικούς κύκλους.
Είναι πιθανό ότι το σημαντικότερο ζήτημα θα είναι ο διαθέσιμος χρόνος και η προσοχή του Λευκού Οίκου. Με τόσες άλλες προτεραιότητες -από το Ιράν και τις ενδιάμεσες εκλογές μέχρι την επόμενη προεδρική εκλογική αναμέτρηση- θα έχουν ο Τραμπ ή οι σύμμαχοί του τον χρόνο και τη διάθεση να επανεξετάσουν αυτές τις τροποποιήσεις σε μια συμφωνία ηλικίας 75 ετών;
