Καθώς πλησιάζει η αλλαγή φρουράς στην ηγεσία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, έχει αρχίσει να δρομολογείται η επιλογή διαδόχων για την Ιζαμπέλ Σνάμπελ, μέλος της Εκτελεστικής Επιτροπής, η οποία αποχωρεί πρόωρα για το ΔΝΤ, και, κυρίως, για την πρόεδρο Κριστίν Λαγκάρντ αλλά και για τον επικεφαλής οικονομολόγο Φίλιπ Λέιν.
Οι βασικοί διεκδικητές για την κορυφαία θέση είναι ο Ισπανός Πάμπλο Ερνάντες ντε Κος και ο Ολλανδός αντίπαλός του Κλάας Νοτ, αν και δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο να προκύψει και άλλος υποψήφιος. Το Bloomberg διερευνά όλα τα πιθανά σενάρια και εξηγεί ότι τρεις παίκτες ξεχωρίζουν στη διαδικασία επιλογής: η Γαλλία και η Γερμανία πρέπει να συμφωνήσουν, οι μεγάλες χώρες της περιοχής χρειάζονται όλες μια θέση στο εξαμελές συμβούλιο και τουλάχιστον μία από αυτές τις θέσεις πρέπει να καταληφθεί από γυναίκα.
Μια αλλαγή φρουράς στην ηγεσία της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας φαίνεται όλο και πιο πιθανή σύντομα, ωστόσο ο τρόπος με τον οποίο θα εξελιχθεί η διαδικασία παραμένει άγνωστος.
Αυτό είναι σαφές μετά την παραίτηση της Ιζαμπέλ Σνάμπελ την περασμένη εβδομάδα, η οποία έδωσε το έναυσμα για την επιλογή διαδόχων τόσο για τη θέση της στον τομέα των αγορών όσο και για τις θέσεις της Προέδρου Κριστίν Λαγκάρντ και του επικεφαλής οικονομολόγου Φίλιπ Λέιν.
Καθώς ξεκινούν οι διαπραγματεύσεις και τα πολιτικά παζάρια μεταξύ των πρωτευουσών για αυτό που ο Έλληνας Πρωθυπουργός αποκαλεί «μεγάλη συμφωνία» (grand bargain), οι βασικοί διεκδικητές για την κορυφαία θέση παραμένουν ο Ισπανός Πάμπλο Ερνάντες ντε Κος και ο Ολλανδός αντίπαλός του Κλάας Νοτ.
Δεν μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο να προκύψει και άλλος υποψήφιος, ιδίως αν αναλογιστεί κανείς τη διαδικασία λήψης αποφάσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία θυμίζει σκάκι τριών διαστάσεων.
Η ίδια η Λαγκάρντ δεν έχει ανακοινώσει ακόμη την πρόωρη αποχώρησή της, για την οποία γίνεται έντονη φημολογία. Ωστόσο, με την κούρσα της διαδοχής να βρίσκεται ήδη σε πλήρη εξέλιξη —ακόμη κι αν η γραμμή του τερματισμού δεν είναι ακόμη ευδιάκριτη— ακολουθούν τέσσερα σενάρια για τις πιθανές εξελίξεις.
Τα σενάρια αυτά περιγράφουν πώς ο Νοτ ή ο ντε Κος θα μπορούσαν να εξασφαλίσουν την προεδρία, προβλέποντας εναλλακτικές λύσεις σε περίπτωση αδιεξόδου.
Είτε επαληθευτεί κάποιο από αυτά είτε προκύψει διαφορετικό αποτέλεσμα, τρεις αρχές παραμένουν καθοριστικές: η Γαλλία και η Γερμανία πρέπει να συμφωνήσουν, οι μεγάλες χώρες της περιοχής χρειάζονται όλες μια θέση στο εξαμελές συμβούλιο και τουλάχιστον μία από αυτές τις θέσεις πρέπει να καταληφθεί από γυναίκα.
Το σενάριο «Νοτ»
Ο Νοτ, πρώην επικεφαλής της κεντρικής τράπεζας της Ολλανδίας, θα προσέδιδε κύρος στην ΕΚΤ ως ένα από τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου με τη μακροβιότερη θητεία. Ως πρώην πρόεδρος του Συμβουλίου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (Financial Stability Board), διαθέτει επίσης οξυδέρκεια στην αναγνώριση κρίσεων, σε μια εποχή που η αναταραχή στις αγορές ομολόγων μοιάζει να παραμονεύει διαρκώς.
Οι παλαιότερες τάσεις του υπέρ μιας αυστηρής νομισματικής πολιτικής («γεράκι») ενδέχεται να κερδίσουν την εύνοια της Γερμανίας, η Bundesbank της οποίας υποστηρίζει εδώ και καιρό αυτή τη γραμμή. Ωστόσο, για να φτάσει στην κορυφή, ο Νοτ θα χρειαζόταν όχι μόνο τη στήριξη του Καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς, αλλά και τη βοήθειά του.
Αυτό οφείλεται στη γαλλική παράμετρο: φέρεται ότι ο Πρόεδρος της Γαλλίας Εμανουέλ Μακρόν επιθυμεί να αναλάβει τη θέση του Λέιν κάποιος δικός του άνθρωπος, ενώ διαθέτει αξιόλογες υποψήφιες, όπως η πρώην επικεφαλής οικονομολόγος του ΟΟΣΑ, Λοράνς Μπουν, και η υποδιοικήτρια της Τράπεζας της Γαλλίας, Ανιές Μπενασί-Κερ.
Έτσι, το Βερολίνο όχι μόνο θα άφηνε και πάλι να χαθεί η προεδρία της ΕΚΤ, αλλά θα έχανε και τη θέση του επικεφαλής οικονομολόγου που επιδιώκει να καταλάβει. Η Γερμανία ίσως κατέληγε να αντικαταστήσει τη Σνάμπελ στο κρίσιμο χαρτοφυλάκιο των αγορών —το οποίο θα μπορούσε να αποδειχθεί καθοριστικό σε περίπτωση κρίσης— προκειμένου να ανοίξει τον δρόμο για τον Νοτ.
Υπάρχει επίσης η ισπανική πτυχή. Για να αποφευχθεί η ύπαρξη δύο Ολλανδών μελών στην Εκτελεστική Επιτροπή, θα έπρεπε να παραιτηθεί ο Frank Elderson. Αυτό θα σήμαινε την παραχώρηση του ρόλου του —ο οποίος περιλαμβάνει τη θέση του αντιπροέδρου του εποπτικού συμβουλίου τραπεζών της ΕΚΤ— σε υποψήφιο που θα πρότεινε η Μαδρίτη, ενδεχομένως σε γυναίκα.
Οι επικριτές μιας ενδεχόμενης προεδρίας Νοτ θα μπορούσαν να υποστηρίξουν ότι η Ολλανδία έχει ήδη καταλάβει τη θέση μία φορά, όταν ο Wim Duisenberg ανέλαβε τα ηνία κατά τη γέννηση του ευρώ, οπότε τώρα είναι η σειρά κάποιου άλλου. Η έντονη μνήμη της σκληρής στάσης που τήρησε ο Νοτ κατά τη διάρκεια της κρίσης χρέους της Ελλάδας, καθώς και η φήμη του ως υποστηρικτή αυστηρής πολιτικής, θα μπορούσαν επίσης να πλήξουν τις πιθανότητές του.
Το σενάριο «Ερνάντες ντε Κος»
Τα διαπιστευτήρια του ντε Κος είναι εξίσου εντυπωσιακά. Ως γενικός διευθυντής της Τράπεζας Διεθνών Διακανονισμών (BIS) και πρώην διοικητής της Τράπεζας της Ισπανίας, θα γινόταν επίσης ο πρώτος πρόεδρος της ΕΚΤ που έχει υπηρετήσει στον οργανισμό και σε επίπεδο στελεχών.
Κανένας Ισπανός δεν έχει κατέχει τη θέση στο παρελθόν, γεγονός που λειτουργεί ιδιαίτερα υπέρ του. Αυτή η εξέλιξη θα επέτρεπε επίσης είτε στη Γαλλία είτε στη Γερμανία να αναλάβει τον ρόλο του επικεφαλής οικονομολόγου. Το Βερολίνο ενδέχεται να έχει περισσότερες πιθανότητες επιτυχίας εάν οι χώρες-μέλη προβάλουν αντιρρήσεις για ένα δίδυμο προέδρου και επικεφαλής οικονομολόγου που προέρχεται από δύο κράτη με υψηλά επίπεδα χρέους —τη Γαλλία και την Ισπανία—, των οποίων οι αξιωματούχοι έχουν επιδείξει στο παρελθόν τάσεις υπέρ μιας πιο χαλαρής νομισματικής πολιτικής.
Ένα ακόμη διαπραγματευτικό χαρτί για το Βερολίνο θα μπορούσε να είναι η προοπτική ανάληψης της ηγεσίας της BIS από τον επικεφαλής της Bundesbank, Χοακίμ Νάγκελ —πρώην στέλεχος του ίδιου του οργανισμού—, ο οποίος θα διαδεχόταν τον ντε Κος.
Βέβαια, ο Μερτς θα έπρεπε να επιθυμεί πραγματικά μια τέτοια εξέλιξη, προκειμένου, για παράδειγμα, να εξασφαλίσει έναν επικεφαλής της Bundesbank που να ευθυγραμμίζεται στενότερα με το κόμμα του, το CDU.
Ο ίδιος ο Νοτ θα μπορούσε επίσης να αποτελέσει κατάλληλη επιλογή για την BIS. Ωστόσο, για να αναλάβει τη θέση είτε εκείνος είτε ο Νάγκελ, θα έπρεπε να συναινέσουν και οι διοικητές από χώρες εκτός Ευρώπης, με τον κίνδυνο η Ευρώπη να χάσει τελικά τη θέση.
Η πιθανότητα να μην καταφέρει η Γαλλία να εξασφαλίσει τη θέση του επικεφαλής οικονομολόγου θα μπορούσε από μόνη της να ανατρέψει τις πιθανότητες του ντε Κος, ενώ και η προηγούμενη εικόνα του ως υποστηρικτή μιας πιο χαλαρής νομισματικής πολιτικής ενδέχεται επίσης να προκαλέσει αντιδράσεις. Δεδομένου ότι οι κυβερνήσεις της ΕΕ τείνουν προς το κέντρο ή τη δεξιά πτέρυγα του πολιτικού φάσματος, ενδέχεται επίσης να εκδηλωθεί διστακτικότητα ως προς την παροχή στήριξης στον σοσιαλιστή πρωθυπουργό της Ισπανίας, Πέδρο Σάντσεθ.
Το σενάριο του «απρόσμενου υποψηφίου» (Dark Horse)
Ένας υποψήφιος για τον οποίο δεν έχει γίνει για την ώρα ονομαστική αναφορά αναδεικνύεται για την ηγεσία της ΕΚΤ ως λύση συμβιβασμού, λόγω αδιεξόδου μεταξύ των ηγετών.
Η υποψηφιότητα της Λαγκάρντ για την ΕΚΤ, την οποία πρότεινε ο Μακρόν το 2019, προέκυψε σχεδόν από το πουθενά εν μέσω αδιεξόδου για διάφορους διορισμούς. Το ίδιο θα μπορούσε να συμβεί ξανά, εάν ένα αδιέξοδο επιβάλει την ανάγκη για συμβιβασμό.
Όταν ερωτώνται σχετικά, αξιωματούχοι των υπουργείων Οικονομικών της ευρωζώνης –υπό καθεστώς ανωνυμίας– δεν έχουν πρόχειρη κάποια λίστα υποψηφίων.
Μια πιθανή λύση για την άρση του αδιεξόδου, εφόσον τεθεί ζήτημα φύλου, θα ήταν η πρόταση της Νάντια Καλβίνιο από τον Σάντσεθ. Η πρώην υπουργός Οικονομικών της Ισπανίας ηγείται σήμερα της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων.
Ο Ντέιβιντ Μαρς, πρόεδρος του Omfif, πρότεινε αυτόν τον μήνα ότι ο πρώην διοικητής της Τράπεζας της Γαλλίας, Φρανσουά Βιλερουά ντε Γκαλό, θα αποτελούσε καλή επιλογή συμβιβασμού, αν και οι επικριτές ενδέχεται να αντιδράσουν στην προοπτική να αναλάβει η Γαλλία την προεδρία της ΕΚΤ για τρίτη φορά, τη στιγμή που οι περισσότερες χώρες δεν έχουν καταλάβει ποτέ τη θέση αυτή.
Μια άλλη επιλογή θα μπορούσε να είναι ο διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας της Φινλανδίας, Όλι Ρεν –πρώην Ευρωπαίος Επίτροπος–, ο οποίος στο παρελθόν έχει διεκδικήσει τόσο την προεδρία της ΕΚΤ όσο και τη θέση του αντιπροέδρου της. Ωστόσο, αυτό θα ανάγκαζε μία από τις μεγαλύτερες χώρες να παραχωρήσει την έδρα της στο διοικητικό συμβούλιο.
Το σενάριο του χάους
Αν και η ΕΕ καταφέρνει συνήθως να επιτυγχάνει συμφωνίες μεταξύ των μελών της, ορισμένα ζητήματα –όπως οι προϋπολογισμοί– έχουν αποδειχθεί στο παρελθόν πολύ πιο δύσκολο να επιλυθούν.
Εάν το αδιέξοδο παραταθεί πέραν των γαλλικών προεδρικών εκλογών του Απριλίου και του Μαΐου και στη συνέχεια επικρατήσει η Μαρίν Λεπέν –η οποία προηγείται επί του παρόντος στις δημοσκοπήσεις–, το μπλοκ ενδέχεται να βρεθεί σε αχαρτογράφητα νερά.
Η ίδια εκφράζει σκεπτικισμό απέναντι στην ΕΕ και η υπερχρεωμένη χώρα της βρίσκεται στο στόχαστρο των επενδυτών ομολόγων, επομένως η ηγεσία της ΕΚΤ θα μπορούσε εύλογα να μετατραπεί σε διαπραγματευτικό χαρτί σε μια περίοδο ευαισθησίας των αγορών.
Αν και το σενάριο αυτό αφήνει περιθώριο για έναν συμβιβασμό παρόμοιο με τον προαναφερθέντα, εγείρει επίσης την προοπτική δημιουργίας κενού εξουσίας στην κεντρική τράπεζα, ακριβώς τη στιγμή που ενδέχεται να απαιτείται ισχυρή ηγεσία.
