Οι ευρωπαϊκές πρωτεύουσες αναζητούν νέους συλλογικούς τρόπους αντίδρασης απέναντι στις ρωσικές ενέργειες που κινούνται κάτω από το όριο μιας ένοπλης επίθεσης, καθώς εντείνονται οι ανησυχίες ότι τα υφιστάμενα εργαλεία δεν επαρκούν για να αποτρέψουν τον λεγόμενο «υβριδικό πόλεμο» της Μόσχας.
Σύμφωνα με τους Financial Times, στους κόλπους της Ευρώπης δεν υπάρχει ακόμη κοινή γραμμή για το πώς πρέπει να αντιμετωπιστούν οι συνεχιζόμενες πράξεις δολιοφθοράς, εμπρησμών και αποσταθεροποίησης που αποδίδονται στη Ρωσία. Ωστόσο, ολοένα περισσότερες χώρες ζητούν να δημιουργηθούν συλλογικοί μηχανισμοί αντίδρασης και επιβολής κόστους για επιθέσεις που δεν φθάνουν στο επίπεδο εκείνο που θα μπορούσε να ενεργοποιήσει το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ περί αμοιβαίας άμυνας.
«Αν αντιμετωπίζουμε υβριδικό πόλεμο, χρειαζόμαστε και υβριδική άμυνα», δήλωσε στους FT ο επίτροπος Άμυνας της ΕΕ, Άντριους Κουμπίλιους, σημειώνοντας ότι η Ευρώπη πρέπει να καθορίσει ποια μέσα θα πρέπει να είναι έτοιμη να χρησιμοποιήσει.
Στο τραπέζι νέο Πρωτόκολλο Έκτακτης Ασφάλειας
Οι υπουργοί Άμυνας της Ευρωπαϊκής Ένωσης αναμένεται να συζητήσουν στις Βρυξέλλες πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη δημιουργία ενός νέου Emergency Security Protocol, το οποίο θα μπορεί να ενεργοποιείται όταν κράτη-μέλη δέχονται τέτοιου τύπου επιθέσεις και θα αποσκοπεί στον συντονισμό μιας αποτελεσματικής κοινής απάντησης.
Η λογική του μηχανισμού παραπέμπει στις διαβουλεύσεις που προβλέπει το Άρθρο 4 του ΝΑΤΟ, το οποίο μπορεί να ενεργοποιηθεί όταν ένα κράτος-μέλος εκτιμά ότι απειλείται η ασφάλειά του. Το Άρθρο 4 έχει ενεργοποιηθεί εννέα φορές στην ιστορία της Συμμαχίας, εκ των οποίων δύο μόνο την περασμένη χρονιά.
Ωστόσο, οι FT καταγράφουν και σοβαρές επιφυλάξεις. Ευρωπαίοι διπλωμάτες αναφέρουν ότι παραμένει ασαφές τι ακριβώς θα προβλέπει το νέο ευρωπαϊκό πρωτόκολλο, ενώ υπάρχει ανησυχία ότι ένας παράλληλος μηχανισμός μπορεί να επικαλύψει τις διαδικασίες του ΝΑΤΟ και να δυσκολέψει αντί να επιταχύνει τη λήψη αποφάσεων.
«Δεν είμαι σίγουρος ότι κάποιος πιστεύει πως ο τρόπος να απαντήσουμε στους Ρώσους είναι να κάνουμε περισσότερες συσκέψεις», σχολίασε χαρακτηριστικά Ευρωπαίος διπλωμάτης στους Financial Times.
Παρά τις ενστάσεις, η πλειονότητα των χωρών φαίνεται να συμφωνεί ότι απαιτείται επανεξέταση του σημερινού τρόπου με τον οποίο συντονίζεται η ευρωπαϊκή αντίδραση στη συνεχιζόμενη εκστρατεία αποσταθεροποιητικών ενεργειών που αποδίδονται στη Μόσχα.
Σαμποτάζ, κυβερνοεπιθέσεις και drones
Ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν κατηγορήσει τη Ρωσία για σειρά ενεργειών, μεταξύ των οποίων κυβερνοεπιθέσεις, απόπειρα επίθεσης με οπλισμένο drone στο αεροδρόμιο Leipzig/Halle, ανατίναξη σιδηροδρομικής γραμμής στην Πολωνία και εμπρησμούς σε αποθήκες και εργοστάσια.
Τα περιστατικά έχουν προκαλέσει έντονες αντιδράσεις, χωρίς ωστόσο να έχουν οδηγήσει μέχρι σήμερα σε μία σαφή και ενιαία συλλογική απάντηση.
Ο Κουμπίλιους υποστήριξε στους FT ότι εφόσον οι ευρωπαϊκές χώρες αντιμετωπίζουν «επώδυνες υβριδικές απειλές ή ενέργειες», τότε και η απάντησή τους θα πρέπει να είναι εξίσου επώδυνη. Διευκρίνισε ότι αυτό δεν σημαίνει κατ’ ανάγκην χρήση των ίδιων μέσων, αλλά ότι το κόστος που θα επιβάλλεται θα πρέπει να είναι ανάλογο.
«Η Ρωσία πρέπει να γνωρίζει ότι θα υπάρχουν απαντήσεις και ότι μπορούν να είναι επώδυνες», τόνισε.
Το ΝΑΤΟ έχει ήδη αντιδράσει σε ορισμένες από αυτές τις ενέργειες με στρατιωτικές αποστολές επιτήρησης. Μεταξύ αυτών βρίσκεται η Baltic Sentry, η οποία ξεκίνησε μετά τις ζημιές σε υποθαλάσσια καλώδια το 2023 και το 2024, καθώς και η Eastern Sentry, που ενεργοποιήθηκε μετά από εισβολή drone στον εναέριο χώρο της Πολωνίας.
Παράλληλα, ευρωπαϊκές χώρες έχουν προχωρήσει σε κοινές αστυνομικές και επιχειρήσεις πληροφοριών για τον εντοπισμό και τη δίωξη υπόπτων που συνδέονται με πράξεις σαμποτάζ.
Ουκρανικό μεταγωγικό αεροσκάφος Antonov στο αεροδρόμιο Λειψίας-Χάλε στη Γερμανία, όπου οι αρχές είχαν εντοπίσει drone φορτωμένο με εκρηκτικά κοντά σε ουκρανικό αεροσκάφος © EPA/FILIP SINGER
Σκέψεις ακόμη και για εγκατάλειψη του όρου «υβριδικός»
Η κλιμάκωση των επιθέσεων, αλλά και η χρήση εκρηκτικών, φωτιάς και άλλων μεθόδων που μπορούν να προκαλέσουν ανθρώπινες απώλειες, οδηγεί ορισμένους Ευρωπαίους αξιωματούχους να αμφισβητούν ακόμη και το κατά πόσο ο όρος «υβριδικές επιθέσεις» περιγράφει πλέον επαρκώς την κατάσταση.
Η υπηρεσία πληροφοριών της Δανίας προειδοποίησε αυτή την εβδομάδα ότι η Ρωσία θα μπορούσε τους επόμενους μήνες να εξαπολύσει περιορισμένη στρατιωτική επίθεση εναντίον χώρας του ΝΑΤΟ.
Στο ίδιο κλίμα, η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν προειδοποίησε ότι οι κυβερνοεπιθέσεις, οι δολιοφθορές, οι εμπρησμοί και οι εισβολές drones αυξάνονται καθημερινά και ότι όσο ανεβαίνει το επίπεδο της απειλής, τόσο πρέπει να ενισχύεται και η ευρωπαϊκή ετοιμότητα.
Η ίδια υποστήριξε ότι το ευρωπαϊκό δόγμα, οι θεσμοί και οι διαδικασίες λήψης αποφάσεων δεν έχουν προσαρμοστεί στη νέα πραγματικότητα και πρότεινε τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού «counter-hybrid playbook».
Ο μηχανισμός αυτός θα έχει ως στόχο τη συλλογική αντίδραση σε περιστατικά που βρίσκονται κάτω από το όριο της ένοπλης επίθεσης, αλλά απειλούν σαφώς την εθνική ασφάλεια των κρατών-μελών, λειτουργώντας συμπληρωματικά προς το Άρθρο 4 του ΝΑΤΟ.
Οι επιφυλάξεις του ΝΑΤΟ
Από την πλευρά του, το ΝΑΤΟ αποφεύγει να σχολιάσει επί της ουσίας τις εσωτερικές συζητήσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης, επισημαίνοντας ωστόσο τη σημασία της στενής συνεργασίας των δύο οργανισμών.
Ο γενικός γραμματέας της Συμμαχίας, Μαρκ Ρούτε, δήλωσε ότι το ΝΑΤΟ είναι ήδη προετοιμασμένο να αντιμετωπίσει τον υβριδικό πόλεμο της Ρωσίας και διαθέτει σειρά επιλογών αντίδρασης.
Όπως σημείωσε, οι επιλογές αυτές δεν είναι πάντοτε δημόσιες ούτε κατ’ ανάγκην συμμετρικές ή στη λογική του «χτύπημα για χτύπημα». Διαβεβαίωσε πάντως ότι η ρωσική πλευρά γνωρίζει πως υπάρχουν διαθέσιμα μέσα αντίδρασης.
Η συζήτηση που ανοίγει στις Βρυξέλλες αποτυπώνει πλέον ένα ευρύτερο δίλημμα για την Ευρώπη: πώς μπορεί να επιβάλλει πραγματικό κόστος σε ενέργειες που δεν αποτελούν τυπικά στρατιωτική επίθεση, αλλά ταυτόχρονα ξεπερνούν κατά πολύ τα όρια των συνηθισμένων πολιτικών ή διπλωματικών πιέσεων.
