Μπροστά σε μια από τις δυσκολότερες δημοσιονομικές διαπραγματεύσεις των τελευταίων ετών βρίσκεται η Ευρωπαϊκή Ένωση, καθώς ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς και οι ηγέτες ακόμη πέντε κρατών-μελών απειλούν να μπλοκάρουν τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό της ΕΕ, εάν δεν συμφωνηθούν περικοπές ύψους εκατοντάδων δισεκατομμυρίων ευρώ.
Σύμφωνα με τους Financial Times, Γερμανία, Ολλανδία, Σουηδία, Δανία, Αυστρία και Φινλανδία ζητούν «θεμελιώδη μεταρρύθμιση» του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού για την περίοδο 2028-2034, υποστηρίζοντας ότι η ΕΕ πρέπει να κάνει σαφείς επιλογές ως προς τις νέες της προτεραιότητες. Οι έξι χώρες θέλουν να μετατοπιστούν περισσότεροι πόροι προς την άμυνα, την καινοτομία και την ενίσχυση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας, με παράλληλη μείωση των δαπανών για τη γεωργία και την περιφερειακή ανάπτυξη, που παραδοσιακά απορροφούν περίπου τα δύο τρίτα του κοινοτικού προϋπολογισμού
Η πίεση είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς οι έξι χώρες αντιστοιχούν περίπου στο 40% των εσόδων του ευρωπαϊκού προϋπολογισμού. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει προτείνει συνολικό πακέτο ύψους περίπου 2 τρισ. ευρώ για την επόμενη επταετία, όμως το μπλοκ υπό τον Μερτς ζητεί σημαντική μείωση του ποσού. Διπλωμάτης χώρας που υπογράφει την επιστολή προς τις Βρυξέλλες ανέφερε στους FT ότι, εάν δεν υπάρξουν περικοπές εκατοντάδων δισεκατομμυρίων ευρώ, συμφωνία εντός του έτους δεν θα υπάρξει.
Άμυνα και καινοτομία αντί γεωργίας και συνοχής
Στην καρδιά της διαμάχης βρίσκεται η προσπάθεια ανακατανομής των διαθέσιμων πόρων. Οι βόρειες και δημοσιονομικά πιο συντηρητικές χώρες θεωρούν ότι ο ευρωπαϊκός προϋπολογισμός πρέπει να προσαρμοστεί στις νέες οικονομικές και γεωπολιτικές συνθήκες, με περισσότερα χρήματα για την άμυνα, την τεχνολογία και τις καινοτόμες επιχειρήσεις.
Απέναντί τους βρίσκεται μια ομάδα 17 κρατών, μεταξύ των οποίων η Ισπανία και η Ιταλία, που ζητούν όχι μόνο να διατηρηθούν αλλά και να αυξηθούν οι χρηματοδοτήσεις για τη γεωργία και την περιφερειακή ανάπτυξη. Οι χώρες αυτές υποστηρίζουν επίσης ότι ο συνολικός προϋπολογισμός θα πρέπει να ξεπεράσει τα 2 τρισ. ευρώ.
Η σύγκρουση αφορά, επομένως, όχι μόνο το ύψος του προϋπολογισμού αλλά και τη φιλοσοφία του. Από τη μία πλευρά βρίσκονται οι χώρες που θέλουν περιορισμό των παραδοσιακών επιδοτήσεων και στροφή σε νέους τομείς. Από την άλλη, χώρες που εξακολουθούν να θεωρούν κρίσιμη τη χρηματοδότηση της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής και των περιφερειακών προγραμμάτων.
Νέα κόντρα για το κοινό ευρωπαϊκό χρέος
Πρόσθετο σημείο τριβής αποτελεί η πρόταση ορισμένων κρατών για νέα έκδοση κοινού ευρωπαϊκού χρέους, ώστε να χρηματοδοτηθούν οι αυξημένες ανάγκες. Για το Βερολίνο και τους συμμάχους του, όμως, η ιδέα αυτή παραμένει εξαιρετικά δύσκολη πολιτικά.
Η Γερμανία έχει ήδη καταστήσει σαφές ότι θέλει σημαντικά μικρότερο συνολικό προϋπολογισμό και ότι δεν επιθυμεί να καλυφθούν οι νέες ανάγκες μέσω διαρκούς επέκτασης του κοινού δανεισμού. Η σύγκρουση αυτή αναμένεται να αποτελέσει ένα από τα βασικά σημεία των διαπραγματεύσεων τους επόμενους μήνες.
Η Γαλλία θέλει νέους ευρωπαϊκούς φόρους, η Ιρλανδία αναζητεί συμβιβασμό
Η Γαλλία, από την πλευρά της, βρίσκεται σε πιο σύνθετη θέση. Είναι καθαρός συνεισφέρων στον προϋπολογισμό, αλλά ταυτόχρονα ο μεγαλύτερος αποδέκτης αγροτικών επιδοτήσεων στην ΕΕ.
Το Παρίσι προωθεί την ιδέα νέων πανευρωπαϊκών εσόδων, ώστε να χρηματοδοτηθεί ένας μεγαλύτερος προϋπολογισμός χωρίς να αυξηθούν υπερβολικά οι εθνικές συνεισφορές. Η Κομισιόν έχει προτείνει την άντληση περίπου 60 δισ. ευρώ ετησίως από νέες πηγές, μεταξύ των οποίων υψηλότερες εισφορές από το ευρωπαϊκό σύστημα εμπορίας ρύπων, δασμούς σε εισαγωγές υψηλού ανθρακικού αποτυπώματος, επιβαρύνσεις στα μη ανακυκλωμένα ηλεκτρονικά απόβλητα, φόρους στον καπνό και εισφορά στις μεγάλες επιχειρήσεις.
Ωστόσο, οι προτάσεις αυτές συναντούν έντονες αντιδράσεις, καθώς τα κράτη-μέλη παραμένουν απρόθυμα να μεταφέρουν περισσότερες φορολογικές αρμοδιότητες στις Βρυξέλλες. Παράλληλα, Ευρωπαίοι διπλωμάτες προειδοποιούν ότι ακόμη και αυτές οι νέες πηγές πιθανόν δεν θα επαρκούν για να καλύψουν όλες τις πρόσθετες ανάγκες.
Η Ιρλανδία, που ασκεί την εκ περιτροπής προεδρία της ΕΕ, έχει αναλάβει να παρουσιάσει συμβιβαστική πρόταση έως τα μέσα Οκτωβρίου. Η αποστολή της είναι ιδιαίτερα δύσκολη: πρέπει να γεφυρώσει το χάσμα ανάμεσα στους μεγάλους καθαρούς συνεισφέροντες, που ζητούν περιορισμό των δαπανών, και στην πλειονότητα των κρατών που επιδιώκουν τη διατήρηση των παραδοσιακών ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων.
Ο επόμενος πολυετής προϋπολογισμός απαιτεί ομοφωνία και των 27 κρατών-μελών, κάτι που δίνει στις έξι χώρες σημαντική διαπραγματευτική ισχύ. Το τελεσίγραφο έρχεται, μάλιστα, σε αντίθεση με τη δέσμευση των Ευρωπαίων ηγετών να κλείσουν τη συμφωνία έως το τέλος του έτους, πριν οι εκλογικές αναμετρήσεις σε μεγάλες χώρες περιπλέξουν ακόμη περισσότερο τη συζήτηση.
Εκπρόσωπος του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα επέμεινε ότι ο στόχος παραμένει να γεφυρωθούν οι διαφορές και να υπάρξει μια ισορροπημένη συνολική συμφωνία έως το τέλος του 2026.
